Bài 3: NHẬN DIỆN NHỮNG TỒN TẠI VÀ YẾU KÉM

Trong 5 năm qua, 2006-2010, được đánh giá là có nhiều chuyển biến tích cực nhưng tình trạng yếu kém, khó khăn của kinh tế tập thể trên địa bàn TP Cần Thơ vẫn còn tồn tại trên nhiều mặt. Đó là phần lớn mô hình kinh tế hợp tác, hợp tác xã (HTX) quy mô nhỏ, trình độ, năng lực quản lý của đội ngũ cán bộ yếu; chất lượng, hiệu quả hoạt động thấp... Những vướng mắc này chưa kể đến việc đẩy mạnh các phong trào thi đua trong các tổ hợp tác, HTX còn nhiều hạn chế khiến khu vực kinh tế tập thể chưa thoát khỏi những yếu kém, những chuyển biến đạt được có mặt chưa vững, chưa có điển hình tác động trên phạm vi rộng.

PHÁT TRIỂN CHƯA ĐẢM BẢO BỀN VỮNG

Theo Liên minh HTX TP Cần Thơ, hiện nay, trên địa bàn thành phố có trên 3.370 tổ hợp tác. Những tổ hợp tác này thường phát sinh từ thực tế nhu cầu sản xuất và thị trường tại địa phương nên là những mô hình sản xuất mới ở nông thôn như: mô hình lúa - tôm càng xanh, lúa giống, cây giống đầu dòng, các loại cá giống... Do đó, ngoài việc tăng thu nhập cho tổ viên, tổ hợp tác còn góp phần vào chuyển dịch cơ cấu cây trồng ở địa phương, giúp cho các nhà khoa học, các nhà quản lý các tổ chức đoàn thể nghiên cứu thành những mô hình sản xuất khi có đủ điều kiện thì phát triển lên HTX. Tuy nhiên, đặc điểm của tổ hợp tác là dễ hình thành và cũng dễ tan rã do tính chất mùa vụ. Mặt khác, tổ hợp tác trước đây thường hình thành gắn với chi, tổ, hội đoàn thể, theo hình thức “đánh trống ghi tên” nên tổ chức thường không chặt chẽ, không mang tính pháp lý. Một số tổ hợp tác nội dung hoạt động quá giản đơn. Ví dụ: tổ vay vốn chỉ hình thành theo yêu cầu của ngân hàng cho vay; trách nhiệm của Tổ trưởng tổ hợp tác khi ký các hợp đồng chỉ dựa vào niềm tin các tổ viên gởi gắm... Chính vì thế, việc triển khai bản hợp đồng hợp tác như Nghị định 151/2007/NĐ-CP này 10-10-2007 của Chính phủ về tổ chức và hoạt động của tổ hợp tác không khả thi.

Quy mô nhỏ, diện tích đất sản xuất manh mún, cơ sở hạ tầng còn nhiều yếu kém... khó đưa cơ giới hóa vào sản xuất trong khu vực kinh tế tập thể, nhất là lĩnh vực nông nghiệp, nông thôn trên địa bàn TP Cần Thơ. Trong ảnh: Thu hoạch lúa bằng máy gặt đập liên hợp tại huyện Cờ Đỏ. Ảnh: T. LONG

Đối với phong trào phát triển HTX trên địa bàn thành phố, ông Nguyễn Đức Phương, Phó Chủ tịch Liên minh HTX Cần Thơ, thừa nhận: Phát triển HTX trong thời gian qua chưa thật sự bảo đảm tính bền vững. Bởi trong 5 năm qua, thành phố phát triển mới khoảng 130 HTX nhưng giải thể 66 HTX do hoạt động yếu kém hoặc hoạt động có hiệu quả, giải thể để thành lập Công ty hoặc doanh nghiệp. Không chỉ vậy, vẫn còn khá nhiều HTX có quy mô nhỏ, vốn ít; vai trò hỗ trợ đối với xã viên còn mờ nhạt, khả năng tổ chức các hoạt động dịch vụ, liên kết hợp tác hạn chế, sức cạnh tranh thấp, ít đầu tư mua sắm đổi mới trang thiết bị, tài sản chung HTX không đáng kể nên không vay vốn được do không có tài sản thế chấp, dẫn đến lẩn quẩn ở quy mô nhỏ. Trong khi đó, các chính sách hỗ trợ khuyến khích HTX rất khó tiếp cận và thụ hưởng như: Chính sách đất đai, vốn, khoa học công nghệ, xúc tiến thương mại... dẫn đến việc đổi mới, phát triển và nâng cao hiệu quả kinh tế hợp tác, HTX còn hạn chế.

