Hiến pháp năm 1992 ra đời đánh dấu bước ngoặt lịch sử của đất nước. Đó là sự đổi mới toàn diện. Qua 20 năm thực hiện Hiến pháp năm 1992, đất nước ta không ngừng phát triển về mọi mặt và đạt nhiều thành tựu quan trọng. Tuy nhiên, trong giai đoạn cách mạng mới, đòi hỏi phải sửa đổi Hiến pháp năm 1992. Việc sửa đổi này không chỉ dựa trên những chân giá trị của dân tộc, của thời đại, của các Hiến pháp qua các thời kỳ mà cần phải huy động sức mạnh trí tuệ cả dân tộc.

CHUYỂN MÌNH MẠNH MẼ

Nhìn lại sau 25 năm đổi mới, người dân cả nước nói chung và TP Cần Thơ nói riêng không khỏi ngỡ ngàng trước sự đổi thay quá nhanh của đất nước. Ông Nguyễn Văn Thành, ở xã Nhơn Nghĩa, huyện Phong Điền nói: “Thời trước, nhà nào khá giả lắm mới mua được chiếc ti-vi trắng đen. Trời chưa chập tối, người dân đã kéo đến đông nghẹt như ngày hội để được xem ti-vi. Từ xã Nhơn Nghĩa ra trung tâm thành phố có bao xa đâu, vậy mà đi đứng buổi trời mới tới. Giờ mọi thứ đã thay đổi, nông dân như tụi tôi mua xe hơi, xây nhà lầu là chuyện thường tình”.

Qua 20 năm thực hiện Hiến pháp 1992, kinh tế - xã hội ở TP Cần Thơ không ngừng phát triển, trong đó có thành tựu cầu Cần Thơ.

Đã qua rồi cái thời muốn đi TP Hồ Chí Minh thì phải lụy đò nhưng dường như đó vừa là ký ức khó quên, vừa là niềm vui lớn của người dân miền Tây. Ngày khánh thành cầu Cần Thơ, dù đã ngoài 70 tuổi nhưng ông Phước, cán bộ hưu trí ở phường Hưng Lợi, quận Ninh Kiều quyết tự mình đạp xe qua cầu cho thỏa lòng mong ước. Ông Phước phấn khởi nói: “Trước đây, muốn đi TP Hồ Chí Minh tôi phải chầu chực chờ mua vé xe, mất hàng giờ để qua phà, rất phiền phức. Giờ có cầu Cần Thơ, cầu Mỹ Thuận, đường sá nâng cấp, xe chạy ngon lành. Không những thế, trường lớp, bệnh viện, giao thông cũng khang trang hơn trước”.

Thật vậy, 20 năm thực hiện Hiến pháp năm 1992, Việt Nam đã đạt nhiều thành tựu quan trọng về mọi mặt. Riêng TP Cần Thơ năm 1990 (không bao gồm tỉnh Hậu Giang và Sóc Trăng) từ địa phương có giá trị sản xuất chưa tới 3 ngàn tỉ đồng/năm, đến nay đã hơn 46 ngàn tỉ đồng/năm. Thu nhập bình quân đầu người tăng hơn 21 lần, tỷ lệ hộ nghèo chỉ còn 6,84%, các dịch vụ công cộng như y tế, giáo dục,... đều phát triển vượt bậc. Bước vào thế kỷ 21, Việt Nam đã thoát khỏi nhóm nước kém phát triển, hội nhập quốc tế mạnh mẽ. Vị thế trên trường quốc tế ngày một nâng cao, đặc biệt Việt Nam trở thành thành viên của nhiều tổ chức văn hóa, kinh tế,... của khu vực và thế giới.

Theo Tiến sĩ Luật học Phan Trung Hiền, Phó Trưởng khoa Luật Trường Đại học Cần Thơ, sự ra đời của Hiến pháp năm 1992 đánh dấu bước chuyển mình về mọi mặt của đất nước. Chính bản Hiến pháp này giúp Việt Nam thoát khỏi nền kinh tế tập trung, quan liêu, bao cấp; chấm dứt khủng hoảng kinh tế, chuyển sang nền kinh tế thị trường theo định hướng xã hội chủ nghĩa. “Từ một nước nông nghiệp lạc hậu, có nguy cơ không cung cấp đủ gạo cho người dân, Việt Nam vươn lên thành nước xuất khẩu gạo hàng đầu thế giới và ngày càng nhiều mặt hàng nông sản của Việt Nam có mặt trên thị trường quốc tế. Tất cả các thành tựu về phát triển kinh tế, ổn định chính trị xã hội ở nước ta chứng minh sự đúng đắn trong việc tạo cơ chế chính sách và tạo khung pháp lý của Đảng và Nhà nước ta, mà dấu mốc là Nghị quyết lần thứ VI năm 1986 của thời kỳ đổi mới và cơ sở hiến định là Hiến pháp năm 1992”- Tiến sĩ Hiền dẫn chứng.

