Theo đánh giá của các nhà khoa học, mặc dù khoa học nông nghiệp Việt Nam đã có nhiều tiến bộ, nhưng đến nay, năng suất, chất lượng, sức cạnh tranh của hàng nông sản Việt Nam trên thị trường trong nước cũng như thế giới còn thấp. Phần lớn nông dân ở vùng sâu, vùng xa còn ít hiểu biết và thiếu thông tin về các giống mới, các quy trình công nghệ tiên tiến, cũng như nhu cầu đa dạng của thị trường. Việc áp dụng tiến bộ khoa học công nghệ (KHCN) vào nông nghiệp, nông thôn còn chậm, thiếu các giải pháp đồng bộ nhằm tạo động lực đối với việc chuyển giao kết quả nghiên cứu khoa học vào thực tế sản xuất. Nhiều đề tài sau khi nghiệm thu không triển khai được vào sản xuất do chất lượng kém và không xuất phát từ yêu cầu thực tiễn. Hằng năm, cả nước có nhiều chương trình đầu tư cho KHCN của địa phương, nhưng thiếu tính liên kết và đồng bộ, dẫn đến sự chồng chéo, phân tán, hiệu quả thấp.

Hiện nay, giá trị gia tăng của ngành nông nghiệp nước ta đang có xu hướng giảm dần, chuyển dịch cơ cấu ngành chưa đạt yêu cầu. Trong khi đó, ngành nông nghiệp đang phải đối mặt với thách thức lớn là diện tích đất và lao động nông nghiệp giảm đi nhưng mục tiêu về sản lượng, chất lượng lại tăng lên. Do đó, muốn nâng cao hiệu quả sản xuất nông nghiệp, phải đẩy mạnh hoạt động nghiên cứu KHCN, phát triển các cơ sở sản xuất mẫu và những mô hình trình diễn... để nông dân thấy hiệu quả. Đồng thời, bằng lợi ích kinh tế, khuyến khích người nông dân và doanh nghiệp ứng dụng công nghệ mới vào sản xuất. Từ thực tế cấp thiết, nhà nước đã đề ra mục tiêu phát triển KHCN nông nghiệp giai đoạn 2011-2015, tầm nhìn 2020. Theo đó, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn đã xây dựng Chiến lược phát triển KHCN nông nghiệp và phát triển nông thôn giai đoạn 2011-2020, với mục tiêu KHCN đóng góp vào GDP ngành nông nghiệp 40% vào năm 2015 và 50% đến năm 2020. Theo đó, sản phẩm nông nghiệp công nghệ cao và sản phẩm nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao chiếm 30% giá trị sản xuất các sản phẩm chủ yếu đến năm 2015 và 50% vào năm 2020. Để đạt được mục tiêu nêu trên, nhiều giải pháp đã được đề ra, như: Xây dựng và thực hiện các chương trình, đề án khoa học và công nghệ quốc gia để huy động sức mạnh tổng hợp thực hiện những mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội, KHCN. Song song đó, đổi mới cơ chế sử dụng kinh phí nhà nước cho KHCN, huy động các nguồn lực xã hội cho KHCN; xây dựng đồng bộ chính sách thu hút, trọng dụng, đãi ngộ cán bộ KHCN...

Tập huấn nông dân sử dụng chế phẩm sinh học trong sản xuất nông nghiệp tại Cần Thơ.

