Đứng vui vẻ chụp một tấm ảnh kỷ niệm trước một vụ cháy kinh hoàng, chẳng ngượng ngùng khi chặn đầu xe cứu thương để được đi nhanh, tung ảnh nhạy cảm trả thù người yêu khi chia tay… Có quá nhiều chuyện khiến cho những ai lạc quan nhất cũng không thể hiểu vì sao một bộ phận người trẻ lại ứng xử thiếu văn hóa như vậy. Nhiều thống kê cho biết trình độ học vấn của thanh niên Việt Nam ngày càng được nâng cao nhưng một thực tế đáng buồn là cách cư xử thiếu văn hóa xuất hiện mỗi ngày càng nhiều….

Omar-một chàng trai Ả Rập đang sinh sống tại Canada, bỗng một ngày được thế giới biết đến vì tin đồn "bị trục xuất khỏi Ả Rập Saudi do quá đẹp trai". Bám theo thông tin này, nhiều bạn trẻ Việt Nam đã "phát cuồng" sau khi xem những tấm ảnh Omar trên mạng, trong đó có H. (20 tuổi). Trước khi Omar sang Việt Nam, H. đã có những đêm dài thao thức vì tơ tưởng đến vẻ đẹp hút hồn của thần tượng. Trên trang cá nhân trên mạng xã hội H. liên tục cập nhật hình ảnh của Omar, thậm chí điện thoại của H. cũng cài hình nền anh chàng này. Điều H. quan tâm chính sự "chuyển động" mỗi ngày của nhân vật này. Thần tượng chỉ sụp đổ khi Omar bằng xương bằng thịt sang Việt Nam. H. chia sẻ: "Tôi đã từng nghĩ anh chàng này là làn gió mới so với các diễn viên, ca sĩ Đài Loan, Hàn Quốc… Sự cuốn hút theo tâm lý đám đông đã làm tôi mất quá nhiều thời gian cho một chuyện vô bổ". Đó là cảm nhận của H. khi nhận ra rằng Omar chẳng có gì hấp dẫn và vẻ bề ngoài cũng bình thường. Omar không thể hiện tài năng và cũng không khơi dậy khát vọng sống, cống hiến tốt đẹp như Nick Vujicic từng sang Việt Nam cách đây mấy tháng. Mặc dù vậy, nhiều bạn trẻ đã có một thời gian dài bình luận xôn xao và thậm chí cãi nhau vì Omar. Điều này chẳng còn lạ, khi thời gian qua dư luận nói nhiều về những cơn "cuồng thần tượng" trong giới trẻ. Nhiều ý kiến cho rằng, chính truyền thông "lá cải" đang làm hư giới trẻ. Nhưng nếu các bạn trẻ có bản lĩnh văn hóa, ai lại bị cuốn vào một chuyện tào lao đến vậy?

L. (sinh viên năm thứ 2, Trường Đại học Cần Thơ) kể lại câu chuyện: Hồi đầu tháng 9, một cơn mưa lớn đã làm ngập nhiều tuyến đường của thành phố. Nhiều con đường xe cộ di chuyển rất là khó khăn vì nước ngập quá sâu. Tại ngã tư Nguyễn Văn Linh-3/2 (quận Ninh Kiều) đã xuất hiện tình trạng ùn tắc giao thông nên nhiều người vất vả đi qua. Dòng người đang ken cứng thì một chiếc xe cứu thương chạy tới. Tuy nhiên, chẳng mấy người chịu nhường đường. Ai cũng muốn mình đi trước nên bỏ mặc cho chiếc xe cứu thương réo còi inh ỏi. Người tài xế dường như bất lực phải mở cửa ra xin đường nhưng phải đến gần 10 phút sau xe cứu thương mới vượt lên được…

Học sinh Trường THPT Nguyễn Việt Hồng giao lưu học tập trải nghiệm thực tế tại Trung tâm Bảo trợ xã hội - Người tâm thần Cần Thơ (tỉnh Hậu Giang). Ảnh: PHẠM TRUNG

