Tại khu vực phía nam, mỗi địa phương đều có những lợi thế riêng về nguyên liệu, sản xuất, công nghiệp và dịch vụ. Tuy nhiên, để những dư địa chuyển hóa thành giá trị kinh tế, cần hình thành các chuỗi liên kết xuyên suốt từ vùng nguyên liệu, chế biến đến phân phối và xuất khẩu. Với vị thế, vai trò của mình, Thành phố Hồ Chí Minh có điều kiện và trách nhiệm dẫn dắt sự kết nối, tạo không gian phát triển chung cho toàn vùng.

Hệ thống kho lạnh của Tổng công ty Thương mại Sài Gòn (SATRA) đáp ứng nhu cầu đưa sản phẩm vùng miền vào hệ thống. (Ảnh: QUANG QUÝ)

Kết nối đôi bên cùng có lợi

Nhiều năm qua, các hoạt động kết nối cung - cầu giữa Thành phố Hồ Chí Minh và các tỉnh, thành phố phía nam trở thành cầu nối quan trọng giữa nhà sản xuất với hệ thống phân phối. Đại diện Tổng công ty Thương mại Sài Gòn cho biết: Sau 15 năm tham gia chương trình kết nối cung cầu, nguồn hàng trong hệ thống bán lẻ của doanh nghiệp ngày càng đa dạng và ổn định hơn. Doanh nghiệp có thêm cơ hội tiếp cận doanh nghiệp, hợp tác xã nhiều địa phương, đưa sản phẩm vùng miền vào hệ thống.

Mới đây, tại Đồng Nai, Central Retail Việt Nam, doanh nghiệp sở hữu chuỗi siêu thị GO!, cũng đã kết nối 42 doanh nghiệp, hợp tác xã, mang lại cho các bên cơ hội trao đổi trực tiếp hai nhóm hàng tiêu dùng nhanh và thực phẩm tươi sống. Theo bà Nguyễn Thị Bích Vân, Giám đốc Truyền thông Central Retail Việt Nam, hàng Việt Nam hiện chiếm hơn 90% danh mục sản phẩm trên kệ của hệ thống. Việc kết nối giúp doanh nghiệp bán lẻ mở rộng nguồn cung hàng hóa chất lượng, đồng thời tạo cơ hội cho các nhà sản xuất địa phương tiếp cận kênh phân phối hiện đại. Những thí dụ trên cho thấy, kết nối doanh nghiệp là tiền đề quan trọng để hình thành chuỗi liên kết vùng.

Tuy nhiên, để quan hệ cung ứng, kết nối hướng đến phát triển chuỗi lâu dài thì cần có sự phối hợp đồng bộ. Những chuyển động tích cực của ngành công thương Thành phố Hồ Chí Minh và các địa phương thời gian qua đang cho thấy hướng tiếp cận đang chuyển từ liên kết theo địa giới hành chính sang liên kết theo chuỗi giá trị, lấy nhu cầu thị trường và hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp làm cơ sở. Theo Sở Công thương, 9 tháng năm 2026, chỉ số sản xuất công nghiệp ước tăng 10,9% so với cùng kỳ; tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng đạt khoảng 1,4 triệu tỷ đồng, tăng 13,8%. Doanh thu bán lẻ hàng hóa đạt gần 700.000 tỷ đồng, tăng 17,2%;… phản ánh quy mô sản xuất, sức mua và năng lực giao thương của thành phố cũng như điều kiện để tiếp cận thị trường quốc tế.

Tuy nhiên, thực tế cho thấy, dù không thiếu tiềm năng sản xuất nhưng khoảng cách giữa vùng nguyên liệu và thị trường vẫn còn khá lớn. Tính kết nối giữa nhà sản xuất và doanh nghiệp chưa có sự thống nhất khi doanh nghiệp chưa nắm được sản lượng thực tế, mùa vụ, tiêu chuẩn chất lượng, khả năng truy xuất nguồn gốc và mức độ ổn định của nguồn cung. Ngược lại, người sản xuất chưa biết rõ doanh nghiệp cần loại sản phẩm nào, số lượng bao nhiêu, tiêu chuẩn ra sao và thời điểm giao hàng như thế nào.

Một hạn chế khác là vùng nguyên liệu ở một số nơi chưa được tổ chức trên cơ sở nhu cầu thị trường. Sản xuất được triển khai trước, sau đó mới tìm đầu ra, khiến doanh nghiệp chế biến và xuất khẩu đối mặt với rủi ro về sản lượng, chất lượng, tiến độ giao hàng.

Từ thực tiễn đó, Phó Giám đốc Sở Công thương Thành phố Hồ Chí Minh Nguyễn Nguyên Phương cho rằng: Từ dư địa hiện có, các địa phương cần nghiên cứu cơ chế phối hợp liên kết theo chuỗi giá trị, tập trung kết nối thông tin, doanh nghiệp và nguồn lực trên cơ sở lợi thế từng địa phương và nhu cầu thực tế của thị trường. Theo ông, không nên triển khai liên kết dàn trải mà cần lựa chọn những chuỗi ngành hàng có lợi thế rõ ràng, có doanh nghiệp tham gia và khả năng mở rộng thị trường để thực hiện trước, chẳng hạn chuỗi lúa gạo, thủy sản và trái cây.

