Ở Việt Nam nói chung và TP Cần Thơ nói riêng, tài nguyên nước mặt ngày càng khan hiếm và thường xuyên trực tiếp chịu các tác động tiêu cực của môi trường và con người. Trong khi đó, để phù hợp với sự phát triển kinh tế như hiện nay thì nhu cầu sử dụng nước luôn tăng về cả chất lượng lẫn khối lượng. Để giải quyết bài toán cân bằng cung – cầu nguồn nước cho tương lai, TP Cần Thơ tiến hành lập “Quy hoạch tài nguyên nước mặt TP Cần Thơ”.

Tước mặt đóng vai trò hết sức quan trọng trong môi trường sinh thái, phát triển của các ngành và cung cấp nguồn sống cho khoảng 1,22 triệu dân của TP Cần Thơ. Trong những năm gần đây, biến động bất thường của thời tiết và khí hậu, việc khai thác nguồn nước mặt không có kiểm soát trong vùng và trên lưu vực sông Mê Công đã làm tài nguyên nước mặt ở TP Cần Thơ ngày càng có dấu hiệu giảm về cả chất lượng lẫn khối lượng. Trong khi đó nhu cầu dùng nước của các doanh nghiệp sản xuất kinh doanh, dân cư ngày một tăng cao đòi hỏi phải có sự phân bố hợp lý về nguồn nước. Dự án Quy hoạch tài nguyên nước mặt TP Cần Thơ do Sở Tài nguyên và Môi trường thành phố làm chủ đầu tư, Viện Khoa học Thủy lợi Miền Nam làm đơn vị tư vấn. Mục tiêu nhằm nâng cao công tác quản lý, phân bổ nguồn nước giữa các địa phương, các ngành, các đối tượng dùng nước, đáp ứng các nhu cầu phát triển kinh tế xã hội.

Quy hoạch tài nguyên nước mặt TP Cần Thơ giúp thành phố quản lý và bảo vệ nguồn nước tốt hơn. (Ảnh chụp tại rạch Cái Khế, quận Ninh Kiều).

Theo đánh giá của đơn vị tư vấn, nguồn nước mặt hiện nay của thành phố không bị nhiễm phèn và nhiễm mặn ngay cả vào mùa khô. Giá trị DO (lượng oxy hòa tan trong nước) của nguồn nước khá cao cho thấy nguồn nước chưa bị ô nhiễm của chất hữu cơ, đặc biệt vào thời điểm chân triều của sông, rạch vẫn nằm trong quy chuẩn. Hàm lượng các chất chứa Nitơ, hàm lượng thuốc trừ sâu trong nước khá thấp; không thấy dấu hiệu nguồn nước bị nhiễm các kim loại nặng. Tuy nhiên, nguồn nước bị nhiễm khuẩn trầm trọng chứng tỏ điều kiện vệ sinh môi trường trong vùng còn rất thấp. Đồng thời, nguồn nước khá đục, đặc biệt vào mùa mưa là yếu tố cơ bản làm giảm chất lượng môi trường nước. Đối với nguồn nước tại các khu vực có nhiều nguồn thải, độ pH, giá trị DO khá cao nằm trong điều kiện chấp nhận được của môi trường nước tự nhiên. Theo tính toán, nhu cầu sử dụng nước của các ngành đến năm 2020 so với năm 2012 sẽ tăng từ 15-30% theo sự phát triển, trừ ngành nông nghiệp do có sự chuyển dịch mục đích sử dụng đất. Đồng thời nhu cầu sử dụng nước của các đối tượng dùng nước cũng tăng lên, yêu cầu về chất lượng cũng cao hơn.

