* CHẤN HƯNG - NGỌC MINH

Kỳ cuối: Bi - hài từ việc mua tài sản phát mãi

Sau nhiều năm làm lụng cật lực, họ dành dụm được khoản tiền kha khá, rồi đăng ký mua tài sản phát mãi và là người trúng giá. Những tưởng, sau khi hoàn tất các thủ tục có liên quan như nộp tiền, làm thủ tục đăng ký chuyển quyền... họ sẽ được nhận tài sản. Nhưng mọi chuyện không suôn sẻ, họ rơi vào tình cảnh “dở cười, dở khóc”, chỉ vì cơ quan THA không giao được tài sản hoặc đã tổ chức giao, nhưng bị chủ sở hữu tài sản cũ bao chiếm lại. Thế là, họ rơi vào con đường khiếu kiện dài...

* Mua tài sản nhiều năm không sử dụng được?

Ông Nguyễn Văn Hữu, ngụ phường Thới An, quận Ô Môn, là một trong 4 người được THA theo Bản án Dân sự phúc thẩm số 234 (ngày 20-10-1994) của TAND tỉnh Cần Thơ (cũ) đã đứng ra mua căn nhà (với kết cấu là vách tường, dài 11,2m; ngang 5,65m, mái ngói, nền gạch tàu và 300m2 đất thổ cư) của bà Nguyễn Thị Năm và ông Nguyễn Thanh Liêm, ngụ xã Thới Long cũ, nay thuộc phường Thới Long, quận Ô Môn, TP Cần Thơ. Giải quyết xong phần trách nhiệm tài sản đối với 3 nguyên đơn còn lại, Đội THA dân sự huyện Ô Môn tiếp tục ra thông báo yêu cầu gia đình bà Năm di dời tài sản để giao nhà, đất cho ông Hữu, nhưng không có kết quả. Ngày 17-4-2001, Đội trưởng Đội THA huyện Ô Môn ban hành quyết định cưỡng chế. Trước khi tổ chức cưỡng chế, bà Năm, ông Liêm đã di dời đồ đạc trong nhà đi nơi khác. Trong khoảng thời gian này, vợ chồng bà Nguyễn Thị Bảnh (chị gái của bà Năm) đã đưa tài sản đến cư trú trong căn nhà này, nhằm gây khó khăn cho việc THA. Sau đó, Đội THA huyện Ô Môn đã tổ chức cưỡng chế giao nhà, đất cho ông Hữu. Tuy nhiên, đến nay, ông Hữu vẫn chưa sử dụng được tài sản này, chỉ vì hành vi bất chấp pháp luật của bà Năm. Trung tá Huỳnh Thanh Cần, Đội trưởng Đội Cảnh sát Hình sự, Công an quận Ô Môn, cho biết: “Ngày 4-8-2009, bà Nguyễn Thị Năm cùng ba người con là Ngô Hoàng Dũng, Ngô Hoàng Thanh, Ngô Hoàng Tâm và Lê Văn Dư (con bà Bảnh) đã thực hiện hành vi tháo dỡ mái ngói, cây kèo, đòn tay... mang về nhà. Vụ việc hiện đang được Đội Cảnh sát Hình sự Công an quận Ô Môn xác minh, làm rõ và xử lý theo quy định pháp luật”.

Căn nhà của ông Nguyễn Văn Hữu bị bà Nguyễn Thị Năm cùng các con và cháu của bà tháo dỡ ngói, kèo, đòn tay... khiến người được THA là ông Hữu vẫn chưa thể sử dụng tài sản. Ảnh: NG.B.

Theo ghi nhận của chúng tôi, không riêng gì trường hợp của ông Hữu, thời gian qua trên địa bàn thành phố đã xảy ra nhiều trường hợp bao chiếm lại tài sản, sau khi cơ quan THA tổ chức cưỡng chế giao tài sản. Trong trường hợp này, người được THA cần phải làm gì và cơ quan nào sẽ có thẩm quyền giải quyết? Ông Đinh Văn Công, Chi cục trưởng Chi cục THA dân sự quận Ô Môn, cho biết: “Theo khoản 4, Điều 8, Nghị định số 58/2009/NĐ-CP ngày 13-07-2009 do Thủ tướng Chính phủ ban hành quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của Luật THA dân sự về thủ tục THA dân sự, có quy định: Tài sản đã được giao trên thực tế cho người được nhận tài sản và người đó đã ký nhận vào biên bản giao, nhận tài sản nhưng sau đó bị đương sự chiếm lại thì cơ quan THA dân sự không có trách nhiệm giao lại tài sản cho người được nhận tài sản. Người đã nhận tài sản có quyền yêu cầu UBND hoặc cơ quan có thẩm quyền giải quyết”. Ông Đặng Văn Buôl, Trưởng phòng Kiểm sát THA, VKSND TP Cần Thơ, cho biết thêm: “Trong trường hợp này, người được THA cần đến UBND cấp xã, nơi có tài sản trình báo để nơi đây lập biên bản vi phạm và ra quyết định xử phạt vi phạm hành chính; đồng thời, yêu cầu người vi phạm chấm dứt ngay hành vi vi phạm. Nếu người vi phạm vẫn không chấp hành, thì UBND cấp xã sẽ chuyển toàn bộ hồ sơ đến công an cấp huyện để xem xét, giải quyết theo quy định pháp luật”.

