Tiếp tục chương trình Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI, chiều 10-8, Quốc hội thảo luận ở hội trường. Ông Đào Chí Nghĩa, Phó Trưởng đoàn chuyên trách Đoàn Đại biểu Quốc hội TP Cần Thơ, tham gia đóng góp một số ý quan trọng về dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Kiến trúc.

Đại biểu Đào Chí Nghĩa thống nhất với báo cáo tiếp thu, giải trình của Bộ Xây dựng, cơ quan chủ trì soạn thảo. Để tiếp tục hoàn thiện dự thảo luật, đại biểu góp ý 4 nội dung sau:

Thứ nhất, về bản sắc văn hóa dân tộc trong kiến trúc tại Điều 5 và các yêu cầu đối với kiến trúc đô thị, nông thôn tại Điều 11. Đại biểu cho rằng đây là nội dung cần tiếp tục làm rõ. Nhiều đại biểu đề nghị mở rộng nội hàm bản sắc văn hóa, xây dựng tiêu chí nhận diện nên có sự tham gia của chuyên gia, tổ chức nghề nghiệp và cộng đồng. Tuy nhiên, cơ quan soạn thảo cho rằng chưa nên quy định cứng trong Luật mà sẽ nghiên cứu, cụ thể hóa trong định hướng phát triển kiến trúc, tiêu chuẩn, quy chuẩn và văn bản hướng dẫn. Theo đại biểu Đào Chí Nghĩa, cách tiếp cận này có độ mở nhưng chưa đầy đủ. Bản sắc văn hóa không chỉ là vấn đề mỹ thuật của một công trình mà còn liên quan trực tiếp đến bảo tồn không gian sống, ký ức đô thị, làng nghề, kiến trúc truyền thống và đặc trưng của từng vùng miền. Cần quy định rõ những nguyên tắc và tiêu chí cơ bản ngay luật, nếu không sẽ dễ dẫn đến tình trạng mỗi địa phương nhận diện một cách khác nhau. Vì vậy, đại biểu đề nghị bổ sung vào Điều 5 nguyên tắc nhận diện bản sắc văn hóa dân tộc trong kiến trúc phải dựa trên cơ sở khoa học, điều tra, khảo sát thực tế, có sự tham gia của chuyên gia và cộng đồng; đồng thời phải bảo đảm tính đặc trưng của vùng, miền, địa phương và các cộng đồng dân cư.

Thứ hai, về công trình kiến trúc có giá trị tại Điều 13. Đại biểu đồng tình với việc giao Chính phủ quy định tiêu chí đánh giá, phân loại và cơ chế bảo tồn, phát huy giá trị công trình. Tuy nhiên, Luật cần thể hiện rõ hơn nguyên tắc bảo tồn thích ứng. Thực tế có những công trình có giá trị nhưng nếu chỉ đặt ra yêu cầu không được tự ý thay đổi hình thức kiến trúc bên ngoài, kết cấu và khuôn viên thì có thể dẫn đến tình trạng công trình được bảo tồn nhưng không có khả năng khai thác, sử dụng hiệu quả. Báo cáo cũng đã ghi nhận ý kiến về việc cho phép chuyển đổi công năng, hiện đại hóa bên trong nhưng vẫn giữ các giá trị cốt lõi; đồng thời nghiên cứu cơ chế hỗ trợ tài chính, đất đai cho chủ sở hữu bị hạn chế quyền phát triển. Do đó, đề nghị bổ sung vào khoản 5, Điều 13 nguyên tắc bảo tồn thích ứng, cụ thể như sau: việc bảo tồn phải gắn với khai thác, sử dụng hợp lý; cho phép cải tạo, chuyển đổi công năng trong phạm vi không làm mất các giá trị kiến trúc cốt lõi; đồng thời Nhà nước có cơ chế hỗ trợ phù hợp đối với chủ sở hữu, người sử dụng khi thực hiện nghĩa vụ bảo tồn. Như vậy mới giải quyết được hài hòa giữa bảo tồn và phát triển, giữa lợi ích công cộng và quyền, lợi ích hợp pháp của chủ sở hữu.

Thứ ba, về phân cấp lập điều chỉnh và ban hành Quy chế quản lý kiến trúc tại Điều 14 và Điều 15. Đại biểu đồng tình với chủ trương phân cấp, ủy quyền cho cấp xã nhưng cho rằng phân cấp chỉ thực sự hiệu quả khi đi cùng nguồn lực và trách nhiệm. Dự thảo đã tiếp thu bằng việc bổ sung trách nhiệm của UBND cấp tỉnh trong chuyển giao dữ liệu, bố trí nguồn lực, hướng dẫn chuyên môn, hỗ trợ kỹ thuật và kiểm tra việc phân cấp. Tuy nhiên, đại biểu đề nghị quy định chặt chẽ hơn một bước: chỉ thực hiện phân cấp, ủy quyền khi cấp xã đáp ứng đầy đủ các điều kiện về tổ chức, nhân lực chuyên môn, dữ liệu, hạ tầng và nguồn lực tài chính; đồng thời phải có cơ chế kiểm tra, đánh giá định kỳ. Đặc biệt, đối với khu dân cư hiện hữu, nơi quy hoạch hoặc lộ giới chưa được thực hiện, cần bảo đảm quy chế quản lý kiến trúc không trở thành căn cứ làm hạn chế bất hợp lý quyền sửa chữa, cải tạo nhà ở hợp pháp của người dân.

Thứ tư, về thi tuyển, tuyển chọn kiến trúc tại Điều 17. Đại biểu  đánh giá cao việc cơ quan soạn thảo đã tiếp thu ý kiến của đại biểu, bỏ khoản 5 của dự thảo trước và xác định công trình bắt buộc thi tuyển dựa trên tính chất, vai trò và yêu cầu quản lý kiến trúc, không phân biệt nguồn vốn. Tuy nhiên, đề nghị cần quy định rõ hơn tiêu chí tại điểm b khoản 3, Điều 17 đối với các khái niệm như “công trình quan trọng”, “điểm nhấn trong đô thị”, “công trình biểu tượng”, “tuyến đường chính”. Hiện dự thảo xác định các công trình này trên cơ sở quy hoạch hoặc quy chế quản lý kiến trúc đã được phê duyệt. Cách quy định này có ưu điểm là linh hoạt, nhưng nếu tiêu chí quy định, việc quy định không rõ thì có nguy cơ phụ thuộc nhiều vào quyết định của từng địa phương, dẫn đến cùng một loại công trình nhưng nơi thi tuyển, nơi không thi tuyển. Đề nghị bổ sung trong Luật các nhóm tiêu chí tối thiểu về quy mô, vị trí, mức độ tác động đến cảnh quan, không gian công cộng, giá trị văn hóa - lịch sử và cộng đồng.

PV