Bài, ảnh: KHÁNH TRUNG

Nhiều loại nông thủy sản của Việt Nam đã được phép xuất khẩu chính ngạch sang thị trường Trung Quốc. Tuy nhiên, nông dân, doanh nghiệp cần nâng cao chất lượng và đảm bảo việc truy xuất nguồn gốc sản phẩm để đáp ứng các yêu cầu ngày càng cao của thị trường này.

Cơ hội đan xen thách thức

Các loại trái cây của Cần Thơ được trưng bày, giới thiệu tại một hoạt động triển lãm được tổ chức trên địa bàn thành phố.

Với quy mô dân số hơn 1,45 tỉ người, chiếm hơn 18,1% dân số toàn thế giới, Trung Quốc là thị trường tiêu thụ nông sản rất lớn. Đặc biệt, Trung Quốc có nhu cầu nhập khẩu nhiều sản phẩm nông thủy sản mà Việt Nam có thế mạnh như lúa gạo, cá tra, tôm nước lợ, các loại rau quả, trái cây... Với sự đa dạng của các loại nông thủy sản và lợi thế về địa lý, Việt Nam cũng có nhiều điều kiện thuận lợi để đẩy mạnh xuất khẩu vào thị trường Trung Quốc.

Những năm gần đây, nước ta ngày càng có nhiều chủng loại mặt hàng nông thủy sản được phép xuất khẩu chính ngạch vào thị trường Trung Quốc. Đồng thời, nhờ việc mở cửa thị trường và tham gia hiệp định thương mại tự do ASEAN - Trung Quốc mà mức thuế quan đã giảm về 0% đối với nhiều dòng sản phẩm xuất khẩu sang thị trường Trung Quốc. Cơ cấu hàng nông sản trao đổi song phương giữa Việt Nam và Trung Quốc cũng có tính bổ sung lẫn nhau. Vì vậy, các sản phẩm nông sản của Việt Nam còn nhiều tiềm năng và dư địa để đẩy mạnh xuất khẩu sang Trung Quốc. Song, chúng ta cần quan tâm nghiên cứu, nắm rõ về thị trường này để kịp thời tháo gỡ khó khăn, có chiến lược và giải pháp phát triển xuất khẩu phù hợp bởi Trung Quốc không còn là thị trường "dễ tính" như trước đây. Trung Quốc đã thực hiện chế độ nhập khẩu với nhiều quy định khắt khe và kiểm tra an toàn thực phẩm nghiêm ngặt hơn trước, trong đó có việc truy xuất nguồn gốc sản phẩm. Đồng thời, kiểm soát ngày càng chặt chẽ hàng hóa qua biên giới, ngăn chặn nhập khẩu hàng theo hình thức biên mậu (tiểu ngạch). Từ ngày 1-1-2022, Tổng cục Hải quan Trung Quốc cũng đã áp dụng Lệnh 248 về "Quy định quản lý đăng ký kinh doanh sản xuất thực phẩm nước ngoài nhập khẩu" và Lệnh 249 về "Biện pháp quản lý an toàn thực phẩm xuất nhập khẩu". Theo đó, sản phẩm nông sản từ các nước muốn xuất khẩu vào Trung Quốc phải đăng ký sản phẩm thực phẩm và doanh nghiệp xuất khẩu vào Trung Quốc theo Luật An toàn thực phẩm và an toàn sinh học của họ.

