Thuyền trưởng Nguyễn Văn Bê, 49 tuổi ở huyện Cái Bè, tỉnh Tiền Giang điều khiển những chuyến phà vượt qua sông Hậu 28 năm. Ảnh: K.XUÂN

* Ký: Xuân Thức

Bài 1: Những chuyến phà cuối

Ngày 24-4 tới, cầu Cần Thơ khánh thành đưa vào sử dụng, cũng là thời khắc Cụm phà Hậu Giang hoàn thành sứ mệnh lịch sử của mình qua gần 100 năm đưa rước người và phương tiện qua lại tuyến sông Hậu... Bên cạnh niềm vui náo nức rút ngắn khoảng cánh đôi bờ của hàng triệu người dân vùng đồng bằng, vẫn có nỗi lo về việc làm, chuyển đổi nghề nghiệp cho hàng trăm công nhân trong bộ máy vận hành Cụm phà Hậu Giang và cũng ngần ấy người lao động đã bao đời gắn bó với các dịch vụ “ăn theo” hoạt động đưa rước khách ở hai bờ Cần Thơ - Bình Minh.

* Sẵn sàng cho cuộc chia tay:

Qua gần một thế kỷ làm nhiệm vụ đưa rước người và phương tiện vượt sông, cuối tháng 4 này Cụm phà Hậu Giang kết thúc sứ mệnh lịch sử vẻ vang để bước sang trang mới. Dù biết đó là quy luật của sự phát triển nhưng rồi đây khi không còn nhìn thấy những chuyến phà tấp nập ngày đêm vào ca, với câu hát ngọt ngào “... em đi mau kẻo trễ chuyến phà đêm qua bến bắc Cần Thơ” lòng người dân đồng bằng cũng sẽ thoáng chút bồi hồi và muốn lưu giữ lại hình ảnh đẹp về những chuyến phà trong ký ức.

Trong năm 2009 và đầu năm 2010, mỗi ngày có từ 800- 900 chuyến phà hoạt động tại Cụm phà Hậu Giang, những lúc cao điểm lễ, Tết lên đến 1.100 đến 1.200 chuyến phà/ngày, trong đó có gần 50.000 lượt khách, trên 25.000 lượt mô tô, xe gắn máy và 7.500 lượt xe 4 bánh qua lại. Ông Lâm Quốc Hưng, nhà gần ở bến phà Cần Thơ, theo dõi hoạt động của những chuyến phà hơn 50 năm nay, ngậm ngùi kể: “Hồi xưa, số lượng phà ít, người, xe qua lại cũng không nhiều, phà chỉ hoạt động đến 10 giờ đêm là nghỉ. Sau thời gian nâng cấp bến bãi, duy tu bảo dưỡng và đầu tư thêm phà, đến nay số lượng phà tăng lên, lưu lượng khách ngày càng đông, phà hoạt động 24/24 giờ. Mai này, không còn nhìn thấy những chuyến phà vượt sông từ từ cặp bến, cảnh người, xe tấp nập lên xuống, chắc cũng buồn...”.

Trong số 300 CB-CNV làm việc ở bến phà, người thâm niên cũng đã 35 năm, người gắn bó ít nhất cũng đã 12 năm. Trong thời khắc thiêng liêng này, anh chị em công nhân như trải lòng với bao niềm vui, nỗi buồn theo từng chuyến phà cuối cùng đang ngày đêm vượt sông đưa rước khách... Ông Phan Quang Dự, Giám đốc Cụm phà Hậu Giang, cho biết: “Cụm phà Hậu Giang vừa được Nhà nước cho phép chuyển đổi sang quản lý và khai thác khi cầu Cần Thơ đi vào hoạt động, với tên gọi mới là Công ty TNHH một thành viên quản lý và khai thác cầu Cần Thơ. Để quản lý và khai thác tốt công trình cầu Cần Thơ, bộ máy vận hành cần 200 CB-CNV, trong khi bộ máy hiện nay của chúng tôi là 300 người . Vì vậy sẽ có 100 lao động dôi dư. Qua làm việc bước đầu, có 16 người được chuyển về phà Vàm Cống (An Giang); 36 người, gồm các thủy thủ, thợ máy, thuyền trưởng sẽ theo phà về bến mới (khi phà được điều đi); còn lại 18 người được nghỉ hưu trước tuổi (hưởng chế độ 1 lần theo Nghị định 110 của Chính phủ) và 23 người đến tuổi nghỉ hưu (có sổ); 9 người chấm dứt hợp đồng lao động. Tất cả lao động dôi dư đều được giải quyết theo nguyện vọng, đảm bảo không để bất kỳ lao động nào bị thiệt thòi”. Còn 200 CB-CNV trong độ tuổi tiếp tục ở lại làm công việc mới thì có khoảng 100 người được đưa đi tập huấn nghiệp vụ về công tác thu phí theo quy trình hệ thống điện tử. Hiện nay, nhiều CB-CNV của Đội vượt sông đã học xong các lớp đại học và trung cấp quản lý, duy tu, bảo dưỡng cầu đường; số CB-CNV còn lại cũng đã qua các lớp tập huấn khác về vận hành thiết bị phòng cháy chữa cháy... Cụm phà Hậu Giang vẫn tiếp tục hoạt động đưa rước khách vượt sông đến khi cầu Cần Thơ chính thức đi vào hoạt động. Nếu không có gì thay đổi, Bộ Giao thông vận tải (GTVT) giao lại 2 chiếc phà 100 tấn cho Sở GTVT TP Cần Thơ và Sở GTVT tỉnh Vĩnh Long quản lý, phục vụ nhu cầu đi lại của hành khách.

