Bút ký • VŨ THỐNG NHẤT

Anh Ba, thủy thủ phà 100 của Bến phà Rạch Miễu, kéo chúng tôi ra thành phà. Dưới cái nắng tháng bảy chói chang, in hình trên nền trời xanh ngắt là hàng chục dây văng được căng kéo thẳng băng tựa như hai chiếc quạt khổng lồ xòe hết cỡ từ trên trời chúc xuống dòng sông Tiền đỏ nặng phù sa. Phía dưới, những chiếc phà oằn nặng người xe từ từ trôi... Khoảng trống giữa hai chiếc quạt đó sắp được “lấp đầy”- hợp long vào giữa tháng 8 để cuối tháng 9-2008 cầu Rạch Miễu sẽ thông xe kỹ thuật, nối hai bờ Bến Tre và Tiền Giang. Bên chân cầu Rạch Miễu, mạch sống mới của quê hương Đồng Khởi đang dâng trào…

Cầu Rạch Miễu sắp hợp long. Ảnh: VŨ THỐNG NHẤT.

Ban giám đốc Công ty cổ phần BOT cầu Rạch Miễu cho biết: Đến nay, hơn 95% khối lượng công trình đã hoàn thành; 5% còn lại là lao hai nhịp dầm biên, đổ bê tông, dây văng của 22 mét cuối cùng, lắp đặt hệ thống lan can, trang trí các thiết bị; hơn 300 công nhân đang miệt mài thi công...

Dự án cầu Rạch Miễu, đứng sau 2 dự án xây dựng cầu Mỹ Thuận, cầu Cần Thơ, nhưng mang ý nghĩa đặc biệt vì do người Việt Nam thiết kế và được xây dựng bằng nguồn vốn trong nước. Cầu nằm trên quốc lộ 60, toàn tuyến dài khoảng 11.130m (riêng phần đường dẫn vào cầu dài 8.331m) nối hai tỉnh Bến Tre và Tiền Giang; cách TP Hồ Chí Minh 70km, cách ngã ba Trung Lương (Quốc lộ 1A) 3km và cách thị xã Bến Tre 12km. Khi cầu Rạch Miễu hoàn thành, đường từ Bến Tre đến Trà Vinh- Sóc Trăng theo Quốc lộ 60 sẽ ngắn hơn Quốc lộ 1A (qua cầu Mỹ Thuận) khoảng 100 km; thời gian đi từ Bến Tre đến TP Hồ Chí Minh sẽ được rút ngắn ít nhất là 30 phút... Xứ dừa sẽ nhanh chóng hội nhập với toàn vùng ĐBSCL, cả nước cùng bạn bè gần xa.

Đó sẽ là bước ngoặt lịch sử, đột phá cho mảnh đất ba dải cù lao Bến Tre (cù lao Minh, cù lao Bảo, cù lao An Hóa), nơi duy nhất của cả đồng bằng châu thổ sông Cửu Long cho đến nay vẫn còn gần như biệt lập với đất liền vì đò giang cách trở. Khi cầu Rạch Miễu hoàn thành, người ta chỉ mất 5 – 7 phút qua cầu để từ Mỹ Tho sang Bến Tre và ngược lại, thay vì phải mất hơn 25 phút ngồi phà “dằng dặc” như hàng trăm năm qua... Quãng thời gian chênh lệch đó, người dân nơi đây phải đi miệt mài hết bao thế hệ, để hôm nay nhịp cầu nối những bờ vui sắp hoàn thành, điều kỳ diệu đến từ công sức, trí tuệ của chính lớp cháu con những người đến đây mở đất cùng lòng người cả nước tụ về. Cầu Rạch Miễu còn là bệ phóng, khơi dậy tiềm năng kinh tế - văn hóa – xã hội, tạo cho Bến Tre một dáng đứng mới trong thời kỳ hội nhập quốc tế.

Trước vận hội mới, Bến Tre bắt tay xây dựng hai khu, cụm công nghiệp Giao Long và An Hiệp (huyện Châu Thành) cùng với chính sách mời gọi đầu tư hết sức thuận tiện, thông thoáng. Số lượng các đoàn khách trong, ngoài nước ghé thăm, tìm hiểu cơ hội rồi quay lại ký kết đầu tư tăng dần theo sự gia tăng tổng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) trên địa bàn. Năm 2004, mới có khoảng 5 triệu USD thì năm 2006 đã nhảy vọt lên trên 23 triệu USD. Năm 2007, tổng vốn kêu gọi đầu tư vào khu công nghiệp Giao Long và cụm công nghiệp An Hiệp gần 330 tỉ đồng, tăng 42% so với năm 2006 và 69,1 triệu USD đối với doanh nghiệp FDI, tăng 151% so năm 2006. Cũng trong năm này, chỉ số năng lực cạnh tranh của Bến Tre tăng đáng kinh ngạc, đứng hạng thứ 14/64 tỉnh thành, tăng 12 bậc so với năm 2006.

