Nhiều năm qua, người dân khu vực ĐBSCL và cả nước khi đến TP Cần Thơ đều biết đến điểm du lịch trên sông là chợ nổi Cái Răng và khu du lịch Cồn Sơn. Tại đây, vấn đề rác thải cũng đang được ngành chức năng TP Cần Thơ quan tâm xử lý. Theo bà Cao Thị Minh Thảo, Phó Viện trưởng Viện Kinh tế Xã hội TP Cần Thơ, công tác thu gom, xử lý rác thải tại chợ nổi Cái Răng, Cồn Sơn được thực hiện nhiều năm nay. Tại khu vực chợ nổi Cái Răng, hiện có khoảng trên 40 hộ sinh sống trên sông cùng 250-300 ghe, tàu mua bán giao dịch tại 8 điểm thu mua nông sản tại khu vực chợ và phía trên bờ.

Ô nhiễm trên sông

Đại biểu tham dự Hội thảo tham vấn các giải pháp vì sông Mekong không rác tìm hiểu sản phẩm tái chế từ rác thải.

Mỗi ngày, lượng rác phát sinh từ các hoạt động buôn bán, du lịch ở khu vực chợ nổi Cái Răng khoảng 1 tấn. Các hộ dân sinh sống, buôn bán ở chợ nổi trang bị khoảng 100 thùng chứa rác loại 60 lít. Chính quyền địa phương cũng bố trí các thùng rác loại từ 120-260 lít ở trên bờ để tập trung rác thải ở khu vực chợ nổi kết hợp vớt rác trên sông hằng ngày, hỗ trợ các hộ dân tại chợ nổi thu gom và giao rác cho đơn vị vận chuyển, xử lý nhưng không thu chi phí.

Còn tại Cồn Sơn đang có 76 hộ sinh sống, là điểm du lịch cộng đồng nổi tiếng ở Cần Thơ. Tại đây, các hộ dân tự trang bị các thùng chứa rác thải sinh hoạt. Chính quyền địa phương trang bị thùng chứa rác công cộng ven đường, tổ chức thu gom rác và đưa vào đất liền xử lý. Người dân có ý thức bảo vệ môi trường, nhiều mô hình được thực hiện như hạn chế sử dụng túi ni lông, gói các thức ăn bằng lá chuối…

Tuy nhiên, tại các địa điểm trên vẫn còn một số bất cập trong xử lý rác thải, như ý thức vệ sinh, bảo vệ môi trường bỏ rác đúng chỗ của người dân chưa cao, chỉ thực hiện theo các phong trào mà chưa thành thói quen; nhiều chủ ghe, tàu vận chuyển khách du lịch chưa thật sự quyết tâm trong công tác bảo vệ môi trường; ý thức giữ gìn vệ sinh không xả rác bừa bãi của một số khách du lịch khi đến chợ nổi Cái Răng chưa cao... Việc vận chuyển rác thải từ Cồn Sơn vào bờ cũng gặp những hạn chế như rơi vãi xuống sông, chưa kịp thời và đều đặn; nguồn kinh phí địa phương không đủ để duy trì việc hỗ trợ dụng cụ đựng rác, thuê bao thu gom rác và vớt rác trên sông…

