Vài cọng nắng cuối ngày đổ xòa, gãy vụn trên con đường đất dẫn về cánh cổng làng màu rêu. Từ con dốc đổ xuống, có bóng một người phụ nữ cắm cúi, tay dắt con trai chừng năm tuổi. Trong bộ quần áo bảnh bao, gương mặt khôi ngô của thằng bé càng tươi tắn, háo hức nhìn xuống khúc sông cạn nơi mấy con trâu đang đằm mình, ngoi lên mặt nước mỗi cái đầu. Có vẻ như hai má con ở xa về, túi xách lỉnh kỉnh trên vai. Người phụ nữ dáng vẻ dịu dàng trong bộ đồ lụa màu mỡ gà líu ríu trên đôi dép quai nhung, thỉnh thoảng chị cúi xuống khẽ nhắc con mau mau chân. Thằng bé ngoan ngoãn bám sát mẹ, gương mặt đỏ ửng vì nắng. Vài đứa trẻ ra đồng về, tò mò nhìn thằng bé.

Hai má con rẽ lên cây cầu gỗ bắc qua nhánh sông, người phụ nữ cúi xuống kéo chiếc khăn trùm kín hai tai rồi sửa lại cho con chiếc nón đội lệch trên đầu. Thằng bé ngước nhìn má, nó chỉ xuống đôi chân đỏ quạch bụi đường, tỏ ý không chịu đi tiếp. Người phụ nữ dịu dàng: “Hay là lại đây má cõng”. Thằng bé toét miệng cười, lại thoăn thoắt bước đi, còn cố tình vượt lên phía trước. Đến trước ngõ um tùm hoa cỏ, người phụ nữ bước nhanh hơn.

Biết đã tới nhà, thằng bé tươi tỉnh hẳn, rộn ràng nhảy chân sáo chạy đến đẩy cánh cổng rồi nhìn quanh. Nhưng không còn ba và anh Hai đón thằng bé như mọi lần. Mảnh vườn um tùm như cố kể lại một thời xum xuê cây trái. Căn nhà gỗ không bóng người nằm lọt thỏm giữa màu xanh, xa vắng nhưng đẹp đẽ.

Thằng bé rón rén bước trên thảm lá khô, tiếng vỡ vụn lép bép dưới chân. Sau một hồi lang thang ở vườn sau, thằng bé cởi giày chạy trên lối mòn dích dắc nối liền với vạt đất dẫn ra ruộng dưa, những trái dưa non nằm ngổn ngang sau đợt mưa ngập úng trong nước, chắc người ở đây rời đi chỉ vừa vài tháng. Đứng trước mảnh vườn còn phảng phất hơi đất nồng nàn, người phụ nữ nghèn nghẹn nghe như từng khắc thời gian chầm chậm đi qua, không cách gì nắm níu. Nơi đây đã cất giữ của chị một quãng đời gian khó nhưng cũng tràn trề hạnh phúc.

Trời chiều nín gió. Đám cỏ co cụm lại như mê ngủ trên cái sân gạch. Khung cửa gỗ bắt đầu có những tổ tò vò. Chiếc tủ thờ phủ một lớp bụi mờ. Thẫn thờ nhìn mọi thứ trong nhà, chị ngỡ như hàng thế kỷ đã trôi qua. Từ vườn sau, tiếng con chim chìa vôi huýt lên từng hồi dài. Chị xô cánh cửa ra ngoài. Trên cây khế, con chìa vôi đứng ngó nghiêng giữa trời chiều, nghe tiếng chân chị nó hốt hoảng vụt bay lên. Hít một mùi hương thoang thoảng, chị nhận ra những vạt cỏ dại sau nhà đã vào mùa hoa, những cánh hoa vàng sẫm như ký ức ngủ quên bị đánh thức.

Trận mưa đêm qua đánh thức hơi đất pha lẫn hương bồ kết hăng hắc. Thằng bé sau một hồi chạy nhảy kiếm tìm, ngồi phịch trên bệ xi măng vuông vắn được xây cao. Chỗ này ngày mới cưới, chồng chị cặm cụi mất một buổi tô trét để có chỗ cho chị phơi mấy nong tằm. Mùi đất ẩm ngai ngái xông lên lẫn mùi gió sông. Bao lâu rồi chị mới lại được ngửi thấy cái mùi của một thời son trẻ? Bốn bề lặng phắc. Chỉ còn nghe ra tiếng bời bời của những cơn gió từ đồng trên tràn về, chỉ còn những giọt nắng chiều mỏng nhẹ trải dài trước mọi dư âm lặng lẽ tan đi.

