* KIỀU CHINH

Kỳ cuối: Vì sao cung - cầu chưa gặp nhau?

Đến một số trung tâm giới thiệu việc làm (GTVL) ở TP Cần Thơ, chúng tôi thường nghe điệp khúc “không có người” khi hỏi về việc tuyển dụng, giới thiệu lao động giúp việc nhà (GVN), thậm chí hiện nay có nơi không nhận đơn đặt hàng của khách nữa. Nhiều lao động tìm đến các trung tâm thường không quan tâm đến công việc GVN, dù lương khá cao (trung bình 1,5 triệu đồng/tháng), được bao ăn ở cùng nhiều chế độ đãi ngộ hơn hẳn một số lao động phổ thông khác. Vì sao như thế?

Nguyên nhân

Đa phần người GVN là lao động nông thôn từ quê ra, phần lớn trong độ tuổi từ hơn 30 trở lên, trình độ học vấn thấp. Đối với chị em có ngoại hình đẹp, dễ coi thường chọn công việc ở quán xá, cơ sở thẩm mỹ, còn những người lớn tuổi thường khó trụ lâu với nghề GVN, do nhiều nguyên nhân như thói quen cũ không hợp với nhà chủ, không tiếp cận được nhịp sống hiện đại ở những gia đình thành thị... Bà Nguyễn Thị Hải Vân, Phó Chủ tịch Hội Liên hiệp phụ nữ (LHPN) phường Xuân Khánh, người từng trực tiếp đi tìm nguồn lao động GVN theo yêu cầu của các trung tâm GTVL trong thành phố, cho biết: “Một trong những nguyên nhân khó tìm nguồn lao động GVN là do yêu cầu của chủ quá khắt khe, có nơi đòi hỏi về độ tuổi, trình độ, sức khỏe, lý lịch, yêu cầu đi xa... nên nhiều ứng cử viên thấy ngại, không nhận việc. Chúng tôi đang tìm nguồn lao động GVN có thể làm việc dài hạn để liên hệ với các trung tâm GTVL mở các lớp tập huấn kỹ năng GVN cho họ, nhưng chưa có ai”.

Chị Ngô Thị Hồng Mai đang GVN ngoài giờ cho một nhà trọ trên đường Lê Bình, phường Hưng Lợi. Ảnh: K.C

Hiện nay, không chỉ những gia đình khá giả mới cần thuê người, nhiều gia đình công chức có người già, con nhỏ không ai chăm sóc, rất cần người giúp việc (NGV), ở thành thị nhu cầu này đang ngày càng tăng. Ông Nguyễn Quốc Vững, Giám đốc Trung tâm GTVL Thanh niên TP Cần Thơ, nói: “NGV có vai trò rất quan trọng trong việc tổ chức cuộc sống gia đình. Tuy nhiên, không phải ai cũng hiểu đúng công việc của người GVN, nhiều người còn tâm lý làm nghề GVN là đi ở đợ nên mặc cảm, không làm. Đây là rào cản lớn nhất khiến cho nghề này trở nên khan hiếm lao động. Hơn một năm nay, tôi không nhận cung ứng lao động GVN nữa vì không có nguồn”.

Hôm chúng tôi đến, bảng GTVL của Công ty Dịch vụ địa ốc Đất Phương Nam, có rất nhiều mục thông báo cần tìm NGV, ghi rõ mức lương, công việc, địa điểm, nhưng không thấy ai đăng ký. Chị Ngô Thị Phương Thúy, tư vấn cung ứng lao động của công ty, cho biết: “Chủ nhà thường yêu cầu NGV ăn, ở tại nhà, trong khi phần lớn lao động nữ GVN không thích ngủ lại. Chúng tôi liên hệ với hội phụ nữ các phường trong quận Ninh Kiều phối hợp tìm người, tổ chức nhiều buổi tập huấn, đến từng khu vực dán thông báo tìm lao động nhưng không có người muốn đi GVN. Nhiều chị nói thẳng “thà đi bán cá ở chợ còn hơn đi ở đợ cho người khác!” dù nhân viên công ty tận tình thuyết phục, giải thích cặn kẽ công việc”.