Giải pháp kinh tế tuần hoàn

TP Cần Thơ đã phối hợp với Công ty TNHH Dow Chemical Vietnam, Trung tâm Hỗ trợ Phát triển Xanh (GreenHub) và Trung tâm Nghiên cứu Tài nguyên và Phát triển Nông thôn (RECERD) tổ chức lễ khởi động Dự án “Vì sông Mekong không rác - Thí điểm mô hình kinh tế tuần hoàn tại các chợ nổi ở TP Cần Thơ”. Dự án trên do Công ty TNHH Dow Chemical Vietnam tài trợ và được thực hiện nhằm mục tiêu góp phần cải thiện môi trường sống và bảo tồn hệ sinh thái bằng việc giảm khoảng 300 đến 400 tấn rác thải mỗi năm trên sông Mekong và trực tiếp giúp đỡ cuộc sống cho hơn 150.000 người sinh sống tại nơi triển khai dự án là quận Bình Thủy và quận Cái Răng. Bà Cao Thị Minh Thảo cho biết: Dự án “Vì sông Mekong không rác - Thí điểm mô hình kinh tế tuần hoàn tại các chợ nổi ở TP Cần Thơ” sẽ được triển khai thực hiện tại khu vực cồn Sơn và chợ nổi Cái Răng. Dự án thúc đẩy nền kinh tế tuần hoàn (sử dụng rác thải cho các hoạt động khác…), giảm thiểu rác thải từ sông ra biển và tạo sự thay đổi hành vi trong quản lý rác thải của cộng đồng. Cùng với đó, dự án còn tăng cường các hoạt động thu gom, phân loại rác thải, tái sử dụng và tái chế rác thải, góp phần nâng cao ý thức bảo vệ môi trường của cộng đồng, cải thiện chất lượng môi trường ở khu vực chợ nổi Cái Răng và cồn Sơn, những điểm du lịch nổi bật của TP Cần Thơ...

Trong khung khổ dự án, những ngày đầu tháng 9-2022, Hội thảo tham vấn các giải pháp vì sông Mekong không rác được diễn ra tại TP Cần Thơ. Tại hội thảo, các đại biểu chia sẻ kết quả đánh giá sơ bộ về chuỗi rác thải nhựa tại khu vực thực hiện dự án; thông tin tổng quan hiện trạng quản lý chất thải rắn trên địa bàn chợ nổi Cái Răng và cồn Sơn. Đồng thời, đề xuất các giải pháp quản lý hiệu quả hơn trong thời gian tới cũng như các giải pháp tăng cường hiệu quả thu gom, vận chuyển rác tại TP Cần Thơ nói chung và tại khu vực chợ nổi Cái Răng, cồn Sơn nói riêng.

Bà Cao Minh Thảo nhấn mạnh: “Thời gian tới, tập trung tuyên truyền bỏ rác đúng chỗ, không vứt rác bừa bãi; thực hiện các mô hình phân loại rác tại nguồn, hướng dẫn ủ rác thành phân hữu cơ; tuyên truyền hạn chế sử dụng túi ni lông trong sinh hoạt; trang bị thêm thùng đựng rác, tàu thuyền thu gom rác trên sông phù hợp với thực tế từng địa phương; xây dựng lò đốt rác công suất nhỏ tại cồn Sơn; cải tạo cơ sở hạ tầng đường nội bộ tạo điều kiện thuận lợi cho công tác thu gom, vận chuyển rác thải trên cồn; tập huấn, hướng dẫn người dân tái chế sản phẩm từ nhựa, chai lọ đã qua sử dụng…”.

Hiện nay, mỗi ngày TP Cần Thơ có khoảng 630-650 tấn rác thải được thu gom xử lý, đạt tỷ lệ 85-90% lượng rác thải ra. Các kênh rạch trên địa bàn có rất nhiều chai nhựa, túi ni lông... Tháng 4-2022, Tổ chức Làm sạch biển của Hà Lan đã bàn giao cho TP Cần Thơ sà lan thu gom rác tự động trên sông. Sà lan dài gần 25m, ngang hơn 8m, cao trên 4m, vận hành bằng năng lượng mặt trời, tổng mức đầu tư gần 20 tỉ đồng, trong đó Hà Lan tài trợ 14,6 tỉ đồng còn lại là vốn đối ứng của địa phương. Mỗi tháng, sà lan tự động gom hơn 10 tấn rác nổi trên sông Cần Thơ. Còn ở Cồn Sơn, đầu tháng 6-2022, Hợp tác xã du lịch nông nghiệp cồn Sơn cùng Phòng Cảnh sát môi trường, Công an TP Cần Thơ tổ chức lễ ký kết ra mắt mô hình “Người dân cồn Sơn nói không với rác thải nhựa”. Mô hình sẽ được triển khai với các hoạt động, như tổ chức hội thảo, tuyên truyền pháp luật liên quan đến môi trường; hướng dẫn người dân quản lý, phân loại, tái chế rác thải nhựa; vận động khách du lịch giảm thiểu sử dụng rác thải nhựa một lần và túi ni lông khó phân hủy...

Bài, ảnh: HÀ VĂN