Qua 20 năm thực hiện Nghị quyết số 13-NQ/TW về tiếp tục đổi mới, phát triển và nâng cao hiệu quả kinh tế tập thể (Nghị quyết số 13), hợp tác xã (HTX) ở TP Cần Thơ không ngừng tăng lên về số lượng, chất lượng, khẳng định vai trò quan trọng trong liên kết, hình thành chuỗi giá trị hàng hóa, gắn với phát triển sản phẩm chủ lực của địa phương. Song, trong bối cảnh biến đổi khí hậu, dịch bệnh diễn biến khó lường, khu vực kinh tế tập thể, HTX cần “cú hích” từ các chính sách hỗ trợ về vốn, cơ sở hạ tầng, khoa học công nghệ, xúc tiến thương mại… để nâng cao năng lực thích ứng và trở thành động lực phát triển kinh tế nông thôn.

Phát huy vai trò “bà đỡ” 

Hoạt động sản xuất tại một cơ sở chế biến thủy hải sản của HTX sản xuất - thương mại Nhất Tâm.

Theo Sở Kế hoạch và Đầu tư TP Cần Thơ, qua 20 năm thực hiện Nghị quyết số 13, kinh tế tập thể mà nòng cốt là các HTX có những đóng góp tích cực vào sự phát triển kinh tế - xã hội thành phố. Ước tính đến cuối năm 2021, toàn thành phố có 294 HTX, tăng 185 HTX so với năm 2001; vốn điều lệ bình quân tăng từ 472 triệu đồng lên 2,39 tỉ đồng/HTX so với năm 2001. Trong đó, có nhiều HTX điển hình ở lĩnh vực phi nông nghiệp và nông nghiệp, thực hiện liên kết theo chuỗi giá trị, gắn sản xuất với tiêu thụ trong nước và xuất khẩu, góp phần tạo việc làm và tăng thu nhập cho thành viên và người lao động, thúc đẩy kinh tế địa phương phát triển...

Đặc biệt trong bối cảnh dịch COVID-19 diễn biến phức tạp, nhiều HTX nông nghiệp đã có cách làm hay, thực hiện tốt dịch vụ liên kết tiêu thụ hàng hóa cho nông dân và thành viên, góp phần giữ vững nhịp sản xuất, ổn định hoạt động kinh doanh, khẳng định vai trò “bà đỡ” cho thành viên và nông dân vào HTX. Nổi bật phải kế đến HTX Nông nghiệp thủy sản Thắng Lợi (HTX Thắng Lợi), huyện Vĩnh Thạnh, đã phát huy sức mạnh tập thể, hợp tác cùng nhau nuôi cá tra theo tiêu chuẩn với sản lượng lớn, để cung cấp cho doanh nghiệp chế biến thủy sản xuất khẩu, từng bước ổn định thu nhập và cải thiện đời sống cho người nuôi cá tra tại địa phương.

Ông Huỳnh Thanh Bình, Giám đốc HTX Thắng Lợi, chia sẻ: Nghề nuôi cá tra thường gặp rủi ro khi thị trường biến động, đầu ra rất bấp bênh, lại tốn nhiều chi phí sản xuất và phần lớn hộ nuôi buộc phải vay vốn để đầu tư. Để bà con hạn chế rủi ro với nghề nuôi cá, năm 2010, 12 hộ nuôi cá tra ở xã Vĩnh Bình cùng nhau bắt tay hợp tác thành lập HTX nuôi cá tra, với diện tích mặt nước gần 20ha, để tiến tới ký kết hợp đồng, liên kết với các doanh nghiệp chế biến thủy sản trong và ngoài thành phố. Sau 10 năm hoạt động, HTX Thắng Lợi không chỉ tăng số lượng thành viên lên 44 hộ, mà còn mở rộng quy mô hoạt động, diện tích ao nuôi lên 30ha, năng lực cung ứng từ 6.000-8.000 tấn cá tra/năm; giải quyết việc làm thường xuyên cho gần 100 lao động trong và ngoài huyện Vĩnh Thạnh, thu nhập bình quân trên 4,5 triệu đồng/tháng. Không dừng lại đó, HTX đã đàm phán với các doanh nghiệp chế biến thủy sản hợp tác đầu tư. Theo đó, doanh nghiệp cung cấp thức ăn, thuốc thú y thủy sản, hướng dẫn kỹ thuật và bao tiêu cá thương phẩm cho bà con, còn thành viên HTX chỉ cần đầu tư cá giống đạt độ dài đến 10cm và thực hiện công đoạn chăm sóc cá đúng với kích cỡ theo hợp đồng với doanh nghiệp. Với cách làm này, bà con nuôi cá tra không phải đầu tư vốn nhiều, mà vẫn có lãi dù cho thị trường có biến động.

Theo ông Bình, ước tính, bình quân HTX giao cho công ty từ 6.000-7.000 tấn cá/năm, đạt doanh thu từ 150-200 tỉ đồng/vụ nuôi, đem lại thu nhập cho mỗi thành viên trung bình trên 500 triệu đồng/vụ. Nhờ có nhiều ưu thế trong liên kết hợp tác, nên khi dịch COVID-19 diễn biến phức tạp, tình hình tiêu thụ cá tra trong nước và xuất khẩu giảm, nhưng HTX vẫn giữ vững hoạt động sản xuất, ổn định sản lượng cá tra giao cho các công ty đối tác, đảm bảo thu nhập mang lại lợi nhuận cho thành viên và người lao động làm việc tại HTX...

