Tỉnh Bến Tre nằm ở vị trí cuối nguồn sông Mekong, có cao độ địa hình từ 1 đến 2m so với mực nước biển, nhưng trong đó một khu vực rộng lớn ven sông, biển của huyện Bình Đại, Ba Tri, Thạnh Phú thấp hơn so với mực nước biển 1m thường xuyên bị ngập do triều cường… Do đặc thù về điều kiện tự nhiên, Bến Tre được xác định là địa phương chịu ảnh hưởng nặng nề từ các yếu tố cực đoan của biến đổi khí hậu (BĐKH) như xâm nhập mặn, hạn hán, lũ lụt...

Nhiều công trình phát huy tác dụng

Đoàn cán bộ của Bộ Tài nguyên và Môi trường và một số tỉnh, thành ĐBSCL tham quan tuyến đê bao ngăn lũ và phòng xâm nhập mặn bao quanh  khu vực ấp Phụng Châu, xã Sơn Định ngày 24-11-2015.

Thực hiện kế hoạch hành động ứng phó với BĐKH giai đoạn 2010-2015, Bộ Tài nguyên và Môi trường đã chọn tỉnh Bến Tre là 1 trong 2 địa phương của cả nước thực hiện thí điểm các công trình, dự án ứng phó với BĐKH gồm: dự án nâng cao nhận thức cho cán bộ, người dân về BĐKH; đánh giá tác động, chi tiết kịch bản BĐKH và đề xuất giải pháp ứng phó BĐKH; xây dựng điểm ngăn mặn cục bộ nhằm ngọt hóa ở huyện Bình Đại; xây dựng đê Cái Bần, huyện Thạnh Phú; hỗ trợ ống chứa nước cấp cho các hộ gia đình ở huyện Giồng Trôm và ven biển huyện Thạnh Phú; xây dựng nhà tránh trú bão ở 3 huyện: Thạnh Phú, Bình Đại, Ba Tri; trồng và chăm sóc, bảo vệ rừng ngập mặn ven biển thuộc huyện Bình Đại, Ba Tri, Thạnh Phú; xây dựng hệ thống canh tác thích hợp trên đất nhiễm mặn trong điều kiện BĐKH…

Phó Chủ tịch Thường trực UBND tỉnh Bến Tre Trương Duy Hải cho rằng, nhờ sự hỗ trợ tích cực của các Bộ, ngành Trung ương, Chính phủ Đan Mạch, tỉnh Bến Tre có điều kiện thực hiện các giải pháp ứng phó với BĐKH, qua triển khai thực hiện các dự án, công trình từ năm 2010 đến 2015 đã đạt được nhiều kết quả nổi bật. Trên 80% cộng đồng dân cư và 100% cán bộ hiểu biết cơ bản về BĐKH và những tác động, hỗ trợ được 2.383 đồng hồ chứa nước giúp cho trên 4.000 hộ dân ven biển trữ nước sạch sinh hoạt; trồng mới được 240ha rừng ven biển, xây dựng 8 công trình đê bao chống lũ, ngăn mặn, trữ ngọt và ngọt hóa trên 10.000ha đất nông nghiệp; xây dựng 3 nhà tránh bão với sức chứa khoảng 500 người/nhà; xây dựng 1 tuyến đường tránh bão nối từ vùng kinh tế mới Cồn Nhàn đến Cồn Ngoài dài 1.397m, rộng 6,5m, tải trọng 8 tấn. Đồng thời qua nghiên cứu và thử nghiệm đã chọn ra được 4 mô hình canh tác có hiệu quả đang được nhân dân trong tỉnh nhân rộng ra như mô hình lúa- tôm, nuôi cá lóc trong bể lót bạt, nuôi tôm càng xanh mương vườn dừa, nuôi tôm càng xanh trong ao đất…

