Để ổn định thị trường lúa gạo, nhằm bảo vệ quyền lợi hợp lý của người nông dân sản xuất ra lúa gạo, những năm trở lại đây Chính phủ cũng như chính quyền các địa phương đã thực hiện nhiều biện pháp để điều hòa cung cầu, ổn định thị trường. Theo định hướng này, Công ty TNHH MTV Tổng Công ty Lương thực miền Nam (Vinafood 2) đã thực hiện giải pháp bằng chương trình liên kết chuỗi, bước đầu đã phát huy hiệu quả tích cực.

Để chủ động nắm bắt cơ hội theo xu hướng thị trường trong ngành sản xuất nông nghiệp, đặc biệt sản xuất lúa gạo, Vinafood 2 đã có những giải pháp tích cực chuẩn bị nguồn hàng đảm bảo số lượng và chất lượng theo nhu cầu của khách hàng. Một trong những giải pháp đã và đang thực hiện là chương trình liên kết sản xuất tiêu thụ xây dựng cánh đồng lớn, chuỗi liên kết này có sự tham gia nhiều bên, gồm: Nhà xuất khẩu, doanh nghiệp, hợp tác xã, hộ kinh doanh lương thực, chủ lò sấy, nhà máy xay xát. Tuy nhiên, để chuỗi liên kết được thực hiện xuyên suốt cần phải có nguồn vốn để thực hiện như vốn đầu tư vật tư nông nghiệp, vốn phục vụ công tác thu mua, chế biến… Nhận thấy nhu cầu cấp thiết đó Vinafood 2 đã nỗ lực cùng với các ngân hàng nhằm tìm ra giải pháp giải quyết khó khăn về vốn

Cuối năm 2014, đầu năm 2015, Vinafood 2 đã ký kết hợp tác toàn diện với 4 ngân hàng thương mại (NHTM) để tranh thủ nguồn vốn phục vụ thu mua lúa gạo chế biến xuất khẩu và thay đổi cách thức đầu tư cho vùng nguyên liệu lúa. Vinafood 2 đã tạo dựng được 2 chuỗi liên kết có sự tham gia của các NHTM với tư cách như là thành viên. Ở chuỗi thứ nhất, chuỗi liên kết giữa Vinafood 2 – Ngân hàng – Hộ kinh doanh lương thực, chủ nhà máy, chủ lò sấy, doanh nghiệp cung ứng lúa gạo (liên kết theo chuỗi ngắn) và chuỗi liên kết giữa Vinafood 2 – Ngân hàng – Hộ nông dân sản xuất lúa (liên kết theo chuỗi dài). Theo báo cáo tổng hợp kết quả triển khai chuỗi ngắn – chuỗi dài tại các ngân hàng của Vinafood 2, qua triển khai vụ đông xuân 2014-2015, ở liên kết chuỗi ngắn có 4 ngân hàng tham gia cho vay (Ngân hàng TMCP Đầu tư và Phát triển Việt Nam (BIDV), Ngân hàng TMCP Xuất nhập khẩu Việt Nam (Eximbank), Ngân hàng TMCP Phát triển TP Hồ Chí Minh (HDBank) và Ngân hàng TMCP Việt Nam Thương tín (Vietbank)), ở chuỗi liên kết này có 43 khách hàng được giải ngân, đạt tỷ lệ 6,85% (43/628) trong tổng số khách hàng theo danh sách khách hàng Tổng Công ty cung cấp cho ngân hàng, tổng số tiền giải ngân 296,51 tỉ đồng.

Việc thực hiện liên kết chuỗi là một giải pháp mang lại hiệu quả không chỉ cho doanh nghiệp mà còn cho cả người sản xuất trực tiếp. Trong ảnh: Nông dân sản xuất lúa tại huyện Vĩnh Thạnh, TP Cần Thơ.

Thực hiện liên kết chuỗi dài (cho nông dân sản xuất vay vốn) có 2 ngân hàng tham gia cho vay là TPBank và HDBank, có 61 khách hàng được giải ngân đạt tỷ lệ 23,74% (61/257) trong tổng số khách hàng theo danh sách khách hàng Tổng Công ty cung cấp cho ngân hàng, tổng số tiền giải ngân 12,8 tỉ đồng. Ông Huỳnh Thế Năng, Tổng Giám đốc Vinafood 2, cho biết: "Tạo ra được mối liên kết bền vững giữa các thành phần tham gia trong chuỗi liên kết, đảm bảo hài hòa giữa lợi ích chính đáng của nông dân và các thành phần khác trong quá trình từ gieo trồng, sản xuất đến lưu thông, tiêu thụ lúa gạo đó là mục đích chính của mô hình liên kết chuỗi này".