Thúc đẩy doanh nghiệp mạnh dạn đầu tư vào lĩnh vực còn "bỏ ngỏ" là nông nghiệp – nông thôn, Nhà nước đã ban hành một số chính sách khuyến khích doanh nghiệp đầu tư vào lĩnh vực nông nghiệp, nông thôn. Chẳng hạn, Nghị định số 210/2013/NĐ-CP ngày 19-12-2013, trong đó doanh nghiệp đầu tư vào nông nghiệp, nông thôn được hưởng nhiều ưu đãi về đất đai, về thuế, về đào tạo nhân lực, về phát triển thị trường và ứng dụng KHCN. Thực hiện nghị quyết của Chính phủ (Nghị quyết 14/NQ-CP ngày 5-3-2014) về việc chỉ đạo Ngân hàng Nhà nước phối hợp với Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Bộ KHCN thực hiện việc cho vay thí điểm phát triển nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao, Thống đốc Ngân hàng Nhà nước đã ban hành Quyết định số 1050/QĐ-NHNN ngày 28-5-2014 cho vay thí điểm phát triển nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao theo Nghị quyết 14. Hơn hết, để phát huy cao hơn vai trò của nông nghiệp trong nền kinh tế, Chính phủ đã chỉ đạo thực hiện chủ trương tái cơ cấu ngành nông nghiệp gắn với xây dựng nông thôn mới. Giải pháp quan trọng hàng đầu để thực hiện chủ trương này là đẩy mạnh nghiên cứu, chuyển giao và ứng dụng khoa học kỹ thuật, bao gồm cả công nghệ cao. Đây được xem là kim chỉ nam để hệ thống các tổ chức nghiên cứu và chuyển giao KHCN...

Như vậy, các chính sách trong hỗ trợ ứng dụng KHCN trong lĩnh vực nông nghiệp khá nhiều. Vấn đề ở đây là tổ chức thực thi chính sách sao cho tốt, để cho doanh nghiệp và người dân dễ tiếp cận chính sách. Trong đó, phát huy vai trò chủ thể của người nông dân là việc quan trọng. Các ngành, các cấp cần quan tâm, tăng cường hướng dẫn để người nông dân hiểu được rằng: Mình cần làm gì, cần tìm ai, cần đầu tư bao nhiêu vốn và vật tư, trang thiết bị để đổi mới công nghệ, đổi mới giống cây trồng, vật nuôi cho năng suất, chất lượng cao hơn, thu nhập cao hơn. Điều đó cũng có nghĩa là cần nâng cao nhận thức của người lao động nông nghiệp về ứng dụng khoa học, kỹ thuật và công nghệ vào sản xuất. Đây là một trong những nhiệm vụ quan trọng, là yêu cầu to lớn và mang tầm chiến lược trong sự nghiệp phát triển nông nghiệp, nông dân, nông thôn. Bên cạnh đó, tổ chức, huy động lực lượng cán bộ khoa học, kỹ thuật và công nghệ về nông thôn, cùng với bà con nông dân, các doanh nghiệp, các tổ chức khuyến nông, các tổ chức chính trị, xã hội giải quyết các vấn đề về giống, công nghệ chế biến, công nghệ sau thu hoạch, phát triển công nghiệp và dịch vụ, sử dụng hợp lý tài nguyên và bảo vệ môi trường. Đồng thời, bảo đảm sự gắn kết chặt chẽ, hữu cơ giữa khoa học, kỹ thuật và công nghệ với sản xuất, kinh doanh bằng các chương trình, dự án phát triển kinh tế - xã hội ở nông thôn. Các chính sách khuyến khích, hỗ trợ kinh phí, trợ giá, ưu đãi tín dụng, miễn giảm thuế... cho các hộ nông dân, chủ trang trại, hợp tác xã, doanh nghiệp nông nghiệp trong việc ứng dụng tiến bộ khoa học, kỹ thuật và công nghệ vào sản xuất cần thực thi mạnh mẽ để nông dân, doanh nghiệp mạnh dạn đầu tư, ứng dụng KHCN trong nông nghiệp.

Vẫn còn đó không ít khó khăn về vốn đầu tư ban đầu, kiến thức cơ bản... khiến nhiều nông dân lúng túng trong chủ động tiếp cận tiến bộ khoa học kỹ thuật. Tuy nhiên, với đà phát triển của khoa học kỹ thuật, sự quan tâm của Nhà nước cùng sự nhạy bén, mạnh dạn áp dụng các tiến bộ khoa học vào sản xuất, tin rằng trong tương lai ngành nông nghiệp sẽ có bước tiến dài, phát triển bền vững trong xu thế hội nhập...

Bài, ảnh: N. Bảo