Anh Huỳnh Quang Thoại, máy trưởng của phà Việt Đan 7 từ năm 1995 đến nay, vừa hoàn thành luận văn tốt nghiệp Đại học kinh tế về xây dựng cầu đường ở Thủ Đức. Khi nào Cụm phà Hậu Giang ngưng hoạt động, anh sẽ được điều theo phà đến nơi khác. Anh Thoại nói: “Gia đình tôi cả đời gắn bó với bến phà. Cha tôi trước đây làm trưởng phòng hành chính của bến phà này (vừa qua đời hơn 3 tháng), mẹ là nhân viên bán vé bến phà cũng đã 30 năm (đợt này đến tuổi nghỉ hưu), sắp tới, tôi chuyển sang làm việc ở bến phà khác. Vì nặng tình và có chút hiểu biết, kinh nghiệm hoạt động đưa rước khách nên anh Thoại làm thủ tục xin mở bến đò ngang sông Hậu (Cần Thơ-Cái Vồn), điểm tại phường Cái Khế, quận Ninh Kiều (TP Cần Thơ) để phục vụ người và xe gắn máy qua lại. Tổng chi phí đầu tư bến bãi và 2 chiếc phà nhỏ (có sức chứa khoảng 90 người và phương tiện) trị giá hơn 1 tỉ đồng, góp phần tăng thu nhập cho gia đình, giúp anh an tâm khi mai này đi làm xa. Còn lại một số lao động dôi dư, nghỉ hưu trước tuổi, còn sức khỏe thì chọn giải pháp mở cơ sở kinh doanh nhỏ, dù lòng có buồn với cuộc chia tay nhưng như lời nữ công nhân Lý Thị Ký: “Anh chị em công nhân chúng tôi luôn tự hào vì mình đã hoàn thành tốt nhiệm vụ lịch sử tại bến sông này. Đó là những kỷ niệm đẹp để nhắc nhở con cháu chúng tôi phải sống có ý nghĩa và cống hiến nhiều hơn”.

Tranh thủ những chuyến phà cuối, người bán bánh mì dạo cho thịt vào bánh để bán cho khách chờ phà tại bến bờ Cần Thơ. Ảnh: H.V

* Chuyển đổi ngành nghề:

Biết chẳng còn bao ngày nữa là phải thay đổi việc kinh doanh nhưng chị Nguyễn Thị Hoa, người kiếm sống hơn 10 năm nay bên bờ Bình Minh, với nghề bán bắp nấu để nuôi cả nhà, lo cho hai con đi học, vẫn vui vẻ nói: “Bà con ở đây ai cũng mong đến ngày khánh thành cầu Cần Thơ. Quê mình có cây cầu lớn nhất nước thì mừng lắm. Vài hôm nữa thôi, bà con qua sông không phải đợi chờ phà nữa”. Rồi chị thao thao về dự định tương lai, khi phà Cần Thơ không còn hoạt động thì vợ chồng chị mỗi người một xe đạp chở bắp đi bán dạo ở thị trấn Bình Minh và TP Cần Thơ. Còn chị Thanh ở thị trấn Bình Minh, huyện Bình Minh, đã gắn bó với bến phà này đã 20 năm bằng nghề bán cơm hộp, bộc bạch: “Tôi đã tính cho mình hướng làm ăn mới. Đó là thuê đất, mở quán ăn, giải khát ở gần dốc cầu Cần Thơ. Thời gian đầu có thể quán ít khách, nhưng mình chịu khó liên hệ cùng các công ty xe khách để đưa khách vào quán ăn uống, giải khát. Tuy có lo lắng việc làm thay đổi nhưng sao sánh bằng niềm vui quê mình có cây cầu to, đẹp bắc qua sông Hậu”. Anh Thành, một người dân ở xã Mỹ Hòa (huyện Bình Minh, tỉnh Vĩnh Long), chạy xe hon- đa ôm tại bến phà bờ Bình Minh, phấn khởi nói: “Tại bến phà này, mỗi ngày vợ tôi bán trái cây cho khách qua phà, còn tôi thì chạy xe ôm đưa rước khách. Đặc biệt khi xe đông, phà đưa không kịp thì khách đi xe ôm xuống phà rất nhiều. Mỗi ngày, vợ chồng tôi thu nhập cũng được vài trăm ngàn đồng. Khi phà không hoạt động nữa, vợ chồng tôi sẽ mua đồ rẫy (rau, quả, củ) đem sang các chợ ở TP Cần Thơ bỏ mối cho bạn hàng. Vùng này đồ rẫy nhiều lắm, không sợ thiếu hàng, mà vợ chồng tôi siêng năng, sợ gì đói!”.

