Tại ĐBSCL, giá lúa đang ở mức trên dưới 5.000 đồng/kg, nhưng nhiều nông dân vẫn khó bán được lúa, bởi không khí thu mua không còn tấp nập như thời điểm đầu vụ. Nông dân đang vào mùa thu hoạch rộ, lúa tồn đọng trong dân cao trong khi nông dân cần bán lúa để tái đầu tư cho vụ hè thu 2011…

Thị trường trầm lắng...

Nông dân ĐBSCL chưa thu hoạch xong lúa đông xuân đã lo lắng vụ hè thu 2011.

Đầu vụ đông xuân 2010- 2011, thương lái tấp nập đến tận các đồng lúa đang thu hoạch để thu mua lúa ướt với giá cao. Còn bây giờ, giá lúa giảm từ 5.800-6.000 đồng/kg xuống còn 5.200-5.300 đồng/kg và những vùng sâu, giá lúa ở dưới mức 5.000 đồng/kg. “Giá lúa đã giảm so với đầu vụ, nhưng không thấy ghe của thương lái đi mua lúa. Trữ lúa trong nhà mà cứ hồi hộp vì sợ rớt giá như những năm trước, rồi nông dân cũng cần tiền để tái đầu tư vụ hè thu 2011”- ông Lê Văn Long ở xã Phú Vĩnh, thị xã Tân Châu, tỉnh An Giang than vãn. Ông Long vừa thu hoạch hơn 30 tấn lúa hàng hóa và đã phơi khô, nhưng không tìm được lái để bán. Theo ông Long, lâu nay nông dân mua bán lúa đều thông qua thương lái, chỉ cần thương lái “nghỉ xả hơi” vài ngày là nông dân lo sốt vó! Tính toán sơ bộ, ông Long đã mất ít nhất 15 triệu đồng/30 tấn lúa vừa thu hoạch xong, do lúa giảm giá trong những ngày qua. Mặc dù với giá lúa hiện nay, nông dân vẫn cầm chắc có lời, nhưng việc tồn trữ, bảo quản chờ thương lái, chờ giá tăng thì không nhiều nông hộ ở ĐBSCL làm được. Bởi nông dân không có kho chứa lúa, đa phần mua vật tư nông nghiệp theo hình thức gối đầu, khi thu hoạch xong, nông dân cần giải phóng lượng lúa để trả tiền phân, thuốc... và chuẩn bị đầu tư vụ mới.

Từ đầu năm 2011 đến nay, Hiệp hội Lương thực Việt Nam (VFA) đã 7 lần điều chỉnh giá sàn xuất khẩu gạo. Mới nhất vào ngày 21-3, VFA điều chỉnh tăng thêm 10USD/tấn, gạo 5% tấm từ 480USD/tấn tăng lên 490USD/tấn (giá FOB, đóng gói 50kg/bao); gạo 25% tấm từ 460USD/tấn tăng lên 470USD/tấn và áp dụng kể từ ngày 24-3. So với giá sàn mà VFA công bố vào đầu tháng 1-2011 thì giá sàn xuất khẩu gạo 5% đã giảm 30USD/tấn (giảm 5,8%), giá sàn gạo 25% giảm 25USD/tấn (khoảng 7%). Thị trường xuất khẩu gạo trầm lắng, làm giá lúa gạo trong nước cũng “lình xình” theo, việc đàm phán các hợp đồng tập trung chưa khả quan. Tuy nhiên, lãnh đạo VFA cho rằng, thị trường Philippines không còn là “ẩn số” với các doanh nghiệp; thị trường Philippines đã thay đổi chính sách nhập khẩu, chuyển từ mở thầu tập trung sang hình thức mua thương mại và giao cho các thương nhân tìm kiếm đối tác ở các nước xuất khẩu gạo, nhằm tranh thủ hưởng lợi thế về giá.

Chị Nguyễn Thị Thu, thương lái chuyên thu mua lúa ở các tỉnh An Giang, Kiên Giang, cho rằng so với đầu tháng 3-2011, thương lái đã bớt “săn hàng” do nhà máy tiêu thụ ít. Hiện nay, chỉ còn ghe thu mua nhỏ lẻ về bán cho nhà máy xay xát cung cấp cho tiêu dùng nội địa. Chị Thu nói: “Ghe thu mua lớn gần như ngưng hoạt động hoặc chỉ mua cầm chừng để cung ứng khi doanh nghiệp cần. Giá lúa giảm, nông dân kêu bán lúa nhiều lắm nhưng thương lái không dám thu mua nhiều vì không có chỗ chứa, vốn lại hạn chế”. Thị trường nội địa tiêu thụ chậm, xuất khẩu chưa sáng sủa mấy, nên doanh nghiệp không mặn mà thu mua tạm trữ. Trong khi chi phí đầu vào tăng, lãi suất ngân hàng ở mức cao, nhiều doanh nghiệp ngại rủi ro trữ lúa, gạo chờ giá. Tuy nhiên, các chuyên gia đầu ngành nông nghiệp cho rằng, giá lương thực thế giới sẽ tăng thời gian tới, do sản lượng lương thực giảm, nhu cầu thế giới tăng.