HTX NÔNG NGHIỆP CÒN NHIỀU YẾU KÉM

Hiện nay, trên địa bàn TP Cần Thơ có 72 HTX nông nghiệp. Thời gian qua, các HTX này đã có tác động tích cực đối với sản xuất, đời sống của xã viên thông qua các hoạt động dịch vụ như: cung cấp giống, tổ chức hướng dẫn kỹ thuật, dịch vụ cày đất, thu hoạch và tổ chức ký kết bao tiêu sản phẩm cho xã viên, góp phần thúc đẩy sản xuất, chuyển dịch cơ cấu cây trồng ở địa phương... Đặc biệt, trên địa bàn thành phố đã xuất hiện nhiều HTX nông nghiệp chuyên ngành như: chuyên sản rau an toàn, chăn nuôi bò sữa, chăn nuôi heo chất lượng cao, thủy sản... Các HTX chuyên ngành hiện nay hoạt động rất có hiệu quả, do nhận thức được việc sản xuất tập trung, có đầu mối tiêu thụ nông sản và thủy sản làm ra nhiều, chất lượng đồng đều, đạt yêu cầu của doanh nghiệp.

Tuy nhiên, theo Chi cục Phát triển nông thôn Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn TP Cần Thơ, chỉ có 20/72 HTX nông nghiệp hiện có đạt loại khá, tốt. Số còn lại là HTX trung bình, yếu và trong số này có 11 HTX chờ giải thể. Một trong những nguyên nhân của tình trạng này, ông Nguyễn Minh Hiền, Phó chi cục trưởng, Chi cục Phát triển nông thôn TP Cần Thơ, cho rằng: Trình độ năng lực Ban Chủ nhiệm HTX nông nghiệp còn nhiều hạn chế. Qua khảo sát, đối với HTX nông nghiệp, Ban quản trị có trình độ đại học, cao đẳng chiếm tỷ lệ 9%; cấp III là 45,5%, cấp II là 45,5%; Ban kiểm soát có trình độ cấp I, II tỷ lệ là 65,5% và có trên 80% kế toán HTX chưa qua trường lớp kế toán. “Trình độ văn hóa Ban chủ nhiệm không đồng đều, lại ít tham gia các lớp tập huấn bồi dưỡng kiến thức phát triển HTX nên gặp khó khăn trong quản lý, điều hành hoạt động và khả năng đảm đương hoạt động HTX như 1 doanh nghiệp không đáp ứng được. Phần lớn Ban chủ nhiệm làm việc theo kinh nghiệm, chưa xây dựng kế hoạch hoạt động của HTX, không chủ động tìm kiếm thị trường để giải quyết đầu ra; tổ chức hoạt động kinh doanh dịch vụ của HTX thiếu và yếu, hầu hết đều không chủ động tổ chức các dịch vụ đầu vào...”- ông Hiền cho biết.

Không chỉ vậy, phần lớn các HTX nông nghiệp có diện tích sản xuất nhỏ, sản xuất hàng hóa không có số lượng lớn nên không thể đáp ứng các hợp đồng cần đạt về số lượng, chất lượng. Trong khi vốn góp cổ phần ít, góp vốn không đủ, không có nguồn vốn để tổ chức dịch vụ; trình độ, năng lực Ban chủ nhiệm hạn chế nên việc xây dựng phương án, kế hoạch kinh doanh không thực hiện được, dẫn đến các tổ chức tín dụng không có cơ sở cho các HTX vay vốn theo quy định... Ngoài ra, cán bộ quản lý HTX cấp quận, huyện đa số kiêm nhiệm, không có cán bộ chuyên trách, hạn chế về chuyên môn, thường xuyên thay đổi và thiếu tính kế thừa. Điều này khiến công tác điều hành, hỗ trợ HTX gặp nhiều khó khăn, đặc biệt là trong phối hợp quản lý, kiểm tra giúp đỡ, hướng dẫn HTX làm dịch vụ. Cũng từ đây, thiếu sự chỉ đạo đồng bộ khiến hầu hết các HTX nông nghiệp khó tiếp cận với các chính sách hỗ trợ như thuế, đất đai, vốn vay... Chính vì thế, HTX yếu kém chậm được củng cố, đổi mới và tiếp tục tồn tại với quá trình phát triển kinh tế tập thể nói riêng và cả ngành kinh tế nói chung trên địa bàn thành phố.