Du khách nước ngoài mê mẩn với giọng ca, tiếng đàn của người dân xứ Dừa Bến Tre.

Nhiều cơ hội mới cho người dân nơi đây được mở ra. Giá đất, đặc biệt ven Quốc lộ 60, tăng chóng mặt (trước đây chỉ khoảng 100 triệu đồng/công nay lên trên 500 triệu/công!). Nhiều “đại gia” nhanh chân đón đầu mua những khu đất lớn, vị trí đẹp nhằm mở nhà hàng, khu du lịch... Chị Hồng Thủy, đại diện cho lớp doanh nhân mới, khá năng động, nhạy cảm đón bắt thời cơ. Mới ngoài 30 tuổi, chị đã là chủ Khu du lịch Hương Dừa rộng 5.000 m2 với vườn nhãn, nhà xưởng sản xuất kẹo dừa, trưng bày hàng thủ công mỹ nghệ... Khu du lịch này đón khoảng 15.000 khách mỗi năm (2/3 là khách nước ngoài) và một quán “Cháo cua đồng” trứ danh nằm ngay trên Quốc lộ 60. Chị Hồng Thủy tự tin nói: “Cầu Rạch Miễu xây dựng giữa không gian sông nước cù lao hữu tình nên khi hoàn thành nhất định lượng khách sẽ đến với Bến Tre đông gấp bội, đặc biệt là khu vực này, sát ngay đầu cầu dẫn, cửa ngõ vào nội ô thị xã”. Và chị dự định mở thêm khu nghỉ dưỡng (resort) ngay trong vườn...

Ngồi ghe chèo vào bến Túc, một trong ba điểm du lịch của ông Mười Hải mà chị Hồng Thủy đang liên kết mới thấy hết sự sôi động của ngành du lịch nơi đây: con rạch mát lạnh, xanh ngát bóng dừa ngược xuôi tấp nập ghe xuồng chở đầy du khách. “Hôm nay, riêng điểm du lịch này đón khoảng 500 lượt người”- ông Mười Hải nói khi điện thoại di động vẫn réo liên tục. Hiện ông đang “nối tour” với nhiều cơ sở, đơn vị du lịch trong ngoài khu vực. Đi cùng Trọng, một hướng dẫn viên du lịch cứng cựa của du lịch Bến Tre, mới cảm nhận rõ hơn hấp lực từ Xứ Dừa: Trọng tay đàn, miệng ca, đầu lắc lư “chưa hết chiêu” đã khiến Katja Rauhut, 27 tuổi, nữ chuyên viên hãng Volkswagen (CHLB Đức) nghiêng ngả hòa giọng, mắt nhắm tịt, tay đập đập bàn, tóc bay xõa theo từng giai điệu nóng bỏng... Người dân ở đây phóng khoáng, chân tình, thân thiện “rặt Nam bộ” cùng với thiên nhiên nguyên sơ, môi trường khoáng đạt là những yếu tố giúp Bến Tre “hớp hồn” nhiều du khách.

Khai thác thế mạnh vốn có sẽ làm mình “đỡ mất sức” lại nhanh chóng mạnh lên, cứng cáp hơn khi hội nhập. Người ta đã bàn nhiều đến việc lập “đường băng” mới cho các sản phẩm xứ dừa bay xa hơn thời “hậu cầu Rạch Miễu”. Ngoài kẹo dừa, Bến Tre còn nức tiếng cả nước với bánh tráng Mỹ Lồng, bánh phồng Sơn Đốc... Làng nghề Cái Mơn (huyện Chợ Lách) hàng năm cung ứng cho thị trường hàng triệu giống cây ăn quả và cây kiểng. Nơi đây cũng có nghề rang trầu và làm “cau tầm vung” (cau để chín khô trên cây, không xắt ra) rất nổi tiếng. Bên dòng Hàm Luông, trong Nhà hàng - khách sạn Hùng Vương, đầu bếp Long dọn lên đãi khách thực đơn gồm mắm cá linh kho quẹt ăn với khổ qua đèo luộc, cá kèo kho tộ, canh cua nấu với mướp và rau mùng tơi. Ở đây còn có món tôm rim, khô cá tra phồng, muối mè... được bày gọn trong một khay tròn. Nấm mối (con mối cho meo xé đất chui lên) Bến Tre mới thật lạ và “Tour săn nấm mối”- thường bắt đầu vào “mùng 5 tháng 5” và chỉ kéo dài trong khoảng một tháng - chắc chắn sẽ khiến nhiều du khách ngỡ ngàng, đầy thú vị. Nấm mối ở đây có hương vị ngọt, thơm ngay khi đưa vô miệng, khác với hương vị “đắng trước ngọt sau” của nấm tràm ở Hà Tiên. Nấm mối có thể chế biến thành nhiều món, món nào cũng ngất ngây thực khách như: xào, nấu cháo, bọc giấy bạc nướng, làm nhân bánh xèo... Giá 1 ký nấm tươi hiện thời là 180.000 đồng, có lúc cao điểm lên đến trên 300.000 đồng.