Gánh nặng đầu tư...

Theo phân tích của một số doanh nghiệp xuất khẩu gạo, hiện giá gạo thế giới đang giảm, hợp đồng thương mại đến thời điểm này chưa nhiều, trong khi nông dân vùng ĐBSCL đang vào vụ thu hoạch rộ lúa đông xuân. Đây là áp lực rất lớn cho cả nông dân và doanh nghiệp. Nông dân cần vốn tái đầu tư, doanh nghiệp cần vốn để tạm trữ, chờ giá gạo thế giới tăng, trong khi các chi phí đầu vào đều tăng. Việc gieo sạ đồng loạt là giải pháp mà ngành nông nghiệp đưa ra để né rầy, giảm sâu bệnh và giảm tổn thất cho người trồng lúa, nhưng nếu không có sự nhập cuộc thực sự của các doanh nghiệp trong việc thu mua lúa hàng hóa thời điểm thu hoạch rộ sẽ đẩy nông dân vào tình thế khó khăn, do nhiều thương lái lợi dụng cơ hội này để “ép giá”. Tuy nhiên, theo lãnh đạo Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, ngoài thị trường Philippines, doanh nghiệp xuất khẩu gạo Việt Nam vẫn còn một số hợp đồng với các nước trong khu vực, VFA đã giao cho 6 đơn vị thành viên đàm phán với các thương nhân Philippines và khi ký được hợp đồng sẽ phân bổ cho các doanh nghiệp thành viên, nên thị trường bớt căng thẳng hơn thời gian tới. Đây là một tín hiệu vui, nhưng trước mắt nông dân ĐBSCL vẫn đối mặt với khó khăn tái đầu tư cho vụ mới...

Vụ hè thu 2011, theo ước tính của nông dân trồng lúa, giá vật tư nông nghiệp tăng, do vậy, giá thành sản xuất lúa sẽ tăng thêm khoảng 20% so với vụ hè thu trước. Song, điều đáng lo ngại hơn nữa là tình trạng hạn hán và xâm nhập mặn đang diễn ra gay gắt ở ĐBSCL, nhất là khu vực ven biển. Vừa qua, nông dân ở 3 huyện Trà Cú, Cầu Ngang và Châu Thành, tỉnh Trà Vinh có khoảng 4.000 ha lúa bị thiệt hại 30-70% do khô hạn và mặn xâm nhập. Thông tin dự báo của Đài khí tượng thủy văn khu vực Nam Bộ, độ mặn trên các sông hiện nay đang tăng, tình trạng xâm nhập mặn sẽ lấn sâu vào đất liền, gay gắt nhất vào tháng 4, tháng 5-2011. Hiện tại tỉnh Kiên Giang, Hậu Giang... mặn đã xâm nhập vào trong đất liền vài chục cây số theo các con sông nối ra biển. Vì vậy, việc xử lý đất và ngăn ngừa hạn mặn cho vụ hè thu sẽ làm tăng thêm gánh nặng cho nông dân.

Ông Nguyễn Văn Sáu, nông dân huyện Châu Thành (tỉnh Kiên Giang), cho biết: “Vụ hè thu tốn nhiều chi phí tưới tiêu và phân bón, thì năm nay sẽ tiếp tục chồng chất, làm tăng thêm gánh nặng cho nông dân. Giá lúa đông xuân đang giảm thì đến vụ hè thu, nếu giá lúa dưới mức 5.000 đồng/kg, nông dân khó có lời”. Trong khi đó, nhiều nông dân không bán được lúa đã chạy vạy để tìm vốn tái đầu tư cho vụ hè thu. Khó tiếp cận được vốn ngân hàng, họ phải vay mượn bên ngoài với lãi suất cao. Tái đầu tư vụ mới trước nỗi lo giá thành sản xuất tăng, nông dân rất cần chính sách hỗ trợ vĩ mô từ Nhà nước.

Bài, ảnh: MIÊN HẠ