* Không giao được tài sản phát mãi

Theo ghi nhận của phóng viên, tính đến nay, có khoảng 10 trường hợp người trúng giá khi tham gia mua đấu giá không nhận được tài sản. Như trường hợp của ông Nguyễn Văn Miên (ở xã Mỹ Khánh, huyện Phong Điền, TP Cần Thơ). Ông Miên là người trúng đấu giá căn nhà và đất (tọa lạc ấp Thới Thạnh, xã Giai Xuân, huyện Phong Điền) thuộc quyền sử dụng đất của ông Võ Hồng Khanh. Ngày 24-11-2006, cơ quan THA dân sự huyện Phong Điền tổ chức giao nhà, đất cho ông Miên trên thực tế. Thế nhưng, ông Miên chưa kịp sử dụng thì đã bị gia đình ông Khanh dùng hung khí đe dọa, rồi thực hiện hành vi bao chiếm lại căn nhà, đất. Hôm gặp chúng tôi, ông Miên bức xúc nói: “Là dân lao động nghèo, để có tiền mua nhà, đất, gia đình tôi phải tích cóp trong nhiều năm mới có được. Những tưởng chúng tôi sẽ nơi ở mới, ổn định hơn, nhưng nào ngờ, kể từ ngày mua tài sản cho đến nay, chúng tôi vẫn chưa sử dụng được. Tài sản này tôi mua là hợp pháp, thiết nghĩ chính quyền và các ngành chức năng cần sớm có biện pháp can thiệp, đảm bảo quyền và lợi ích hợp pháp của người tham gia mua tài sản bán đấu giá”.

Để giải quyết yêu cầu của ông Miên, Trung tâm Dịch vụ bán đấu giá tài sản TP Cần Thơ đã nhiều lần mời các cơ quan có liên quan họp bàn tìm cách giải quyết, nhưng chưa có kết quả. Đồng thời, được sự ủy quyền của ông Miên, Trung tâm đã lập hồ sơ đăng ký xin cấp giấy chứng nhận quyền sở hữu, quyền sử dụng tài sản cho ông Miên. Thế nhưng, UBND xã Giai Xuân lại từ chối xác nhận, với lý do tài sản bán đấu giá để THA không thuộc quyền sử dụng của ông Khanh. Cũng trong khoảng thời gian này, UBND xã Giai Xuân lại xác nhận để Văn phòng Đăng ký quyền sử dụng đất huyện Phong Điền tham mưu cho UBND huyện Phong Điền cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cho ông Tài (em ruột ông Khanh). Thế là, ông Miên tự dưng bị vướng vào vụ khiếu kiện không đáng có.

Phía cơ quan THA cho rằng việc cưỡng chế tài sản của ông Khanh để THA là đúng đối tượng và VKSND huyện Phong Điền, cơ quan kiểm sát THA cũng khẳng định như thế. Bởi vì, khi xác minh nguồn gốc tài sản, UBND xã Giai Xuân đã xác nhận tài sản này chính là của ông Khanh và gia đình ông Khanh cũng thừa nhận, thông qua việc tất cả đều ký biên bản xác minh, biên bản kê biên, biên bản định giá tài sản... Nhưng, cũng chính UBND xã Giai Xuân lại cho rằng việc THA không đúng đối tượng, tài sản cưỡng chế bán đấu giá không thuộc quyền sử dụng của ông Khanh. Đây là ý kiến không nhất quán của UBND xã Giai Xuân, vì cùng một tài sản mà UBND xã Giai Xuân vừa xác nhận để cơ quan THA phát mãi thực hiện nghĩa vụ THA của ông Khanh, vừa xác nhận cho ông Tài đăng ký quyền sở hữu và quyền sử dụng. Đây là nguyên nhân chính dẫn đến hậu quả mà ông Miên phải gánh chịu thiệt thòi trong suốt thời gian qua.

Trường hợp của ông Trần Thanh Hòa (ở xã Nhơn Nghĩa, huyện Phong Điền) cũng tương tự. Năm 2001, ông Hòa là người trúng giá tài sản, gồm nhà và đất của bà Nguyễn Thị Tám. Nhưng lần lựa đến giờ, ông Hòa vẫn chưa được giao nhà. Theo giải thích của Đội THA TP Cần Thơ (cũ), do không trả nợ vay ngân hàng nên chủ sở hữu căn nhà trên đã bị kê biên, phát mãi và bán đấu giá nhà. Tuy nhiên, khi ông Hòa trúng giá thì chủ nhà khiếu nại... Trong lúc Chấp hành viên chưa tổ chức giao nhà, chủ nhà đã thanh toán hết nợ cho ngân hàng và lấy lại “giấy đỏ”. Trước tình huống, cơ quan THA không thể giao tài sản cho người mua...

