Một cơn bão chính trị đang quét qua Ba Lan và Ukraine liên quan căng thẳng lịch sử dai dẳng chưa được giải quyết. Đây cũng là lời nhắc về những thay đổi rộng lớn trong chủ nghĩa dân tộc thời chiến của Kiev có thể ảnh hưởng nghiêm trọng tới quan hệ ngoại giao, ngay cả với đối tác thân cận.

Thủ tướng Ba Lan Donald Tusk (trái) và Tổng thống Ukraine Zelensky ký biên bản ghi nhớ về hợp tác sản xuất quốc phòng hồi năm 2024.

Khơi lại quá khứ

Hồi cuối tháng 5, lấy lý do khôi phục truyền thống lịch sử của quân đội quốc gia, Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky đã ký sắc lệnh phong tặng danh hiệu danh dự Anh hùng Quân đội Kháng chiến Ukraine (UPA) cho một đơn vị đặc nhiệm tinh nhuệ.

Trong khi Ukraine coi UPA là những chiến binh đấu tranh giành độc lập, Ba Lan lại có ký ức không tốt đẹp về lực lượng này.

Được biết, sau khi Đức Quốc xã tấn công Liên Xô năm 1941, UPA được thành lập để chiến đấu cho một nhà nước Ukraine độc lập. Để đuổi người Ba Lan ra khỏi các vùng lãnh thổ tuyên bố thuộc về Ukraine, UPA đã phạm tội ác chiến tranh chống lại thường dân bao gồm các vụ thảm sát ở Volhynia (1943-1945) và miền Đông Galicia, khu vực hiện bị chia cắt giữa Ba Lan và Ukraine.

Số nạn nhân trong các vụ thảm sát do UPA gây ra trong Thế chiến thứ hai, mà Ba Lan gọi là tội ác diệt chủng, ước tính lên tới hơn 100.000 người. Kiev cho biết hàng ngàn người Ukraine cũng thiệt mạng trong các vụ giết người trả thù.

Bộ Ngoại giao Ukraine khẳng định tên gọi mới không nhằm vào Ba Lan và chỉ là hình thức tượng trưng để phản đối Nga, nhưng quyết định nói trên của Tổng thống Zelensky đã gây ra làn sóng phẫn nộ dữ dội ở Warsaw.

Tổng thống Ba Lan Karol Nawrocki thậm chí đề xuất tước bỏ Huân chương Đại bàng trắng cao quý mà nước này trao tặng cho ông Zelensky năm 2023.

Khi Nga phát động chiến dịch quân sự chống Ukraine vào tháng 2-2022, tranh cãi giữa Ba Lan và Ukraine về quá khứ tạm thời gác lại. Dưới thời cựu Tổng thống Ba Lan Andrzej Duda, liên minh quân sự với Ukraine thậm chí được coi là ưu tiên hàng đầu trong chính sách đối ngoại.

Không chỉ tiếp nhận hơn 1 triệu người tị nạn Ukraine, hỗ trợ quân sự và chính trị từ Warsaw đã góp phần đáng kể vào thành công của Ukraine trong ngăn chặn đà tiến quân của lực lượng Nga trong giai đoạn đầu của cuộc chiến.

Phủ bóng ngoại giao hiện đại

Nhưng hiện nay, tình hình chuyển biến theo chiều hướng tiêu cực khi phe cánh hữu liên tục chỉ trích chế độ an sinh xã hội dành cho người tị nạn Ukraine ở Ba Lan. Khai thác bất mãn của người dân, Tổng thống Nawrocki trong chiến dịch tranh cử năm 2025 còn hoài nghi việc Warsaw tiếp tục hỗ trợ quân sự cho Kiev cũng như cơ hội gia nhập Liên minh châu Âu của Ukraine. Ông cũng cam kết không phê chuẩn bất kỳ quyết định nào kết nạp Ukraine vào Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương để tránh khiêu khích Nga.

Vụ tranh cãi mới phần nào cho thấy thực tế, đó là giai đoạn nồng ấm trong quan hệ Ba Lan - Ukraine có thể đã kết thúc.

MAI QUYÊN (Theo DW, TVP World)