CÒN NGUYÊN NHÂN TỪ NHẬN THỨC, XEM NHẸ THI ĐUA

Thời gian qua, “bóng dáng” của nền kinh tế tập thể tự cung, tự cấp mà cụ thể là mô hình HTX kiểu cũ từng lúc, từng nơi còn “đè nặng” trong một bộ phận cán bộ và người dân. Nghị quyết 13, Hội nghị Ban chấp hành Trung ương 5 (khóa IX) đề ra mục tiêu “Đến năm 2010 đưa kinh tế tập thể thoát khỏi những yếu kém hiện nay, phấn đấu đạt tốc độ tăng trưởng cao hơn, tiến tới có tỷ trọng ngày càng lớn hơn trong GDP của nền kinh tế”. Tuy nhiên, theo Liên minh HTX TP Cần Thơ, việc củng cố HTX do liên minh phối hợp với các quận, huyện tiến hành tuy có kết quả nhất định nhưng các HTX trong diện trung bình, yếu, chuyển biến chưa rõ nét. Ngoài số HTX yếu kém không củng cố được đã giải thể, hiện còn một số HTX ngưng hoạt động hoặc hoạt động cầm chừng, nhất là các HTX nông nghiệp chưa giải thể được. Phần lớn các HTX nông nghiệp khi chuyển đổi từ mô hình kiểu cũ sang mô hình kiểu mới, chủ yếu chỉ dừng lại ở hình thức, còn nội dung thì chưa thay đổi được nhiều. Một số khác được thành lập theo sự chỉ đạo của cấp ủy, chính quyền địa phương, trong khi chưa có đầy đủ các điều kiện cần thiết, nên chưa phát huy được vai trò đối với sự phát triển kinh tế địa phương. Ngoài ra, tổ chức và hoạt động của không ít HTX chưa tuân thủ các nguyên tắc, luật HTX trong bộ máy, đại hội xã viên , góp vốn, trích lập quỹ... Một trong những nguyên nhân của tình trạng vừa nêu, theo Liên minh HTX TP Cần Thơ, nhận thức về bản chất, giá trị HTX trong một bộ phận cán bộ, đảng viên, trong nhân dân và ngay trong cán bộ, xã viên, người lao động trong HTX chưa thống nhất. Vẫn còn một bộ phận mang nếp nghĩ cũ, chưa thật sự phát huy tính tự chủ, tự chịu trách nhiệm của tổ chức HTX hoặc quá thiên về lợi nhuận, thiếu tính cộng đồng trong HTX.

Không thể phủ nhận thời gian qua, phong trào thi đua kinh tế tập thể đã góp phần tạo nên những chuyển biến quan trọng về phát triển số lượng tổ hợp tác, HTX và cả về quy mô, ngành nghề, liên kết liên doanh.... Không chỉ vậy, những giải pháp tốt, cách làm hay trong chỉ đạo phát triển kinh tế tập thể, trong hoạt động của từng tổ hợp tác, HTX được phổ biến nhân rộng. Tuy nhiên, phong trào thi đua các tổ hợp tác, HTX còn hạn chế. Đáng chú ý là trong nhiều cán bộ, thành viên, người lao động chưa nhận thức đúng ý nghĩa, lợi ích của thi đua. Trong khi đó, một số đơn vị có tổ chức thi đua nhưng không sâu rộng; kế hoạch, mục tiêu, khẩu hiệu hành động, biện pháp thi đua không rõ ràng, còn mang tính chung chung, hình thức. Khuyết điểm phổ biến nhất là ít vận động đến từng thành viên và người lao động, thiếu sơ tổng kết và biểu dương, tôn vinh, khen thưởng các nhân tố tích cực. Do đó, kết quả thi đua, điển hình trong thi đua, cách làm hay trong thi đua chưa phát huy đúng mức. Không chỉ vậy, đến nay, vẫn còn một số đơn vị, người đứng đầu tổ hợp tác, HTX có tư tưởng coi thường, xem nhẹ công tác thi đua, chưa nhận thức rõ vai trò, tác động của thi đua đối với thành công của hoạt động sản xuất kinh doanh tập thể.

Ông Nguyễn Đức Phương, Phó chủ tịch Liên minh HTX TP Cần Thơ, cho rằng: “Những hạn chế của phong trào thi đua trong khu vực kinh tế tập thể trong thời gian qua có nhiều nguyên nhân. Trong đó có nguyên nhân do công tác thi đua của Liên minh HTX thành phố còn mặt làm chưa tốt như: tuyên truyền Luật thi đua khen thưởng, phương pháp triển khai kế hoạch thi đua, theo dõi, đôn đốc thực hiện thi đua ở cơ sở, tổng kết mô hình, điển hình... Chính vì thế, kết quả thi đua còn những hạn chế, khiến khu vực kinh tế tập thể chưa thoát khỏi những yếu kém, những chuyển biến đạt được có mặt chưa vững, chưa có điển hình tác động phạm vi rộng”.

HÀ TRIỀU

---------------

Bài cuối: NHỮNG BƯỚC ĐI KHÔNG THỂ CHẦN CHỪ