* Quyền và lợi ích hợp pháp của người mua tài sản, rồi sẽ ra sao?

Ông Đặng Văn Buôl, Trưởng phòng Kiểm sát THA, VKSND TP Cần Thơ, cho biết: “Những điểm mới trong Luật THA dân sự đã tạo điều kiện thuận lợi cho việc thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn kiểm sát THA của VKSND ở tất cả các lĩnh vực từ việc quy định chung, thủ tục THA, biện pháp đảm bảo và cưỡng chế THA, việc giải quyết khiếu nại, tố cáo và kháng nghị trong THA dân sự đều thuận lợi. Song, trong quá trình thực hiện kiểm sát theo Luật THA dân sự cũng gặp một số khó khăn, vướng mắc như: Khi thực hiện việc kê biên tài sản THA các bên đương sự không thỏa thuận được giá trị tài sản và tổ chức thẩm định. Sau 5 ngày làm việc, chấp hành viên ký hợp đồng với tổ chức thẩm định giá để định giá và làm giá khởi điểm bán đấu giá tài sản THA. Như vậy, việc tổ chức thẩm định giá, tiến hành định giá như thế nào, căn cứ để đưa ra giá tài sản THA, nhiều trường hợp tổ chức thẩm định giá kéo dài thời gian... kiểm sát THA không kiểm sát được lĩnh vực này, do cơ quan có thẩm quyền chưa có hướng dẫn cụ thể việc kiểm sát đối với tổ chức thẩm định giá (mặc dù Luật có quy định kiểm sát các tổ chức, cá nhân). Vấn đề này đã gây khó khăn rất lớn trong quá trình kiểm sát theo quy định của Luật THA dân sự”. Theo ông Đặng Văn Buôl, tính từ ngày 1-12-2009 đến hết tháng 5-2010, Cục THA dân sự đã kê biên 26 vụ việc, nhưng kiểm sát THA không kiểm sát được việc định giá của tổ chức thẩm định giá ở địa phương. Riêng đối với việc bán đấu giá tài sản, nhưng không giao được tài sản cho người mua, thì tùy theo mức độ lỗi, người mua có thể khởi kiện yêu cầu bồi thường thiệt hại theo quy định.

Ông Nguyễn Văn Nhu, Giám đốc Trung tâm Dịch vụ bán đấu giá tài sản TP Cần Thơ, cho rằng: “Trung tâm chỉ là nơi trung gian thực hiện việc tổ chức bán đấu giá tài sản thông qua hợp đồng ủy quyền với cơ quan THA dân sự. Theo hợp đồng ủy quyền, Trung tâm có trách nhiệm tổ chức buổi bán đấu giá, thu tiền bán tài sản, sau đó, chuyển số tiền này cho cơ quan THA dân sự và được trả phí theo thỏa thuận trong hợp đồng. Trong khi đó, cơ quan THA dân sự sẽ có trách nhiệm giao tài sản đã bán và đảm bảo tài sản được đăng ký không bị tranh chấp và xâm phạm theo quy định”. Qua thực tế, một số trường hợp mua tài sản phát mãi, nhưng không nhận được tài sản, dù ít nhiều cũng làm giảm lòng tin đối với những người có nhu cầu. Nói về vấn đề này, ông Nguyễn Văn Nhu, Giám đốc Trung tâm Dịch vụ bán đấu giá tài sản TP Cần Thơ, cho biết thêm: “Để hạn chế tình trạng đáng tiếc xảy ra, gần đây, Trung tâm siết chặt khâu thẩm định hồ sơ, xem tình trạng pháp lý của tài sản đưa ra phát mãi như thế nào và tài sản đó phải đảm bảo “sạch”. Bên cạnh đó, Trung tâm còn áp dụng các chính sách hậu mãi như phân công cán bộ theo dõi thường xuyên người mua tài sản có nhận và đăng ký được tài sản hay không. Nếu có khó khăn, vướng mắc thì sẽ có biện pháp hỗ trợ kịp thời”.

Mới đây, Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước đã được ban hành và có hiệu lực thi hành. Tại Điều 38 của Luật này có qui định có 8 nhóm hành vi mà cán bộ, công chức cần chú ý trong quá trình thụ lý, tổ chức THA, cụ thể: Ra hoặc cố ý không ra các quyết định: THA; thu hồi, sửa đổi, bổ sung, hủy quyết định về THA; áp dụng biện pháp bảo đảm THA; cưỡng chế THA; thi hành quyết định áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời của Tòa án; hoãn THA; tạm đình chỉ, đình chỉ THA; tiếp tục THA. Việc tổ chức THA trái pháp luật hoặc cố ý không tổ chức thi hành các quyết định quy định tại các nhóm hành vi trên mà gây thiệt hại cho cá nhân, tổ chức thì phải bồi thường. Tuy nhiên, đến nay vẫn chưa có văn bản hướng dẫn thi hành cụ thể đối với vấn đề này. Vì vậy, quyền và lợi ích hợp pháp của người mua mà không nhận được tài sản sẽ còn tiếp tục bị thiệt thòi...