Quản lý và xử lý nước thải đô thị, khu công nghiệp là vấn đề cấp thiết đang được nhiều địa phương quan tâm. Đây là một trong những nội dung quan trọng trong quy hoạch, xây dựng và quản lý đô thị. Để quản lý và xử lý nước thải đô thị, khu công nghiệp một cách hiệu quả cần tư duy tiếp cận mới và sự quyết tâm của chính quyền địa phương, cùng sự đồng thuận của cộng đồng.

Thời gian qua, với sự hỗ trợ của Chương trình quản lý nước thải GIZ của Tổ chức Hợp tác Đức (Hợp phần 2), Sở Xây dựng 9 tỉnh, thành phố gồm: Cần Thơ, Trà Vinh, Nghệ An, Hòa Bình, Sơn La, Sóc Trăng, Hải Dương, Lạng Sơn, Bắc Ninh đã hoàn thành Định hướng phát triển thoát nước, thu gom và xử lý nước thải đô thị, khu công nghiệp đến năm 2020, tầm nhìn 2030 và được UBND tỉnh, thành phố phê duyệt. Một trong những ý nghĩa quan trọng của việc xây dựng Định hướng phát triển thoát nước, thu gom và xử lý nước thải đô thị, khu công nghiệp là tạo điều kiện thay đổi phương pháp tiếp cận không theo thông lệ hiện nay. Thay vào đó là một quy trình có sự tham gia của các bên liên quan từ UBND tỉnh, thành phố, các sở ngành và các cơ quan cung cấp dịch vụ để cùng hướng tới một tầm nhìn chung, một kế hoạch chiến lược và thống nhất quan điểm về sự phát triển trong lĩnh vực thoát nước và xử lý nước thải, nhằm đảm bảo sử dụng nguồn tài chính một cách hiệu quả nhất. Đồng thời, Định hướng cũng nêu lên những mục tiêu chính và các cách thức để đạt được những mục tiêu đó thông qua một phương pháp tiếp cận tổng hợp trên ba khía cạnh chính là thể chế, tài chính và kỹ thuật. Một trong những khía cạnh quan trọng của Định hướng là quy định đầy đủ cho công tác vận hành và bảo dưỡng hệ thống thoát nước, điều mà trước đây đã không được quan tâm đúng mức, đảm bảo sự bền vững của hệ thống.

Thoát nước và xử lý nước thải là vấn đề được các đô thị quan tâm. (Trong ảnh: Nhiều tuyến đường nội ô TP Cần Thơ ngập nghẹt sau cơn mưa).

Vừa qua, tại TP Cần Thơ, Cục Hạ tầng kỹ thuật, Bộ Xây dựng phối hợp với Chương trình quản lý nước thải GIZ của Tổ chức Hợp tác Đức đã tổ chức Hội thảo “Lập kế hoạch thực hiện định hướng thoát nước và xử lý nước thải” đô thị trong cả nước. Đây là một trong các hoạt động của Hợp phần 2 của dự án hỗ trợ kỹ thuật nhằm tư vấn cho chính quyền và cơ quan quản lý địa phương, các công ty cấp nước, thoát nước trong lĩnh vực quản lý thoát nước và xử lý nước thải. Trong khuôn khổ hội thảo, các địa phương chia sẻ kinh nghiệm lập kế hoạch thực hiện Định hướng. Trong đó, chủ yếu xoay quanh các giải pháp, như: hoàn thiện hệ thống văn bản pháp luật về quản lý và xử lý nước thải, phân rõ trách nhiệm và có sự phối hợp giữa các đơn vị liên quan thực hiện một cách đồng bộ, có chính sách cụ thể để thu hút nguồn vốn thực hiện...