Trên cơ sở đánh giá hiện trạng nguồn nước mặt và dự báo nhu cầu sử dụng trong tương lai, đơn vị tư vấn đề xuất các giải pháp giúp thành phố quản lý, sử dụng và bảo vệ nguồn nước mặt phù hợp. Về giải pháp kỹ thuật, cần thường xuyên điều tra đánh giá tài nguyên nước; duy trì xây dựng mạng quan trắc và theo dõi đánh giá diễn biến tài nguyên nước, xây dựng cơ sở dữ liệu về hiện trạng khai thác và sử dụng ; ứng dụng công nghệ thông tin phục vụ công tác quản lý. Đối với giải pháp quản lý, thành phố cần xây dựng cơ chế chính sách quản lý; thường xuyên thanh, kiểm tra; tăng cường cán bộ làm công tác quản lý tài nguyên nước; đẩy mạnh công tác nghiên cứu khoa học kỹ thuật và chuyển giao công nghệ về bảo vệ, khai thác, sử dụng tiết kiệm nguồn nước. Sở Tài nguyên và Môi trường kết hợp Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn thành phố thực hiện các dự án nạo vét kênh mương, lên bờ bao. Đồng thời, xây dựng các công trình phòng, chống xói lở bờ sông, kênh; xây dựng quy hoạch chống ngập cho các khu đô thị; xây dựng hệ thống thông tin chất lượng nước qua bảng điện tử. Hoàn chỉnh ban giám sát môi trường, các điểm xả thải tập trung, khai thác khoáng sản, nhất là các hoạt động khai thác cát…

Tại cuộc họp Hội đồng thẩm định dự án Quy hoạch tài nguyên nước mặt TP Cần Thơ, PGS.TS. Lê Anh Tuấn, Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu biến đổi khí hậu – Trường Đại học Cần Thơ, cho rằng: Đơn vị tư vấn cần xem xét mối quan hệ giữa nước mặt, nước ngầm và nước mưa. Bởi giữa nước mặt và nước ngầm có sự trao đổi lẫn nhau qua quá trình thẩm thấu. Ngoài ra, bổ sung sơ đồ các cơ quan quản lý, phối hợp khi triển khai thực hiện quy hoạch.

Theo ông Dương Nghĩa Hiệp, Phó Giám đốc Sở Công thương TP Cần Thơ, cần xem xét đến yếu tố lưu lượng nước đầu nguồn An Giang, Campuchia. Đặc biệt, nước bạn Campuchia hiện nay nền nông nghiệp đang trên đường phát triển do đó lượng xả thải chưa nhiều. Tuy nhiên trong tương lai, đây là nguồn thải đáng kể ảnh hưởng đến chất lượng nước đầu nguồn. Đồng thời, cần phân tích sâu hơn các giải pháp khắc phục ô nhiễm nguồn nước từ hoạt động sản xuất nông nghiệp. “Đơn vị tư vấn xem xét việc xác định vùng cấm, tạm cấm hoặc cho phép xả thải vào nguồn nước. Qua đó làm cơ sở pháp lý cơ quan nhà nước quản lý, cấp phép về vấn đề này. Qua khảo sát hiện trạng, đề xuất thêm những điểm quan trắc mới vào mạng lưới quan trắc hiện hữu của thành phố và một số thông số cần quan trắc nhằm đảm bảo đánh giá chất lượng nguồn nước chính xác hơn. Quy hoạch cần đồng bộ với các quy hoạch của thành phố”. Ông Nguyễn Minh Thế, Phó Giám đốc Sở Tài nguyên và Môi trường TP Cần Thơ đóng góp.

Phó Chủ tịch UBND TP Cần Thơ Đào Anh Dũng nhấn mạnh: Tài nguyên nước rất quan trọng cho cuộc sống và sự phát triển bởi hầu hết các hoạt động đều cần đến nguồn nước. Do đó việc lập Quy hoạch tài nguyên nước mặt TP Cần Thơ để có cơ sở quản lý, sử dụng và bảo vệ nguồn nước là rất quan trọng.

Khi dự án Quy hoạch tài nguyên nước mặt TP Cần Thơ được UBND thành phố phê duyệt và đưa vào triển khai thực hiện, đây sẽ là công cụ hữu ích giúp thành phố sử dụng, quản lý và bảo vệ nguồn nước một cách hiệu quả nhất…

Bài, ảnh: T. Trinh