Bài, ảnh: GIA BẢO

Kết quả điều tra Chỉ số năng lực cạnh tranh cấp tỉnh (PCI) năm 2021, chất lượng điều hành kinh tế của các địa phương tiếp tục duy trì xu hướng cải thiện. Song, doanh nghiệp (DN) kỳ vọng nhiều hơn vào sự năng động của lãnh đạo các địa phương trong điều hành và đồng hành cùng DN.

DN mong chính sách hỗ trợ triển khai kịp thời hơn. Trong ảnh: Công ty CP May Meko, KCN Trà Nóc, TP Cần Thơ. 

Niềm tin kinh doanh của DN trong nước chưa cao

Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) cùng với Cơ quan phát triển Hoa Kỳ (USAID) vừa tổ chức công bố kết quả điều tra PCI năm 2021. Với 11.312 DN (hơn 10.127 DN tư nhân và 1.185 DN vốn đầu tư nước ngoài) phản hồi phiếu điều tra (tỷ lệ 31,35%), các DN ghi nhận sự năng động của chính quyền địa phương trong giải quyết các vấn đề thực tiễn trong phát triển kinh tế địa phương. Có tới 85,6% DN nhận thấy "UBND tỉnh vận dụng pháp luật linh hoạt nhằm tạo môi trường kinh doanh thuận lợi"; 76% DN cho biết "chính quyền năng động, sáng tạo trong việc giải quyết các vấn đề mới phát sinh" và 62% DN nhận định "tỉnh có thái độ tích cực đối với hoạt động sản xuất, kinh doanh thuộc khu vực kinh tế tư nhân"…

Kết quả PCI 2021 cũng phản ánh Chi phí không chính thức tiếp tục xu hướng giảm trong hầu hết các lĩnh vực thủ tục liên quan đến DN. Từ mức 44,9% của năm 2020 giảm xuống còn 41,4% năm 2021. Tuy nhiên, DN cho biết phải thường trả chi phí không chính thức ở những thủ tục hoặc nghiệp vụ như quản lý thị trường, thanh tra môi trường, thuế, thanh tra phòng cháy chữa cháy và đất đai. DN vẫn khó trong tiếp cận, mở rộng mặt bằng sản xuất kinh doanh (42,5% DN cho rằng thù tục hành chính thuê, chuyển nhượng phức tạp), 21,5% DN cho biết ở địa phương vần có tình trạng "thiếu quỹ đất sạch". Những phiền hà liên quan đến thủ tục đất đai là nguyên nhân khiến 53,8% DN phải trì hoãn hoặc hủy bỏ kế hoạch kinh doanh.

Các chính sách hỗ trợ DN cũng chưa thực sự phát huy hiệu quả. Khoảng 51,3% DN trả lời không biết Luật Hỗ trợ DN vừa và nhỏ, nên DN gặp khó khăn hơn khi tuân thủ các thủ tục để hưởng trợ cấp. Tìm kiếm khách hàng và tìm kiếm nguồn vốn là hai khó khăn hàng đầu mà DN gặp phải trong năm 2021, có tới 68,88% DN tham gia khảo sát PCI 2021 đối diện các trở ngại trong tiếp cận khách hàng, cao hơn so với mức 63,56% của năm 2020. Tương tự, khó khăn khi tiếp cận tín dụng trong năm 2021 (46,85%), cao hơn năm 2020 (40,73%). Ðiều này cũng khiến DN gặp rất nhiều khó khăn, thách thức khi bắt tay phục hồi sản xuất kinh doanh.

Mặc dù nhận định về sự cải thiện chất lượng điều hành kinh tế, nhưng PCI 2021 ghi nhận, niềm tin kinh doanh của DN đã sụt giảm mạnh. Tỷ lệ DN có ý định mở rộng quy mô sản xuất kinh doanh trong vòng 2 năm tới chỉ ở mức 34%, tiếp tục giảm so với 41% của năm 2020. Cũng trong năm 2021, lần đầu tiên có đến 16,59% DN dự định giảm quy mô kinh doanh hoặc đóng cửa DN. Ðây là mức cao nhất trong lịch sử 17 năm tiến hành điều tra PCI. Con số này cũng phản ánh phần nào những tổn thương mà các DN đã hứng chịu từ làn sóng COVID-19 lần thứ 4 vừa qua.

Kết quả điều tra cũng phản ánh, tỷ lệ DN (kể cả khối DN trong nước và khối  FDI) đều chịu tác động mạnh của dịch COVID-19. Có tới 94% DN tư nhân trong nước và 86% DN FDI bị tác động tiêu cực bởi đại dịch (năm 2020 là 87%). Khó khăn rơi vào nhóm DN xuất khẩu nhiều hơn, nhất là nhân lực (gần 75% DN FDI phản ánh khó khăn về nhân lực). Ngoài ra, các DN cũng gặp trở ngại khi tiếp cận thị trường trong nước (DN tư nhân là 52%, khối FDI là 61%). Thiệt hại do đại dịch, nên 40% DN tư nhân báo lỗ trong năm 2021; với khối ngoại, tỷ lệ này là 56%... Dù khó khăn, nhưng DN cả 2 khối tư nhân trong nước và khối FDI cho rằng vẫn trụ được, với thời hạn lần lượt là 7 tháng và gần 1 năm.