Theo Sở Xây dựng TP Cần Thơ, thời gian qua, TP Cần Thơ tập trung nỗ lực xây dựng hoàn thiện Định hướng. Để thực hiện mục tiêu tổng thể cho thành phố, các sở, ngành cùng ngồi lại bàn bạc từng mục tiêu cụ thể và tìm giải pháp định hướng phát triển. Trong đó, hoàn thiện các văn bản, hệ thống pháp luật được đặt lên hàng đầu. Đồng thời, phân rõ trách nhiệm chủ sở hữu công trình thoát nước, chủ đầu tư để đầu tư hiệu quả và đồng bộ. Đối với nguồn vốn thực hiện, phân bổ theo từng tiêu chí và có nguồn vốn ưu tiên thực hiện. Chẳng hạn sử dụng vốn ODA, ngân sách hay kêu gọi đầu tư từ xã hội. Bên cạnh đó, nâng cao chất lượng đội ngũ chuyên môn đáp ứng nhu cầu lồng ghép vào chương trình nắm bắt kịp thời tiến bộ khoa học kỹ thuật. Về kế hoạch hành động cụ thể, trong từng giai đoạn có hướng đi cụ thể, phân công các ngành có trách nhiệm thực hiện.

Ông Nguyễn Văn Thường, Phó Giám đốc Sở Xây dựng Hải Dương, chia sẻ: Tốc độ đô thị hóa, công nghiệp hóa diễn biến với tốc độ nhanh nên định hướng phát triển thoát nước, thu gom và xử lý nước thải rất cấp thiết. Đối với tỉnh Hải Dương, khi xây dựng đề cương định hướng lấy ý kiến của các sở, ngành làm cơ sở. Trong kế hoạch định hướng đã làm rõ mối quan hệ các bên liên quan, chủ sở hữu, phân cấp hạ tầng, giao việc cho một cơ quan chủ trì đầu mối các đơn vị phối hợp thực hiện. Trong lộ trình thực hiện xác định công trình ưu tiên thực hiện. Bên cạnh đó, hoàn thiện hệ thống quản lý, xây dựng chính sách rõ ràng trong huy động nguồn lực, thu hút doanh nghiệp đầu tư…

Theo đánh giá của các chuyên gia Hợp phần 2, chất lượng của các Định hướng các địa phương xây dựng chưa đồng đều và phụ thuộc vào các vấn đề như: năng lực của cán bộ soạn thảo và sự tồn tại của các quy hoạch tổng thể các hệ thống thoát nước đã được phê duyệt. Các quy hoạch tổng thể không đề cập tới hệ thống xử lý nước thải phi tập trung, nên Sở Xây dựng không muốn đưa vấn đề này vào Định hướng phát triển. Theo quy trình logic, định hướng chiến lược nên được chuẩn bị và phê duyệt trước, quy hoạch tổng thể để thực hiện định hướng chiến lược. Ông Hanns Bernd Kuchta, Giám đốc Chương trình Quản lý Nước thải GIZ cho rằng: “Xử lý nước thải và thoát nước là hai mặt song song ở các đô thị. Qua 2 năm làm việc với Bộ Xây dựng Việt Nam, Hợp phần 2 hỗ trợ về kỹ thuật cho chính quyền và cơ quan quản lý địa phương xây dựng Định hướng. Song kết quả đạt được chưa đủ, chưa toàn diện. Vì vậy, thời gian tới GIZ sẽ tăng cường hỗ trợ thể chế, chính sách và khía cạnh tài chính cho các địa phương”. Các chuyên gia còn chia sẻ thêm kinh nghiệm từ quá trình lập kế hoạch thực hiện Định hướng và chỉ rõ những hạn chế giúp các tỉnh, thành có thêm cơ sở dữ liệu để hoàn thiện Định hướng cho địa phương. Song, để Định hướng bài bản, đầy đủ, các địa phương cần đổi mới tư duy tiếp cận và phải tạo được sự đồng thuận trong cộng đồng. Có như vậy, việc thoát nước, thu gom và xử lý nước thải đô thị, khu công nghiệp mới đạt hiệu quả cao.

Bài, ảnh: L. MẪN