Đêm qua phà rạch Miễu, nhìn những ánh đèn lấp lánh phát ra từ độ cao hơn trăm thước của công trình cầu Rạch Miễu lại nghĩ đến tập quán “chia lửa”, một trong những đặc trưng văn hóa độc đáo trong đời sống cư dân Xứ Dừa. Cây đuốc dừa để gọi đò, để trao cho người đi đêm lỡ đường, để bừng sáng hơn trong đêm Đồng Khởi. Đuốc dừa gắn bó với con người từ lúc chào đời cho đến khi giã từ nhân thế, chứa đựng một ý nghĩa nhân văn, nét đẹp truyền thống, thể hiện tính cộng đồng rất cao. Bản sắc văn hóa của người Bến Tre càng tỏa sáng hơn khi bước ra “biển lớn” không chỉ qua lễ hội truyền thống văn hóa hàng năm(1-7). Mảnh đất này từng sản sinh, ôm ấp, tạo nên cụ Đồ Chiểu “Thà đui mà giữ đạo nhà...” cùng người con gái Sương Nguyệt Anh, chủ bút tờ Nữ giới chung, “Đem chuông lên đánh Sài Gòn/ Để cho nữ giới biết con ông Đồ”; Võ Trường Toản; Phan Văn Trị; Phan Thanh Giản, “Bề tôi giữ bờ cõi phải chết với bờ cõi. Bỏ sống lấy nghĩa, giết mình nên nhân, ấy là điều mà ông tin theo” (bài Văn tế Phan Thanh Giản của Phạm Phú Thứ, người cùng đi sứ sang Pháp); nhà bác học Trương Vĩnh Ký; ông nghè Trương Gia Mô... và sau này là kiến trúc sư Huỳnh Tấn Phát, kỹ sư Nguyễn Ngọc Nhựt, anh hùng tình báo Phạm Ngọc Thảo, nhà văn hóa Ca Văn Thỉnh, Lê Long Vân (Nghệ sĩ Ba Vân), Lê Văn Đệ (mỹ thuật), Diệp Minh Châu, Trần Văn Ơn, Lê Anh Xuân, Nguyễn Thành Trung... “Ông già Ba Tri” đâu chỉ là giai thoại mà còn là biểu tượng của đức tính cương trực, trọng nhân nghĩa, lẽ phải của dân Xứ Dừa.

Mảnh đất này có đến gần 35.000 liệt sĩ, trên 15.000 thương binh, 1.936 Bà Mẹ Việt Nam Anh hùng, gần 10.000 người bị nhiễm chất độc da cam... Một con số đau thương nhưng mang đậm chủ nghĩa anh hùng cách mạng của quê hương Đồng Khởi. Lịch sử còn ghi nhận sự sáng tạo vô cùng, “dĩ bất biến ứng vạn biến” của người Bến Tre. Còn đó đoàn tàu vượt biển ra Bắc đầu tiên, ngay từ 1946, rồi mở đường Hồ Chí Minh trên biển, làm đầu cầu tiếp nhận vũ khí ở xã Thạnh Phong (gồm vàm Khâu Băng, cồn Bửng, cồn Lợi, cồn Lớn); tay không làm nên Đồng Khởi (17-1- 1960), chuyển ngoặt tình hình; “Đội quân tóc dài” độc nhất vô nhị thế giới và “nữ tướng” đầu tiên của Quân đội Nhân dân Việt Nam Nguyễn Thị Định...

Những điều đó làm nên Bến Tre rất riêng, rất độc đáo và khiến người ta tin vào mạch sống mới đang dâng trào cùng sự đi lên của Xứ Dừa hôm nay và mai sau.