Nỗ lực đáp ứng mong đợi của DN 

Tăng trưởng GDP năm 2021 chỉ đạt 2,58% và là mức tăng trưởng GDP thấp nhất của Việt Nam kể từ năm 2011. Chính vì thế, tỷ lệ DN có ý định mở rộng sản xuất kinh doanh thấp trong vòng 2 năm tới đã phản ánh bức tranh chung về tình hình kinh tế cũng như tình trạng sức khỏe của DN trong thời gian qua. Các cú sốc đến từ đại dịch COVID-19 đã làm suy yếu nguồn lực và thị trường của DN. Vì vậy, DN trông đợi nhiều hơn vào sự hỗ trợ, linh hoạt ứng phó của cấp Trung ương và địa phương. Bởi hoạt động của DN trì trệ sẽ kéo theo việc làm, thu nhập của người lao động giảm sút và bài toán an sinh xã hội sẽ tạo áp lực lớn lên Chính phủ, các địa phương.

Trước các khó khăn, thời gian qua, DN đã phải tiết kiệm chi phí hoạt động, chấp nhận cắt giảm lao động, tiền lương để duy trì DN. Vậy nên, các DN cần được hỗ trợ trực tiếp, bởi nguồn lực hoạt động của từng nhóm DN rất khác nhau; khối ngoại tiềm lực mạnh hơn, khối nội thì DN vừa và lớn còn có thể chống chọi thêm một thời gian, trong khi cơ hội tồn tại đối với DN nhỏ rất mong manh.

Báo cáo PCI 2021 đã phản ánh niềm tin kinh doanh của DN trong thời kỳ hậu COVID-19 giảm sút mạnh. Chỉ 35% DN tư nhân định hướng thị trường nội địa và 29% DN tư nhân định hướng xuất khẩu tin rằng họ có khả năng tồn tại; còn với DN FDI là gần 50% trong 2 năm tới. Trong năm qua, DN đã triển khai nhiều biện pháp để đảm bảo sản xuất kinh doanh liên tục, như khắc phục gián đoạn chuỗi cung ứng bằng cách tìm nhà cung cấp thay thế hoặc xác định, dự phòng nguyên vật liệu thiết yếu, chuyển sang phương thức thương mại điện tử để tiếp thị sản phẩm, dịch vụ. Tín hiệu đáng mừng là đã có 28% DN hoàn thành chuyển đổi số và 62% DN bắt đầu triển khai, cho thấy sự năng động, linh hoạt của DN trong ứng phó thị trường và trước các cú sốc. Ðây là nền tảng quan trọng để góp phần thúc đẩy sự thành công của chiến lược chuyển đổi số quốc gia.

Mặc dù vẫn còn những vướng mắc, nhưng DN đồng tình cao với các biện pháp hỗ trợ của cả chính quyền trung ương và địa phương. Tỷ lệ DN tư nhân trong nước hài lòng với chính sách của Trung ương ứng phó với dịch bệnh là 72% và 64% ở các DN FDI. Ðối với công tác điều hành của chính quyền địa phương, tỷ lệ hài lòng của DN tư nhân trong nước là 70% và khối ngoại là 61%...

Cả nước đang thực thi khá tốt Nghị quyết 128/NQ-CP ngày 11-10-2021 về "thích ứng an toàn, linh hoạt, kiểm soát hiệu quả dịch COVID-19", với trọng tâm khôi phục lại các hoạt động huyết mạch của nền kinh tế như lưu thông, vận chuyển hàng hóa, hoạt động sản xuất, kinh doanh, dịch vụ. Cùng với đó, Nghị quyết 43/2022/QH15 ngày 11-1-2022 của Quốc hội về chính sách tài khóa, tiền tệ hỗ trợ Chương trình phục hồi và phát triển kinh tế - xã hội, Chính phủ đã ban hành và triển khai Nghị quyết 11/NQ-CP về Chương trình phục hồi và phát triển kinh tế - xã hội và triển khai Nghị quyết số 43/2022/QH15 của Quốc hội. Những chuyển động chính sách này đã bắt đầu phát huy hiệu quả đã củng cố thêm niềm tin cho DN.

Với bức tranh kinh tế sáng hơn trong quý I-2022 vừa qua được kỳ vọng giảm bớt những dự báo kém lạc quan của DN. Tổng sản phẩm trong nước (GDP) quý I-2022 ước tính tăng 5,03% so với cùng kỳ năm trước, cao hơn tốc độ tăng 4,72% của quý I-2021 và 3,66% của quý I-2020. Còn trong 4 tháng đầu năm nay, cả nước có 49.600 DN thành lập mới, tổng số vốn đăng ký là 635.300 tỉ đồng và tổng số lao động đăng ký 348.200 lao động; tăng 12,3% về số DN, tăng 1,2% về vốn đăng ký và tăng 2,3% về số lao động so với cùng kỳ năm trước. Cả nước còn có 30.900 DN quay trở lại hoạt động (tăng 60,6% so với cùng kỳ năm 2021). Bình quân một tháng có 20.100 DN thành lập mới và quay trở lại hoạt động. Theo Bộ Kế hoạch và Ðầu tư, kết quả trên cho thấy các giải pháp điều hành chương trình phục hồi và phát triển kinh tế - xã hội đã tạo được niềm tin cho người dân và cộng đồng DN.