Trước tình hình trên, nhiều lao động nữ GVN chọn giải pháp giúp việc theo giờ, làm được nhiều mối, lương cao hơn, không bị gò bó giờ giấc. Chúng tôi gặp chị Ngô Thị Hồng Mai, 47 tuổi, vào một ngày đầu tháng 6, khi chị đang dọn rác cho một nhà trọ trên đường Lê Bình, phường Hưng Lợi, quận Ninh Kiều, TP Cần Thơ. Buổi chiều, rác thải sinh hoạt của sinh viên trong nhà trọ và ngôi biệt thự đang xây gần đó thải ra rất nhiều, chị Mai phải móc rác ở từng lỗ cống bỏ vào cần xé, rồi khiêng ra xe rác. Mùi hôi bốc lên nồng nặc, ruồi nhặng bu đầy nhưng chị vẫn cần mẫn làm nốt phần việc của mình, những ngón tay chai sần của chị ló ra bên trong cặp bao tay đã cũ, rách. Cách đây 18 năm, chị Mai rời quê Bạc Liêu, lên Cần Thơ làm công nhân. Lương không đủ sống, chị nhận GVN ngoài giờ cho những gia đình gần nơi chị ở trọ và gắn bó với nghề suốt 15 năm nay, nuôi con gái học hành, mua được xe gắn máy, ti-vi... Sức khỏe không được tốt, con còn nhỏ, nhiều gia đình nhận hai mẹ con vào ở nhưng chị Mai không chịu, thuê nhà trọ, giúp việc theo giờ, để có điều kiện nghỉ ngơi, chăm sóc con. Hiện tại, chị Mai GVN ngoài giờ cho 4 gia đình trên đường Lê Bình, thu nhập khoảng 2 triệu đồng/tháng, đủ trang trải cuộc sống cho hai mẹ con.

Theo Ban chủ nhiệm Câu lạc bộ (CLB) Giới thiệu việc làm phường Xuân Khánh, hiện nay nhiều người GVN trong phường chọn kiểu làm vài buổi/tuần với mức thu nhập 80.000 đồng/buổi. Nhu cầu giữa người thuê và người lao động có nhiều điểm khác nhau nên khó tìm được tiếng nói chung.

Cần có đội ngũ GVN chuyên nghiệp

Hàng ngày, rất đông người đến các Trung tâm giới thiệu việc làm trong TP Cần Thơ tìm việc, nhưng ít ai chọn công việc GVN. Ảnh: K.C

Từ khi thành lập vào 9-2006 đến nay, CLB Giới thiệu việc làm của Hội LHPN phường Xuân Khánh, quận Ninh Kiều, đã giới thiệu hơn 80 chị GVN cho các gia đình trên địa bàn quận. Trước khi giới thiệu ứng cử viên đến nơi cần việc, Ban chủ nhiệm CLB thường sinh hoạt trước với chị em về những điều cần biết trước khi đi làm: phải trung thực, siêng năng, vì nếu không sẽ ảnh hưởng đến uy tín của Hội. Chị Nguyễn Thiên Nga, Chủ tịch Hội LHPN phường Xuân Khánh, người điều hành CLB, cho biết: “Nhiều chị thích đi làm công ăn lương, nhưng do không có trình độ, lại lớn tuổi, đã chọn GVN bán thời gian để mưu sinh. Chúng tôi chia nhau đến các công ty, xí nghiệp, hộ gia đình tìm việc rồi về giới thiệu cho chị em. Do hoạt động tự phát, chưa có kinh nghiệm và không có người đứng ra lo riêng mảng này nên rất vất vả. Hầu hết chị em chỉ lao động chân tay phổ thông như quét dọn, giặt giũ nên lương chưa được cao lắm!”.

Ở một số phường khác trong quận Cái Răng và Ninh Kiều, cán bộ Hội phụ nữ, Đoàn thanh niên và các ban ngành đoàn thể khác cũng tìm mối GVN giới thiệu cho người có nhu cầu, nhưng không thường xuyên. Theo chị Nguyễn Thị Thu Hà, Phó Chủ tịch Hội LHPN quận Ninh Kiều, các mô hình CLB Giới thiệu việc làm ở phường Xuân Khánh hoạt động rất hiệu quả, ý nghĩa, đáp ứng nhu cầu thiết thực của chị em. Tùy theo điều kiện từng địa phương, sắp tới Hội LHPN quận sẽ triển khai mô hình này đến các phường khác trong quận.