Sau 1 năm thực hiện chương trình liên kết, có thể nhận thấy khó khăn lớn nhất hiện nay là sự phối hợp giữa Vinafood 2 và tổ chức tín dụng trong khâu thẩm định đối tượng để cho vay còn thiếu chặt chẽ; các ngân hàng căn cứ danh sách đề xuất của công ty trực tiếp đi thẩm định và quyết định đối tượng cho vay do đó nhiều trường hợp ngân hàng xét không đủ điều kiện cho vay nên các công ty thành viên chưa nắm được các đối tượng có được vay hay không. Bên cạnh đó, việc xét cho vay của các ngân hàng đối với hộ, chủ cơ sở phần lớn dựa trên tài sản thế chấp đảm bảo tiền vay, còn dè dặt trong việc thực hiện theo chủ trương của Chính phủ được qui định tại Nghị định số 41/2010/NĐ-CP của Chính phủ ngày 12-4-2010 về chính sách tín dụng phục vụ phát triển nông nghiệp, nông thôn là cho vay không thực hiện biện pháp bảo đảm tiền vay bằng tài sản, do đó đối tượng đủ điều kiện cho vay chiếm tỷ lệ rất thấp vì phần lớn hộ hàng xáo, chủ lò sấy thường không có tài sản thế chấp hoặc giá trị tài sản thấp hơn so với nhu cầu mức vốn vay. Cùng đó, nhận thức của một số hộ nông dân về liên kết hợp tác còn hạn chế, nhất là nông dân sản xuất nhỏ không thích bị ràng buộc theo hợp đồng tiêu thụ mà thích bán lúa tươi tại đồng. Vẫn còn tình trạng khi doanh nghiệp nhà nước tham gia tiêu thụ, một số nông dân yêu cầu doanh nghiệp mua lúa giá cao hơn thị trường, sẵn sàng bán ra bên ngoài khi hàng xáo trả giá cao hơn; một số nông dân chưa ứng dụng triệt để qui trình kỹ thuật canh tác và bảo quản sản phẩm sau thu hoạch dẫn đến chất lượng lúa chưa đảm bảo nhưng công ty vẫn phải mua theo giá đã thỏa thuận. Tuy đã chú trọng bố trí sản xuất lệch vụ nhưng vào thời điểm thu hoạch lúa đại trà, năng lực sấy lúa của nhiều công ty thành viên chưa đảm bảo theo sản lượng lúa mua vào hàng ngày và do khó khăn về tài chính nên thiếu vốn đầu tư nâng công suất sấy.

Ông Đào Văn Sen, Giám đốc Công ty Lương thực Đại Phúc (Trà Vinh), nói về hiệu quả của liên kết chuỗi: "Sau thời gian thực hiện, tôi cho rằng việc thực hiện liên kết chuỗi là một giải pháp mang lại hiệu quả không chỉ cho doanh nghiệp mà còn cho cả người sản xuất trực tiếp. Bên cạnh sự quyết liệt thực hiện của Vinafood 2 cũng như các công ty thành viên, ngân hàng và nhà cung ứng cần "nắm tay", từ đó mới tạo được vòng tròn liên kết. Trong đó, vai trò của ngân hàng là quan trọng nhất". Theo ý kiến của một số NHTM tham gia liên kết chuỗi, trong quá trình triển khai, các thành viên Vinafood 2 và ngân hàng chưa thật sự phối hợp chặt chẽ với nhau, điều này một phần là do thời gian triển khai chương trình ngắn (10 tháng) các bên chưa tìm hiểu nhau đủ để chương trình được triển khai thuận lợi. Để chương trình mang lại hiệu quả tốt cần phải lập ra tổ hợp tác giữa ngân hàng, Vinafood 2 và các công ty thành viên để triển khai chương trình đến các nhà cung ứng, hộ nông dân.

Định hướng kế hoạch trong thời gian tới, ông Huỳnh Thế Năng, Tổng Giám đốc Vinafood 2, cho rằng: Vinafood 2 và các công ty thành viên sẽ phối hợp với các NHTM tăng cường hơn nữa công tác thông tin, truyền thông bằng cách tổ chức cuộc họp, hội thảo phổ biến về sự liên kết, hỗ trợ vốn tín dụng, đối tượng cho vay, điều kiện vay, hồ sơ thủ tục vay để các hộ hàng xáo, chủ cơ sở dễ dàng tiếp cận được vốn tín dụng. Đồng thời tranh thủ sự hỗ trợ của chính quyền địa phương các cấp trong việc triển khai hỗ trợ vốn tín dụng thực hiện liên kết chuỗi.

Bài, ảnh: Khánh Nam