Ngay từ đầu năm 2022, hàng loạt cơ chế, chính sách từ Trung ương được ban hành, với quyết tâm thúc đẩy nhanh chóng sự phục hồi kinh tế, hỗ trợ doanh nghiệp (DN). Có thể thấy sự nỗ lực đứng dậy của DN trong các tháng cuối năm 2021 khi cả nước chuyển sang trạng thái bình thường mới, thích ứng linh hoạt, an toàn và kiểm soát hiệu quả dịch COVID-19. Sang năm 2022, tín hiệu lạc quan trong 2 tháng đầu năm với đà phục hồi thị trường xuất khẩu đã tác động tích cực đến hoạt động của DN. Song, giá nhiên liệu leo thang trong bối cảnh tình hình an ninh chính trị thế giới diễn biến phức tạp, DN vẫn chưa thể dự đoán được thị trường năm mới.

Chuyển động tích cực

Tàu cặp cảng Cái Cui - TP Cần Thơ bốc dỡ hàng hóa. Ảnh: AN CHI

Một loạt các chuyển động chính sách trong 2 tháng đầu năm của Chính phủ đã tạo niềm tin cho cộng đồng DN trong các kế hoạch khôi phục sản xuất kinh doanh, mở cửa thị trường. Cụ thể là Nghị quyết số 11/NQ-CP của Chính phủ về Chương trình phục hồi và phát triển kinh tế - xã hội và triển khai Nghị quyết số 43/2022/QH15 của Quốc hội về chính sách tài khóa, tiền tệ hỗ trợ chương trình, với 5 nhóm nhiệm vụ, giải pháp chủ yếu (mở cửa nền kinh tế gắn với đầu tư nâng cao năng lực y tế, phòng, chống dịch bệnh; đảm bảo an sinh xã hội và hỗ trợ việc làm; hỗ trợ phục hồi DN, hợp tác xã, hộ kinh doanh; đầu tư phát triển kết cấu hạ tầng; cải cách thể chế, cải cách hành chính, cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh). Ngày 8-2-2022, Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 167/QĐ-TTg phê duyệt Chương trình hỗ trợ DN khu vực tư nhân kinh doanh bền vững giai đoạn 2022-2025… Sự quyết liệt trong chỉ đạo, điều hành của Chính phủ, sự nhập cuộc tích cực của các bộ, ngành và địa phương trong triển khai chính sách đã tiếp thêm động lực khôi phục sản xuất kinh doanh cho DN.

Tín hiệu tích cực thể hiện ở chỉ số sản xuất công nghiệp 2 tháng đầu năm tăng 5,4% so cùng kỳ năm 2021; trong đó ngành công nghiệp chế biến, chế tạo tăng 6,1%, đóng góp 5,2 điểm phần trăm vào mức tăng chung của toàn ngành công nghiệp. Số lao động đang làm việc trong các DN công nghiệp tại thời điểm 1-2-2022 tăng 1,3% so với cùng thời điểm năm trước. Theo Tổng cục Thống kê, 2 tháng đầu năm nay kim ngạch xuất khẩu hàng hóa thực hiện 53,79 tỉ USD, tăng 10,2% so cùng kỳ. Trong đó khu vực kinh tế trong nước đạt 14,29 tỉ USD, tăng 24,1%, chiếm 26,6% tổng kim ngạch xuất khẩu; khu vực có vốn đầu tư nước ngoài (kể cả dầu thô) đạt 39,5 tỉ USD, tăng 5,9%, chiếm 73,4% tổng kim ngạch xuất khẩu.

Theo Tổng cục Thống kê, số DN gia nhập và quay trở lại thị trường tăng 46,2% so với cùng kỳ năm trước, với 42.600 DN. Trong đó, 20.288 DN thành lập mới, tăng 11,9% so với cùng kỳ năm 2021 và cao hơn mức DN gia nhập thị trường trung bình trong 2 tháng đầu năm giai đoạn 2017-2021 (16.940 doanh nghiệp). Số vốn đăng ký thành lập trong 2 tháng đầu năm 2022 đạt 277.568 tỉ đồng, giảm 17,1% so với cùng kỳ năm 2021 nhưng vẫn cao hơn mức trung bình trong 2 tháng đầu năm giai đoạn 2017-2021 (259.218 tỉ đồng). Cả 6 khu vực kinh tế đều có số DN đăng ký thành lập mới tăng so với cùng kỳ năm 2021; trong đó ĐBSCL tăng cao nhất với 17,8%, Trung du và miền núi phía Bắc tăng 15,3%, Bắc Trung Bộ và Duyên hải miền Trung tăng 15,2%, Đông Nam Bộ tăng 14%, Tây Nguyên tăng 12%, Đồng bằng sông Hồng tăng 5,6%.    