“Má! Mình ra sông đi má...”, thằng nhỏ kéo tay chị chạy lên phía trước. Qua một cánh đồng, tai chị mơ hồ nghe tiếng sóng từ lòng sông đắm đuối, mắt chị chạm vào thân cây si già bên bến từng chứng kiến mối tình của chị, chứng kiến ngày anh cùng ba má qua bên kia sông rước chị về làm dâu. Mặt sông không chút sóng gợn mà lòng chợt chênh chao, chị mơ hồ nghe như tiếng chân anh tự xa xăm vọng về.

Bên kia sông, những biền bắp cuối mùa lá cháy. Thấp thoáng bóng đôi vợ chồng trẻ trên chiếc ghe trôi, người quạt mái dầm, người bẻ bắp chất đầy phía đuôi ghe chầm chậm trở về, chị nghe tim mình se thắt trước hình ảnh một thời, ngày chị và anh mới về với nhau. Cũng như mọi năm, giờ này lũ chim đồng đã rộn rã kéo về thành đàn, lượn qua đồi, qua sông khi cánh đồng bắt đầu vàng hạt. Thằng bé sau một lúc đi dọc mé nước, áo quần ướt mem, nó chạy về níu áo má, mắt rưng rưng: “Sao nhà mình không ở đây hả má? Hay mình dọn về đây để ba với anh Hai cũng trở về đi má!”. “Ờ… rồi nhà mình sẽ về… sẽ về” - chị ôm con dỗ dành.

Hoàng hôn tắt sớm, lác đác vài đốm đèn câu trên chiếc đò từ bờ bên kia hắt xuống từng vệt sáng. Cũng triền sông này, chiều chiều chị ra đây đợi bóng một con đò từ bờ bên kia xuôi về. Ngày đó tình yêu mộc mạc giản đơn mà đằm sâu biết mấy.

Hai má con trở về. Thằng bé rời tay chị chạy lên bứt một cọng cỏ đuôi chồn tung cao. Chị lững thững theo sau, mắt dõi về phía chân trời, nơi đó vừa bừng lên những đốm đèn câu như mắt người ngấn nước. Một tiếng chim thảng thốt vút lên. Chị chợt nhận ra tiếng một đôi chim đang khắc khoải gọi nhau từ hai bãi bờ hoang vắng. Tiếng chim rất quen. Ngày mới cưới, chị cùng anh lên rẫy, lúc trở về, nghe tiếng một đôi chim da diết gọi nhau. Thấy vợ ngơ ngác kiếm tìm, anh bảo đó là loài chim Từ quy, chỉ cần vừa lạc nhau chúng đã thảng thốt tìm nhau và gọi đến khi nào gặp được mới thôi.

Tiếng chim Từ quy lặng lẽ tan biến vào thinh không. Những ký ức một thời lại dội về, quặn xiết… Phải chi ngày đó chị bao dung, cho anh một cơ hội làm lại sau những ngày lạc lối thì giờ đây các con của chị không phải ngơ ngác nhớ nhau. Phải chi ngày đó chị không chọn ra đi, để anh cũng không phải rời bỏ căn nhà đầy kỷ niệm.

Ra tới cây cầu gỗ, thằng bé bám vào một bên thành cầu, mơ màng nhìn xuống khúc sông in bóng hoàng hôn. Chị đến sau lưng con, dõi mắt về phía cồn cát sẫm lại như một vết dầu loang, nơi đó vài con thuyền nằm chơ vơ yên ngủ.

“Rồi má với con về đây, ba với anh Hai cũng sẽ theo về, phải hông má?” - giọng thằng bé thiết tha. Chị yên lặng vùi mặt vào mớ tóc khét nắng của con, ôm chặt như ôm một chiếc neo nhỏ giữa dòng trong buổi chiều buốt lạnh, ánh mắt lạc trôi về phía bãi bờ tối sẫm. Nơi đó, ngày anh rời đi sau bao năm chờ chị tha thứ, con nước chắc cũng dâng cao như thế. Đâu đây, một tiếng chim Từ quy chợt vút lên, khắc khoải tan vào thinh không.

Ngoài kia con nước dâng lên lóc bóc vỗ bờ như có tiếng một chiếc thuyền vừa cập bến...

Truyện ngắn: VŨ NGỌC GIAO