Huyện Thạnh Phú được xác định là 3 huyện ven biển của tỉnh bị ảnh hưởng bởi BĐKH, nước biển dâng. Từ năm 2010 đến nay, huyện Thạnh Phú tiếp nhận nhiều chương trình, dự án ứng phó với BĐKH, sau một thời gian triển khai nhận thức của cán bộ, người dân về BĐKH được nâng lên rõ rệt, trồng mới được gần trăm ha rừng ở các xã ven biển tạo ra hành lang vững chắc ứng phó với bão, sạt lở đất, tạo sinh kế bền vững cho hàng trăm hộ dân nơi đây. Ông Lâm Văn Tâm, Phó Chủ tịch UBND huyện Thạnh Phú, tỉnh Bến Tre cho biết, song song với việc triển khai các công trình, dự án, việc ứng dụng hệ thống canh tác trên đất nhiễm mặn được địa phương thực hiện với các mô hình nuôi tôm, cá, trồng dừa thích ứng với độ mặn có tỷ lệ lên đến 15%o. Ưu điểm của mô hình là được triển khai tại địa phương- nơi người dân đã có kinh nghiệm canh tác, không gây ô nhiễm môi trường, chi phí đầu tư thấp, lợi nhuận tăng gấp 50 lần so với trước khi chuyển đổi sang các phương pháp canh tác mới thích ứng với xâm nhập mặn". Tại ấp Phụng Châu, xã Sơn Định, huyện Chợ Lách, trước đây thường xuyên bị ngập do lũ, triều cường khiến cho việc sản xuất của người dân gặp rất nhiều khó khăn. Để hạn chế những thiệt hại cho người dân, năm 2014 từ nguồn vốn hỗ trợ của trung ương ( khoảng 14,7 tỉ đồng), huyện Chợ Lách đã tiến hành xây dựng tuyến đê bao dài trên 2,5km nhằm ngăn lũ và phòng xâm nhập mặn bao quanh khu vực ấp Phụng Châu… Phó Chủ tịch UBND xã Sơn Định, huyện Chợ Lách, Nguyễn Trường Giang phấn khởi, nói: "Từ việc đầu tư xây dựng tuyến đê bao này đã bảo vệ được gần 900ha đất sản xuất của xã, đồng thời còn giúp bảo vệ nhà cửa, vườn cây ăn trái cho nhiều hộ dân trước tình trạng ngập lụt"…

Tiếp tục nhân rộng

Theo đánh giá của Bộ Tài nguyên và Môi trường, các mô hình thích ứng với BĐKH trên địa bàn tỉnh Bến Tre khá hiệu quả, trong đó một số mô hình có thể được nhân rộng ra các địa phương khác ở khu vực ĐBSCL như: mô hình sử dụng ống hồ chứa nước ngọt cho người dân vùng ven biển, xây dựng đập ngăn mặn trữ ngọt cho các vùng xung yếu, trồng rừng và bảo vệ rừng vừa tạo hành lang chắn sóng vững chắc, vừa tạo sinh kế bền vững cho người dân… Ông Trương Đức Trí, Phó Cục trưởng Cục Khí tượng Thủy văn và Biến đổi khí hậu- Bộ Tài nguyên và Môi trường, cho biết: "Thời gian tới, bên cạnh sự hỗ trợ của trung ương cho vùng ĐBSCL nói chung, tỉnh Bến Tre nói riêng trong việc ứng phó với BĐKH thì mỗi địa phương cần chủ động thực hiện các giải pháp ứng phó với BĐKH, đẩy mạnh công tác tuyên truyền, vận động, xã hội hóa các cơ quan tổ chức, doanh nghiệp, người dân cùng tham gia hành động ứng phó với BĐKH".

Theo lãnh đạo tỉnh Bến Tre, trong thời gian qua nếu không có sự hỗ trợ kinh phí từ Trung ương, Chính phủ Đan Mạch (152,5 tỉ đồng) thì tỉnh Bến Tre khó có thể triển khai thực hiện được nhiều công trình, dự án ứng phó với BĐKH. Việc thực hiện các dự án, công trình thí điểm ứng phó với BĐKH giai đoạn 2010-2015 đã xong, nhưng một số công trình trọng điểm ứng phó với BĐKH trên địa bàn tỉnh chưa được đầu tư như: hệ thống đê biển, hệ thống thủy lợi Bắc Bến Tre, chống sạt lở, công trình cấp nước ven biển… Hiện nay các tỉnh, thành phố khu vực ĐBSCL đều xây dựng kế hoạch hành động ứng phó với BĐKH, lồng ghép BĐKH vào kế hoạch phát triển kinh tế- xã hội của địa phương, đẩy mạnh công tác tuyên truyền, vận động nâng cao nhận thức của các tầng lớp nhân dân trong việc ứng phó với BĐKH. Đồng thời dựa vào kinh nghiệm thực hiện các công trình, dự án thí điểm ở tỉnh Bến Tre, điều kiện tự nhiên các tỉnh, thành khu vực ĐBSCL đã xác định dự án cần ưu tiên triển khai thực hiện. Tuy nhiên, khó nhất hiện nay là nguồn kinh phí để thực hiện các công trình, dự án ứng phó với BĐKH tương đối lớn, trong khi đó nguồn ngân sách của các tỉnh, thành rất khó khăn. Phó Chủ tịch Thường trực UBND tỉnh Bến Tre Trương Duy Hải cho biết: "Trong thời gian tới đề nghị Chính phủ, các Bộ, ngành ưu tiên hỗ trợ kinh phí cho các tỉnh, thành khu vực ĐBSCL nói chung, tỉnh Bến Tre nói riêng để triển khai thực hiện một số dự án trọng điểm để ứng phó với BĐKH, nước biển dâng".

Bài, ảnh: L.HÙNG