Bước sang thế kỷ XXI, một giai đoạn cách mạng mới hình thành và cùng với sự biến động sâu sắc của tình hình thế giới, đòi hỏi đất nước phải có sự thay đổi về pháp luật cho phù hợp với xu thế phát triển. Tuy nhiên, thực tế cho thấy, bộ máy nhà nước vẫn còn cồng kềnh, hiệu quả hoạt động của các cơ quan Tư pháp chưa cao,... Chính vì thế, Đảng, Nhà nước đang đẩy mạnh cải cách trên nhiều lĩnh vực, trong đó có chủ trương sửa đổi Hiến pháp năm 1992.

SỬA ĐỔI ĐỂ PHÁT TRIỂN

Việc sửa đổi Hiến pháp năm 1992 phải đạt được mục đích và yêu cầu, chính là thể chế hóa kịp thời đường lối, các chủ trương, chính sách lớn của Đảng; ghi nhận những thành quả cách mạng và những thành tựu to lớn, có ý nghĩa lịch sử sau 25 năm đổi mới và thể hiện một số nội dung, kỹ thuật trình bày, đảm bảo hiến pháp đúng tầm là đạo luật cơ bản có tính ổn định lâu dài.

Qua tổng kết 20 năm thực hiện Hiến pháp năm 1992 ở TP Cần Thơ cho thấy những mặt tích cực cũng như những điểm chưa phù hợp với tình hình thực tiễn của Hiến pháp năm 1992. Đó là cơ chế vận hành có sự trùng lặp chức năng, nhiệm vụ giữa 3 cấp chính quyền. Cấp dưới chưa thực hiện các quyết định của Thủ tướng Chính phủ khi chưa có sự chỉ đạo của cấp trên, dẫn đến việc chậm trễ công việc và trách nhiệm không rõ ràng. Điều này cho thấy thiết chế tổ chức và cơ chế vận hành của bộ máy hành chính không đảm bảo sự thống nhất, thông suốt, nhanh nhạy trong quản lý nhà nước.

Tại Hội nghị tổng kết việc thi hành Hiến pháp năm 1992 ngày 27-12-2011, do Thường trực HĐND TP Cần Thơ tổ chức, đã thu hút nhiều đại biểu đóng góp ý kiến cho việc sửa đổi Hiến pháp năm 1992. “HĐND cấp huyện, cấp xã làm cho bộ máy nhà nước cồng kềnh nhưng hoạt động chưa thật sự hiệu quả. Do đó, cần nghiên cứu bãi bỏ HĐND ở 2 cấp này”. Một lãnh đạo của UBND huyện Vĩnh Thạnh cho biết. Cùng một dự án liên quan đến lợi ích trên địa phận của xã, nhưng chỉ cần HĐND một xã không đồng ý thì dường như dự án đó bị ách tắc- vị lãnh đạo này dẫn chứng thêm. Tuy nhiên, cũng có ý kiến cho rằng không nên bãi bỏ HĐND cấp huyện hoặc cấp xã. Ông Nguyễn Văn Duy, Phó Chủ tịch UBND quận Ninh Kiều, cho biết: “HĐND là cơ quan quyền lực Nhà nước cao nhất ở cấp địa phương. Bởi có nhiều chủ trương, chính sách của quận Ninh Kiều sau khi được HĐND quận thông qua, giám sát, đã tạo chuyển biến tích cực trong phát triển kinh tế - xã hội của quận. Hơn nữa đây chính là điểm đặc thù của chế độ xã hội chủ nghĩa ở nước ta”.

Trong khi đó, quy định về vị trí, vai trò của MTTQ trong Hiến pháp năm 1992 còn nhiều hạn chế. “Điều 9 Hiến pháp năm 1992 quy định MTTQ Việt Nam và các tổ chức thành viên, là cơ sở chính trị của chính quyền nhân dân. Quy định như thế là rất mơ hồ, chưa xác định rõ vị trí của MTTQ và các thành viên trong hệ thống chính trị của Nhà nước. Mặc dù, Luật MTTQ có xác định MTTQ là một bộ phận của hệ thống chính trị nhưng Luật chỉ là văn bản dưới Hiến pháp”- Ông Dương Bá Diện, Phó Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam TP Cần Thơ phân tích. Ông Phạm Văn Hiểu, Phó Chủ tịch HĐND TP Cần Thơ cho rằng một số điều cần được sửa đổi, đặc biệt là quy định về chế độ kinh tế, tổ chức bộ máy nhà nước, quyền phủ quyết... trong Hiến pháp năm 1992 để phù hợp hơn với thực tiễn.

Theo đồng chí Nguyễn Hữu Lợi, Phó Bí thư Thường trực Thành ủy, Chủ tịch HĐND TP Cần Thơ, sửa đổi Hiến pháp năm 1992 là công việc rất hệ trọng. Do đó, cơ quan chuyên môn cần nhanh chóng hoàn thiện báo cáo tổng kết việc thi hành Hiến pháp năm 1992, đảm bảo việc tổng kết đúng theo kế hoạch đề ra của Ủy ban dự thảo sửa đổi Hiến pháp năm 1992.

Bài, ảnh: VÂN LÂM