An ninh năng lượng đang trở thành một trong những ưu tiên hàng đầu của các nước Đông Nam Á trong bối cảnh khu vực tiếp tục tìm cách đa dạng hóa nguồn cung và giảm phụ thuộc vào nhiên liệu nhập khẩu. Đây là nhận định trong báo cáo mới công bố ngày 16-6 của Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA).

Các tuabin gió và tấm pin năng lượng Mặt trời tại Việt Nam. Ảnh: Flickr

Theo báo cáo, Đông Nam Á hiện vẫn phụ thuộc đáng kể vào nguồn dầu mỏ và khí đốt nhập khẩu, trong đó một phần lớn được vận chuyển qua eo biển Hormuz. Giám đốc điều hành IEA Fatih Birol nhấn mạnh việc đa dạng hóa nguồn năng lượng và các tuyến cung ứng hiện là ưu tiên quan trọng đối với khu vực.

IEA cảnh báo nếu không có những thay đổi mạnh mẽ về chính sách, chi phí nhập khẩu năng lượng của Đông Nam Á có thể tăng từ khoảng 80 tỉ USD năm 2024 lên 245 tỉ USD vào năm 2035.

Báo cáo ghi nhận một số tín hiệu tích cực như doanh số xe điện tăng nhanh, điện Mặt trời áp mái phát triển mạnh và nhiều quốc gia nối lại các kế hoạch phát triển điện hạt nhân nhằm giảm phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch nhập khẩu. Tuy nhiên, trong ngắn hạn, nhiều nước vẫn phải duy trì các nguồn năng lượng truyền thống để bảo đảm nhu cầu tiêu thụ trong nước.

Tại Philippines, nơi đã ban bố tình trạng khẩn cấp về năng lượng, nhu cầu lắp đặt điện Mặt trời áp mái tăng mạnh khi người dân tìm cách giảm chi phí điện. Theo IEA, Philippines đã trở thành thị trường nhập khẩu thiết bị điện mặt trời lớn thứ hai của Trung Quốc trong quý I-2026.

Xu hướng chuyển đổi cũng diễn ra trong lĩnh vực giao thông vận tải. Doanh số xe điện tại Đông Nam Á đã tăng hơn gấp đôi trong năm 2025, lên khoảng 500.000 xe. Hiện cứ 5 xe bán ra trong khu vực thì có một xe là xe điện. Tháng trước, Lào đã quyết định ngừng nhập khẩu các phương tiện sử dụng nhiên liệu hóa thạch trong phần còn lại của năm 2026 nhằm giảm nhu cầu nhập khẩu dầu mỏ.

Theo IEA, giải pháp căn bản để tăng cường an ninh năng lượng là giảm nhu cầu đối với nhiên liệu hóa thạch nhập khẩu thông qua nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng, đồng thời mở rộng đầu tư vào các nguồn năng lượng tái tạo như điện Mặt trời, điện gió, thủy điện và địa nhiệt.

Cơ quan này cũng khuyến nghị đẩy mạnh các sáng kiến hợp tác năng lượng trong khu vực, đặc biệt là dự án lưới điện chung ASEAN, nhằm tăng cường khả năng kết nối và chia sẻ nguồn điện giữa các quốc gia thành viên.

Báo cáo cho rằng việc đẩy nhanh quá trình chuyển đổi năng lượng sẽ góp phần nâng cao khả năng ứng phó của Đông Nam Á trước những biến động của thị trường năng lượng thế giới, đồng thời hỗ trợ mục tiêu phát triển bền vững của khu vực trong dài hạn.

PHƯƠNG HOA (TTXVN)