Với sản lượng trên 20 triệu tấn lúa/năm, mỗi năm khu vực ĐBSCL có trên 20 triệu tấn rơm rạ. Rơm rạ là nguồn phụ phẩm giá trị, góp phần tăng lợi nhuận cho nông dân nếu được thu gom, khai thác, sử dụng đúng cách. Rơm rạ ở ĐBSCL chủ yếu được sử dụng trong chăn nuôi, làm nguyên liệu trồng nấm, ủ gốc cây trồng , dùng làm vật liệu chèn lót vận chuyển củ, quả, làm phân bón... Theo Tiến sĩ Martin Gummert, Chuyên gia Nghiên cứu cao cấp (Viện Nghiên cứu lúa Quốc tế IRRI), hiện nay, việc thu hoạch lúa cơ bản tại Việt Nam nói chung và vùng ĐBSCL nói riêng chủ yếu sử dụng máy gặt đập liên hợp. Rơm rạ sau thu hoạch được xả ngay trên đồng nên khó thu gom và nông dân thường có thói quen đốt đồng. Việc làm này đã gây nên những tác động tiêu cực đến môi trường như ô nhiễm môi trường, gây ra hiệu ứng nhà kính và ảnh hưởng đến sức khỏe con người.

Theo phân tích của các nhà khoa học, trong rơm rạ có chứa nhiều chất dinh dưỡng, nếu nguồn rơm rạ được vùi trả lại cho đất sẽ làm gia tăng năng suất lúa và độ màu mỡ của đất theo thời gian. Tuy nhiên, rơm rạ tươi chôn vùi vào trong đất sẽ dễ gây ngộ độc hữu cơ cho lúa nếu xuống giống sớm do rơm rạ không có thời gian để phân hủy. Ngoài ra, nếu đốt rơm, rạ trực tiếp trên đồng ruộng, các chất hữu cơ trong rơm rạ và trong đất sẽ biến thành các chất vô cơ và chỉ cung cấp một lượng chất dinh dưỡng rất nhỏ cho đồng ruộng. Trong khi đó, việc đốt đồng sẽ làm một lượng lớn nước trong đất bị bốc hơi, đồng ruộng bị khô kiệt, đất trở nên chai cứng và khô cằn.

Nhằm hạn chế tình trạng đốt rơm ngay trên đồng do khó thu gom và tận dụng nguồn rơm phụ phẩm, nhiều doanh nghiệp đã nghiên cứu, chế tạo các loại máy móc, thiết bị dùng để thu gom rơm, như: DNTN Tư Sang 2 (Tiền Giang), Cơ sở Cơ khí Hai Tính (An Giang), Công ty TNHH MTV Cơ khí nông nghiệp Phan Tấn (Đồng Tháp), Công ty TNHH Thương mại-Sản xuất-Đầu tư Giang Lan (Nhà phân phối của IHI STAR Machinery Corporation-Nhật Bản tại TP Hồ Chí Minh), Công ty Yanmar (Việt Nam)... Các loại máy thu gom rơm có khả năng vận hành trên đồng ruộng với tốc độ từ 3-8km/h, cuộn rơm với khối lượng từ 12-18kg/cuộn, giá bán từ 153-689 triệu đồng/máy. Khi đó, nông dân có thể đầu tư máy để làm dịch vụ thu gom rơm và bán nguồn rơm đã thu gom cho các đơn vị có nhu cầu sử dụng. Hiện nay, các nhà khoa học và các doanh nghiệp kinh doanh máy thu gom rơm cũng mong muốn đẩy mạnh chuyển giao các tiến bộ kỹ thuật, tổ chức trình diễn các mẫu máy thu gom rơm, cuộn rơm phù hợp với điều kiện sản xuất. Từ đó, khuyến cáo người dân sử dụng có hiệu quả máy móc và tận dụng tốt nguồn rơm thu gom được.

Phó Giáo sư-Tiến sĩ Dương Văn Chín, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Định Thành (DTARC)- Tập đoàn Lộc Trời, chia sẻ: Một trong những giải pháp để trả lại độ màu mỡ cho đất là tận dụng nguồn rơm sẵn có trên đồng ruộng đúng cách. Bởi lẽ, nếu rơm không đưa tập trung về để trồng nấm hoặc chăn nuôi thì giải pháp khả thi khác là biến rơm rạ thành phân bón tại ruộng, gia tăng độ phì của đất, cung cấp dinh dưỡng cho cây trồng. Do đó, trong quá trình cày xới chôn vùi rơm rạ, làm đất cho vụ sau, nông dân có thể phun nấm trichoderma nhằm giúp phân hủy rơm rạ hoai mục nhanh chóng, giảm ngộ độc hữu cơ, tăng độ phì cho đất, giúp giảm lượng phân bón sử dụng và chi phí sản xuất.

THANH ĐÌNH