Liên kết theo chuỗi giá trị đáp ứng thị trường

Nêu tầm quan trọng của việc xây dựng chuỗi liên kết, ở góc độ địa phương, Phó Giám đốc Sở Công thương tỉnh Vĩnh Long Phạm Hữu Dự cho biết: Công nghiệp chế biến của tỉnh chiếm 86,98% kim ngạch xuất khẩu, nhưng khu vực kinh tế trong nước chỉ chiếm 25,40%, phần còn lại thuộc khối doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài. Điều đó cho thấy, phần giá trị của chuỗi sản xuất, liên kết do doanh nghiệp, hợp tác xã trong nước tạo ra vẫn còn mỏng.

Hoạt động bốc xếp hàng hóa diễn ra sôi động tại Cảng Sài Gòn (VIMC). (Ảnh: TTXVN)

Để thay đổi thực trạng này, cần tổ chức lại chuỗi phân phối và cung ứng, tạo điều kiện để doanh nghiệp, hợp tác xã và nông hộ cùng tham gia sâu hơn vào quá trình tạo giá trị. Ông Dự đề xuất lấy Thành phố Hồ Chí Minh làm đầu cầu liên kết, bởi đây vừa là thị trường tiêu thụ lớn, vừa là đầu mối logistics và xuất khẩu.

Các địa phương cần cụ thể hóa thỏa thuận hợp tác giai đoạn 2026-2030 bằng chương trình theo từng ngành hàng; tăng chia sẻ thông tin thị trường, kết nối vùng nguyên liệu, tránh cạnh tranh nội bộ trên cùng một sản phẩm, tập hợp sản lượng để đáp ứng đơn hàng lớn và tổ chức logistics liên vùng.

Tương tự, Phó Giám đốc Sở Công thương tỉnh An Giang Nguyễn Duy Linh Thảo cho biết: Địa phương có thế mạnh lớn về lúa gạo, thủy sản và cây ăn trái. Trong bối cảnh yêu cầu về nâng tỷ lệ chế biến sâu, giảm chi phí logistics và đáp ứng tiêu chuẩn thị trường, việc kết nối với hệ thống logistics, phân phối, tài chính, dịch vụ và thị trường xuất khẩu của toàn vùng là rất quan trọng. An Giang mong muốn tăng cường kết nối trực tiếp vùng nguyên liệu và doanh nghiệp chế biến với hệ thống phân phối hiện đại, doanh nghiệp logistics, doanh nghiệp xuất khẩu, trung tâm thương mại và các kênh thương mại điện tử với Thành phố Hồ Chí Minh cũng như các tỉnh, thành phố phía nam.

Ở cấp độ điều phối vùng, Phó Chủ tịch Thường trực Ủy ban nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh Nguyễn Lộc Hà khẳng định: Sự phát triển của thành phố gắn với sự phát triển chung của vùng và cả nước. Vai trò đầu tàu không chỉ thể hiện quy mô kinh tế mà còn ở trách nhiệm kết nối, chia sẻ cơ hội và tạo điều kiện để các địa phương cùng phát triển. Trong bối cảnh vùng Đông Nam Bộ phấn đấu tăng trưởng GRDP 10%/năm giai đoạn 2026-2030, vùng Đồng bằng sông Cửu Long đặt mục tiêu tăng trưởng bình quân 9%-9,5%/năm, liên kết vùng đã trở thành yêu cầu khách quan và có ý nghĩa chiến lược.

Phối hợp chặt chẽ, phát huy lợi thế bổ trợ sẽ giúp hình thành chuỗi cung ứng hiệu quả, mở rộng không gian thị trường và gia tăng giá trị cho toàn vùng. Để hiện thực hóa định hướng này, các địa phương đề xuất cơ chế phối hợp thường xuyên giữa các Sở Công thương, thống nhất đầu mối trao đổi thông tin và lựa chọn những ngành hàng ưu tiên. Đối với các cơ sở sản xuất, nhất là doanh nghiệp nhỏ và vừa, hợp tác xã và cơ sở công nghiệp nông thôn, việc tham gia chuỗi cung ứng đòi hỏi phải nâng cấp năng lực sản xuất.

Về lâu dài, hiệu quả liên kết cần được đánh giá bằng những kết quả cụ thể: Số hợp đồng cung ứng được duy trì, sản phẩm đạt tiêu chuẩn vào hệ thống phân phối, tỷ lệ chế biến sâu, chi phí logistics giảm, quy mô đơn hàng tăng và khả năng mở rộng thị trường xuất khẩu. Với lợi thế của mình, Thành phố Hồ Chí Minh cần tiếp tục phát huy vai trò trung tâm, dẫn dắt và chia sẻ cơ hội phát triển với các địa phương. Khi mỗi tỉnh, thành phố phát huy đúng thế mạnh, chuỗi cung ứng sẽ có thêm sức cạnh tranh, tạo giá trị lớn hơn cho từng địa phương và đóng góp mạnh mẽ hơn vào tăng trưởng chung.

QUANG QUÝ (Báo Nhân dân)