Nhận thức văn hóa kém đã khiến nhiều bạn trẻ trở nên vô cảm một cách khó hiểu trước cộng đồng. Bây giờ, chúng ta thấy nhiều người trẻ nghĩ về cảm xúc của mình hơn cảm nhận của người khác về mình. Gần đây nhất, chiều ngày 15-9, Trung tâm thương mại Hải Dương (tỉnh Hải Dương) đã bị hỏa hoạn với hàng trăm gian hàng bị thiêu rụi, thiệt hại gần 500 tỉ đồng. Đám cháy đã khiến hàng trăm tiểu thương đau khổ khóc ròng vì xót của, vì trắng tay và những hình ảnh bi thương đó chẳng ai muốn nhìn lại một lần dù chỉ qua báo chí. Mặc dù vậy, chẳng bao lâu sau vụ hỏa hoạn, trên mạng xã hội đã xuất hiện hai bức ảnh về hai bạn trẻ đứng tạo dáng chụp ảnh rất vui vẻ, đằng sau là đám cháy khói đen nghi ngút. Vô cảm đến thế là cùng! Một thành viên đã bình luận dưới tấm ảnh: Làm sao mà bạn có thể cười được trong khi người khác đang khóc vì mất tài sản?

Một anh bạn từng đi nước ngoài chia sẻ với người viết: "Mình đi một số nước thì thấy thanh niên các nước khác với thanh niên nước mình lắm. Cho dù họ sống thoáng thế nào thì tính cộng đồng rất được họ tôn trọng. Khi vào một quán cà phê, bạn sẽ chẳng bao giờ thấy người nước ngoài nào nói chuyện ồn ào, bát nháo". Anh cho biết họ nói chuyện chỉ vừa đủ nghe để không làm phiền người khác. Còn thanh niên ở Việt Nam vào quán thì cứ thoải mái văng tục, hút thuốc… bất cần biết phản ứng của mọi người xung quanh. Một chuyện nữa của anh kể cũng làm chúng tôi suy ngẫm.

Những câu chuyện trên chỉ nói lên phần nổi về một lối sống thực dụng, vô cảm và ý thức văn hóa kém trong một số bạn trẻ. Một vấn đề khác đáng được báo động hơn đó chính là sự phai nhạt lý tưởng trong một bộ phận giới trẻ hiện nay. Thế giới mạng tràn lan những thông tin bịa đặt, phản động chống phá đất nước ta đang làm một số bạn lệch lạc lý tưởng, lệch lạc suy nghĩ về Đảng, về con đường chủ nghĩa xã hội.... Anh Lương Hiển Đạt, Trưởng Ban Thanh niên trường học Thành đoàn Cần Thơ, chia sẻ: Nếu thiếu bản lĩnh văn hóa, thanh niên sẽ dần quên đi nguồn gốc của dân tộc mình, sẽ dần xa lánh những thành quả đã đạt được của cha ông, sẽ không còn biết lịch sử của dân tộc. Đến một lúc nào đó, cái hình thức bên ngoài của thanh niên chỉ là sự du nhập của những cái mới xa lạ với bản sắc văn hóa dân tộc. Hậu quả là bản thân người thanh niên đó tuy sống trong một cộng đồng người Việt Nam nhưng không thể hòa nhập được, dẫn đến sự tự tách biệt, xa rời và tự cô lập mình đối với môi trường đang sinh sống. Anh Lương Hiển Đạt nói: "Chính vì vậy, thanh niên cần biết chọn lọc những cái nào hay của thế giới, biết nhìn nhận được những hạn chế của văn hóa của dân tộc để từ đó có sự kết hợp hài hòa giữa văn hóa dân tộc và văn hóa của các nước khác. Bởi khi ấy, thanh niên mới xây dựng cho mình một bản lĩnh văn hóa".

Theo anh Đạt, hiện nay, một bộ phận thanh niên vô cảm, hành xử thiếu văn hóa là do việc tiếp cận với môi trường giáo dục của những thanh niên này còn hạn chế. Một số trường học, Đoàn Thanh niên vẫn chưa tạo được môi trường thật sự hấp dẫn thanh niên. Bên cạnh đó, quá trình định hướng giáo dục từ nhỏ ở một số gia đình cũng dẫn đến việc thanh niên có lối sống ích kỷ. Từ thực tế trên, anh Đạt đề xuất: "Gia đình cần quan tâm định hướng từ nhỏ cho các bạn thông qua những việc làm mang tính nêu gương hằng ngày của những người thân. Đối với Đoàn Thanh niên, đặc biệt là khối trường học thì các Đoàn trường thường xuyên có những hoạt động tuyên truyền về các giá trị của văn hóa cho học sinh-sinh viên; tổ chức các hoạt động về nguồn nhằm tạo điều kiện cho các bạn trẻ tiếp cận thực tế, thấy tận mắt, học hỏi và giúp bản thân xây dựng bản lĩnh văn hóa trong công cuộc hội nhập".

Khang Minh