Còn Công ty Dịch vụ địa ốc Đất Phương Nam, do đơn đặt hàng của khách hàng quá nhiều, công ty đành giải quyết cho khách bằng nguồn lao động làm theo giờ từ “Dịch vụ Ôshin thời đại” của công ty. Theo chị Phương Thúy, thời gian qua, trung bình mỗi tháng công ty chỉ giới thiệu thành công 5 lao động GVN, hiện công ty đang có kế hoạch đến các huyện ngoại thành tuyển lao động GVN, mở lớp tập huấn nghề GVN, tiến tới xây dựng đội ngũ GVN hiện đại, chuyên nghiệp, đáp ứng theo nhu cầu của chủ thuê mướn.

Bà Phan Thị Hồng Nhung, Chủ tịch Hội LHPN TP Cần Thơ, nhận định: “Thực tế nguồn cung GVN ở ngoại thành rất nhiều, như ở Cờ Đỏ, nhiều chị em cũng muốn cải thiện cuộc sống bằng cách chọn nghề GVN, nhưng đa số chưa tiếp cận được công việc thích hợp. Nhu cầu cần người GVN tập trung ở nội thành, trong khi chị em ngại đi xa, chỉ muốn sáng làm, tối về với gia đình nên dù có việc nhưng vẫn thiếu người. Sắp tới, Hội sẽ đẩy mạnh công tác tuyên truyền giúp chị em hiểu rõ hơn về nghề GVN, xóa tâm lý ngán ngại, mặc cảm”. Theo bà Phan Thị Hồng Nhung, Hội đã có sẵn Trung tâm Dạy nghề cho phụ nữ, sau khi khảo sát nhu cầu GVN, Hội sẽ kết hợp mở các lớp đào tạo về kỹ năng GVN cho lao động nữ, tiếp tục phát triển các CLB Giới thiệu việc làm ở các quận, huyện, kết hợp với các trung tâm GTVL và ban ngành đoàn thể khác tìm đầu ra cho thị trường.

Ông Nguyễn Quốc Vững, Giám đốc Trung tâm GTVL Thanh niên TP Cần Thơ, chia sẻ: “GVN không phải là nghề đơn giản, đòi hỏi người lao động phải có nhiều kỹ năng và đa năng. Người GVN hiện đại phải có sự am hiểu về y học để chọn thức ăn sao cho tốt, phù hợp thể trạng chủ nhà, có kiến thức về văn hóa, giao tiếp với khách của chủ, kỹ năng chế biến thực phẩm sao cho đảm bảo vệ sinh, sử dụng thiết bị hiện đại như lò vi ba, thang máy, dòng điện sinh hoạt cảm ứng... Sự phân biệt chủ - tớ hiện nay ít phổ biến, người lao động không nên coi đó là rào cản. Không chỉ thế, nhiều người GVN còn được chủ tin tưởng, xem như thành viên trong gia đình, dựng vợ gả chồng, tạo điều kiện cho làm ăn, cải thiện cuộc sống. Một số người GVN tôi đã từng giới thiệu trước đây, giờ trở thành ông bà chủ từ sự nỗ lực, vươn lên của mình. Trung tâm GTVL Thanh niên sẵn sàng hợp tác đào tạo nghề GVN miễn phí nếu có nơi yêu cầu, giúp người lao động có thêm nghề hợp pháp, thu nhập khá, ổn định cuộc sống”.

Xã hội phát triển, chất lượng cuộc sống ngày càng nâng cao, nhu cầu cần người GVN là tất yếu. Đã đến lúc xã hội phải nhìn nhận đúng tính chất công việc, vai trò và vị trí của người GVN. Bản thân NGV cũng phải được trang bị kiến thức và tay nghề vững vàng. Để làm được điều đó, cần có một Trung tâm giới thiệu GVN, đảm bảo quyền lợi cho NGV và bên thuê lao động, đồng thời thường xuyên mở những lớp đào tạo cho người lao động, tiến tới hình thành một bộ phận GVN chuyên nghiệp, đáp ứng nhu cầu của xã hội và phát huy hiệu quả của một dịch vụ đang có chiều hướng phát triển, giải quyết ổn thỏa giữa cung và cầu, giữa việc cần người và người cần việc.