Hiện nay, các bộ, ngành và địa phương đều có xây dựng kế hoạch thực hiện Nghị quyết số 43 của Quốc hội và Nghị quyết 11 của Chính phủ; các giải pháp đều tập trung gỡ khó cho sản xuất kinh doanh, hỗ trợ DN, thúc đẩy giải ngân vốn đầu tư công. Một trong những chương trình hỗ trợ mà DN mong đợi nhất là hỗ trợ lãi suất, cơ cấu lại nợ, giãn nợ, giảm thuế VAT… Ngân hàng Nhà nước (NHNN) đang tích cực lấy ý kiến các bộ, ngành, hiệp hội DN, ngân hàng… để xây dựng nghị định hướng dẫn về hỗ trợ lãi suất từ ngân sách nhà nước đối với các khoản vay của DN, hợp tác xã, hộ kinh doanh nhằm sớm triển khai, tạo động lực phục hồi kinh tế. Theo ông Trần Quốc Hà, Giám đốc NHNN, Chi nhánh TP Cần Thơ, trong khi chờ NHNN soạn thảo nghị định và thông tư hướng dẫn, các hoạt động hỗ trợ khách hàng bị ảnh hưởng bởi dịch COVID-19 trên địa bàn thành phố vẫn triển khai giãn nợ, gia hạn như quy định cũ của NHNN. Tuy nhiên, thực tế DN đang tái khởi động sản xuất thuận lợi, có doanh thu nên cũng ít DN đề nghị ngân hàng giãn nợ.

Nỗ lực vượt qua các trở lực

Bà Nguyễn Mỹ Thuận, Phó Chủ tịch Thường trực Hiệp hội DN TP Cần Thơ, cho biết, DN Cần Thơ đang dùng mọi nỗ lực tự thân để tái lập kinh doanh. Tuy nhiên, giá xăng dầu tăng cao đang là nỗi lo chung của tất cả DN. Hiện tại, DN vẫn đang nỗ lực để tái khởi động lại công việc. Phần lớn thời gian là để sắp xếp lại nội bộ (nhân sự, thị trường, khách hàng), khắc phục những mất mát của năm 2021. Đa phần đang còn khó khăn về thị trường, khách hàng sau thời gian dài gián đoạn giao dịch. Thiếu hụt về tài chính đang diễn ra ở một số DN. Trong tình hình COVID-19 vẫn đang lây lan mạnh ở nhiều địa phương, việc mở cửa hoàn toàn cũng gây tình trạng thiếu hụt nhân sự nhất là ở các công ty đang sử dụng người lao động không có tay nghề. Nhìn chung, mọi nỗ lực của DN trong thời gian này chứng tỏ quyết tâm và tinh thần tích cực để tái lập việc kinh doanh theo chiều hướng tích cực.

Mặc dù đã có sự chuyển biến tích cực trong hoạt động sản xuất kinh doanh, nhưng nhiều DN vẫn chưa an tâm với đà phục hồi của thị trường. Nhất là gần đây các căng thẳng chính trị, căng thẳng kinh tế đang leo thang và được dự báo sẽ tác động tiêu cực đến chuỗi cung ứng sản xuất, xuất khẩu toàn cầu. Cùng với đó, nhiều DN vẫn thận trọng dò đường, nhằm đảm bảo không bị hụt hẫng trước các biến động mới. Theo các chuyên gia, sau 2 năm khủng hoảng vì COVID-19, quá trình phục hồi kinh tế trên toàn cầu vẫn đang diễn ra, nhưng không đồng đều và động lực phục hồi đang giảm bởi các bất định, rủi ro từ biến chủng mới của SARS-CoV-2. Đối với Việt Nam, các chuyên gia Ngân hàng Thế giới dự báo, nền kinh tế Việt Nam sẽ tăng trưởng khoảng 5,5% trong năm 2022 nếu dịch được kiểm soát tốt. Nhưng những rủi ro tiêu cực vẫn ở mức cao và đòi hỏi các cấp có thẩm quyền phải có biện pháp chủ động ứng phó. Đặc biệt là các giải pháp chủ động ứng phó với các rủi ro xã hội do tác động của đại dịch, rủi ro về tài khóa, rủi ro tài chính.

Suốt 20 năm qua, tăng trưởng kinh tế của Việt Nam chủ yếu dựa vào xuất khẩu, trong khi khu vực đầu tư nước ngoài đang chiếm tỷ trọng lớn trong cán cân xuất nhập khẩu. Vì vậy, việc hỗ trợ khu vực kinh tế tư nhân trong nước lớn mạnh đang cấp thiết hơn. Lợi thế của Việt Nam hiện nay là tham gia nhiều hiệp định thương mại tự do (FTA) thế hệ mới tiến bộ với các tiêu chuẩn ngày càng cao cũng sẽ tạo lực đẩy cải cách thể chế, môi trường đầu tư kinh doanh và nâng cao năng lực cạnh tranh của DN. Theo các chuyên gia, quá trình phục hồi kinh tế của Việt Nam sẽ được hỗ trợ bằng chính sách tài khóa nới lỏng hơn. Tuy nhiên, nguy cơ nợ công tăng và lạm phát cao sẽ xảy ra nếu không có sự kiểm soát tốt các gói hỗ trợ.

GIA BẢO