Tháo gỡ các khó khăn

Tổ Điều hành Diễn đàn Kết nối nông sản 970 của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn (NN&PTNT) vừa tổ chức diễn đàn trực tuyến về mã số vùng trồng, truy xuất nguồn gốc nông sản thực phẩm thúc đẩy xuất khẩu, nhìn lại 1 năm đáp ứng Lệnh 248, 249. Theo báo cáo của các cơ quan chuyên môn thuộc Bộ NN&PTNT tại diễn đàn, sau gần một năm Lệnh 248 và Lệnh 249, Hải quan Trung Quốc đã phê duyệt cho Việt Nam 2.426 mã sản phẩm của trên 2.000 doanh nghiệp được cấp phép nhập khẩu vào Trung Quốc. Trong đó, nhiều nhất là các sản phẩm thuộc nhóm thủy sản, sản phẩm hạt (hạt điều, cà phê) và các sản phẩm dầu thực vật, bánh bột… Theo Văn phòng SPS Việt Nam, việc triển khai đáp ứng hai Lệnh 248 và 249 trong gần 1 năm qua đã cơ bản thỏa mãn được yêu cầu từ phía Trung Quốc. Những khó khăn, vướng mắc đều được Văn phòng SPS Việt Nam nhanh chóng kết nối với Hải quan Trung Quốc để tháo gỡ. Dù vậy, các đơn vị, doanh nghiệp nước ta vẫn còn gặp các khó khăn khi thực hiện các thủ tục đăng ký theo các quy định của Trung Quốc. Đặc biệt, khi đăng ký trực tuyến (online) trên hệ thống đăng ký của Hải quan Trung Quốc, đòi hỏi doanh nghiệp phải biết sử dụng công nghệ và các ngoại ngữ tiếng Anh, tiếng Trung Quốc. Hiện có không ít doanh nghiệp vẫn chưa nắm rõ quy trình, quy định đăng ký theo hình thức online, cũng như chưa tìm hiểu và nắm bắt các tiêu chuẩn, quy chuẩn quốc gia về an toàn thực phẩm của Trung Quốc… Ông Hoàng Khánh Duy, Phó Trưởng Ban quản lý Khu kinh tế cửa khẩu Đồng Đăng, tỉnh Lạng Sơn, cũng nhìn nhận: "Vẫn còn doanh nghiệp chưa nghiên cứu, nắm kỹ các Lệnh 248 và 249 nên  lúng túng, dẫn đến chậm muộn trong đăng ký, ảnh hưởng đến xuất khẩu. Những năm qua, hàng nông sản của Việt Nam xuất khẩu qua Trung Quốc chủ yếu còn ở dạng sản phẩm thô, mới qua sơ chế… giá trị gia tăng thấp. Nhiều mặt hàng nông sản còn chưa đảm bảo đáp ứng yêu cầu thị trường xuất khẩu như dư lượng thuốc bảo vệ thực vật còn vượt mức cho phép, chất lượng sản phẩm chưa đồng đều…".

Để phát triển xuất khẩu nông sản sang thị trường Trung Quốc, tới đây đòi hỏi ngành chức năng cần tiếp tục thông tin, tập huấn và hỗ trợ người dân, doanh nghiệp trong tháo gỡ các khó khăn để đảm bảo đáp ứng các yêu cầu của thị trường Trung Quốc. Hướng dẫn người dân, doanh nghiệp chuyển đổi xuất khẩu theo hình thức chính ngạch và chuyên nghiệp hơn. Tăng xuất khẩu các sản phẩm nông thủy sản đã qua chế biến, giảm xuất khẩu dạng "tươi thô" nhằm giảm rủi ro và nâng cao được giá trị sản phẩm. Đồng thời, nông dân và các doanh nghiệp cần quan tâm nắm bắt nhu cầu thị trường và các quy định của Trung Quốc để thực hiện tốt, tránh xảy ra các vi phạm.  

Ông Lê Thanh Hòa, Phó Cục trưởng Cục Chế biến và Phát triển thị trường nông sản, Giám đốc Văn phòng SPS Việt Nam thuộc Bộ NN&PTNT, cho biết: "Thực hiện Lệnh 249, Trung Quốc đang tập trung vào việc quản lý hồ sơ, sắp tới họ triển khai mạnh việc kiểm tra mức độ ô nhiễm vi sinh vật, ô nhiễm hóa chất trong các thực phẩm nhập vào Trung Quốc. Chúng ta cần hết sức lưu ý để sản xuất đảm bảo đáp ứng các yêu cầu. Trung Quốc cũng đã thông báo thay đổi rất nhiều quy định về các chỉ tiêu ô nhiễm trong thực phẩm. Bản thân từng doanh nghiệp phải tìm tòi, nghiên cứu để đáp ứng các quy định này nếu không sẽ gặp khó. Hiện tại, chúng ta mới đáp ứng về thủ tục hành chính, về pháp lý, giấy tờ với cơ quan quản lý, sắp tới Trung Quốc sẽ đi sâu về kiểm tra các chỉ tiêu an toàn thực phẩm".