Ở lĩnh vực phi nông nghiệp, điển hình là HTX sản xuất - thương mại Nhất Tâm (HTX Nhất Tâm), quận Ninh Kiều đã năng động, tìm hướng phát triển sản xuất kinh doanh theo yêu cầu thị trường, tạo việc làm và thu nhập ổn định cho 130 lao động, với mức thu nhập ổn định từ trên 6 triệu đồng/tháng. HTX Nhất Tâm không chỉ phát triển vùng nuôi thủy sản nước ngọt theo tiêu chuẩn VietGAP, với tổng diện tích mặt nước hơn 3ha, mà còn đầu tư cơ sở chế biến cá nước ngọt và hải sản để phục vụ nhu cầu tiêu thụ nội địa và xuất khẩu. HTX Nhất Tâm có trên 70 loại thủy hải sản dạng sơ chế và chế biến, như: cá lóc, cá điêu hồng, lươn, ếch, thát lát, cá tra, cá ba sa, các loại ốc, tôm khô, chả cá chiên… với năng lực sản xuất trên 1.600 tấn/năm, đạt tổng doanh thu trên 120 tỉ đồng/năm. Đến nay, sản phẩm của HTX Nhất Tâm có mặt hầu hết ở các siêu thị như Co.opmart,  LOTTE Mart, MM Mega Market và các cửa hàng tiện ích trong và ngoài thành phố. Không chỉ vậy, HTX Nhất Tâm còn chế biến cá tra, cá ba sa, cá rô phi đông lạnh đạt tiêu chuẩn xuất khẩu sang Nhật Bản, Hàn Quốc.

Cần “cú hích” từ chính sách

Theo ông Nguyễn Đức Phương, Chủ tịch Liên minh HTX TP Cần Thơ, qua 20 năm thực hiện Nghị quyết số 13, kinh tế tập thể nòng cốt là HTX đã có sự chuyển biến tích cực, song phần lớn các HTX chưa phát triển tương xứng với tiềm năng và lợi thế, bởi chính sách hỗ trợ HTX tuy nhiều nhưng còn chung chung, chưa cụ thể, nên khó áp dụng trong thực tế. Mặt khác, nội lực trong từng HTX chưa đủ mạnh để tiếp cận nguồn vốn cho vay từ các ngân hàng thương mại; chưa tạo được mối liên kết theo chuỗi giá trị, nên dễ gặp rủi ro khi thị trường có biến động, nhất là trong bối cảnh dịch bệnh, biến đổi khí hậu. Để nâng chất hoạt động trong tình hình mới, khu vực kinh tế tập thể, HTX rất cần “cú hích” từ các chính sách hỗ trợ về vốn, thuế, đất đai, xúc tiến thương mại, cơ sở hạ tầng, khoa học công nghệ. Theo đó, các ngành, các cấp từ Trung ương đến địa phương cần tập trung nâng cao năng lực cho cán bộ quản lý HTX; tổ chức đào tạo nghề cho thành viên các HTX tại các vùng sản xuất chủ lực; hỗ trợ tư vấn xây dựng phương án sản xuất, kinh doanh phù hợp với điều kiện sản xuất của địa phương và năng lực nội tại của các HTX. Hỗ trợ đầu tư cho các HTX, gồm xây dựng cơ sở hạ tầng, vay vốn tín dụng, xúc tiến thương mại, chuyển giao ứng dụng khoa học kỹ thuật và công nghệ mới. Nhân rộng mô hình HTX kiểu mới hiệu quả gắn với sản phẩm chủ lực của thành phố… từ đó, sẽ tạo điều kiện xây dựng chuỗi cung ứng các ngành hàng này theo chiều sâu, có hàm lượng khoa học công nghệ cao, an toàn và đáp ứng được hàng rào kỹ thuật, xuất xứ hàng hóa, sở hữu trí tuệ, tăng giá trị thương hiệu, giá trị gia tăng nhằm đáp ứng mục tiêu tham gia vào chuỗi giá trị toàn cầu. 

Ông Nguyễn Ngọc Hè, Phó Chủ tịch UBND TP Cần Thơ yêu cầu các sở, ngành và chính quyền các cấp cần làm tốt hơn nữa công tác tuyên truyền về Luật HTX năm 2012, vai trò, vị trí, tầm quan trọng của kinh tế tập thể, HTX; củng cố kiện toàn các HTX hoạt động kém hiệu quả và giải thể các HTX ngừng hoạt động; vận động thành lập mới nhiều HTX, trong đó cần chú trọng chất lượng xây dựng các mô hình HTX hoạt động theo chuỗi tiêu thụ sản phẩm; triển khai các chính sách phù hợp, góp phần hỗ trợ khu vực kinh tế tập thể, HTX phát triển ngày càng mạnh mẽ, từ đó, sẽ tạo sự chuyển biến mạnh mẽ, góp phần hình thành các mô hình HTX hoạt động theo chuỗi giá trị, gắn với các sản phẩm chủ lực của thành phố. Phấn đấu, đến năm 2030, thành phố có 400 HTX với 26.000 thành viên; có từ 3-4 liên hiệp HTX; có 35.000-40.000 lao động làm việc trong khu vực HTX, thu nhập bình quân của thành viên HTX là 120 triệu đồng/năm; có 60% HTX liên kết với nhau và liên kết với doanh nghiệp theo chuỗi giá trị; số HTX hoạt động đạt loại tốt, khá từ 60-70% trên tổng số HTX đang hoạt động…

Bài, ảnh: MỸ HOA