Mấy tháng nay, anh Thái, chủ quán nước Phong Thái ở ngay sát bến phà bờ Bình Minh đã nghe bà con tiểu thương bàn tán xôn xao việc chuyển đổi nghề nghiệp khi phà không còn hoạt động. Gia đình anh Thái cũng đã mua một miếng đất cặp đường giao thông, gần dốc cầu Cần Thơ để mở quán nước và bán các loại trái cây, đặc sản của ĐBSCL. Gia đình anh đang sẵn sàng cho mùa kinh doanh mới, theo nhịp sống của cầu Cần Thơ. Cùng niềm vui đó, chị Nga, chủ tiệm cơm Tuyết Nga, ở sát bến phà bờ Cần Thơ, bày tỏ: “Được nhìn cây cầu sừng sững hoành tráng bắc qua sông Hậu là ước mơ của nhiều người dân ở đây. Ai cũng chuẩn bị tinh thần chào đón cây cầu mới, đẹp nhất nước. Còn việc làm ăn thì gia đình tôi đã chuẩn bị chỗ bán cơm mới trên đường Hùng Vương (quận Ninh Kiều, TP Cần Thơ). Mấy mươi năm gắn bó với nghề bán cơm sườn rồi, không bỏ được. Nhờ quán cơm sườn bình dân này mà vợ chồng tôi lo cho các con ăn học nên người”.

Theo thống kê, ở bến phà bờ Cần Thơ và bờ Bình Minh của Cụm phà Hậu Giang có khoảng 40 hộ tiểu thương kinh doanh tại chỗ và khoảng 50 người bán hàng dạo theo xe. Đa số bà con đều chuẩn bị cho mình hướng làm ăn mới. Có gia đình (ở bờ Bình Minh) vẫn giữ nguyên buôn bán vì nhà họ nằm cặp tuyến đường giao thông về Tân Quới, Tân Lược, Lai Vung (Đồng Tháp); có hộ về quê mua đất canh tác; có hộ chuyển sang buôn bán ở các chợ và ở TP Cần Thơ... Trước khi cầu Cần Thơ khánh thành, thông xe, UBND huyện Bình Minh đã thực hiện nhiều phương án như hỗ trợ dạy nghề, chuyển những người bán dạo trên bến phà sang làm công nhân ở các DN vừa và nhỏ. Bên cạnh đó, UBND huyện cũng hỗ trợ cho các hộ kinh doanh, buôn bán tại khu vực bến phà vay vốn từ Ngân hàng Chính sách Xã hội của huyện để chuyển đổi nghề, bổ sung vốn làm ăn... Nhiều bà con được vay vốn và chuẩn bị cho mình hướng làm ăn mới, ổn định cuộc sống gia đình.

Còn ở khu vực bến phà bờ Cần Thơ (thuộc Cụm phà Hậu Giang), công tác giới thiệu việc làm, hỗ trợ vốn chuyển đổi nghề buôn bán đã được UBND quận Ninh Kiều, TP Cần Thơ thực hiện từ nhiều năm trước, khi Cụm phà Hậu Giang cấm mua bán dạo trên phà, khu vực tại bến phà.

Từ những chính sách chủ động hỗ trợ chuyển đổi nghề của 2 địa phương (huyện Bình Minh và quận Ninh Kiều) đã tạo niềm tin phấn khởi cho nhiều bà con tiểu thương hai bên bờ sông Hậu. Và trong những ngày cuối tháng 4 này, ai cũng hồi hộp chờ đợi giờ khắc thiêng liêng cầu Cần Thơ khánh thành. “Nhìn cây cầu sừng sững, uốn lượn ngang dòng sông Hậu như một con rồng khổng lồ, chúng tôi thấy rất vui, như có thêm niềm tin, sức lực để đầu tư, mở rộng kinh doanh, buôn bán” - Nhiều bà con tiểu thương ở khu vực bến phà bờ Bình Minh, bờ Cần Thơ đã phấn khởi nói như thế.