Chưa kịp vui sau phán quyết của Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) ủng hộ Việt Nam về vụ kiện Mỹ áp thuế chống bán phá giá với tôm đông lạnh xuất khẩu, thì con tôm lại đối mặt với trở ngại mới tại thị trường Nhật.

Vào trung tuần tháng 7, Ban Hội thẩm do cơ quan giải quyết tranh chấp của WTO thành lập, công bố tới các nước thành viên WTO bản báo cáo về giải quyết tranh chấp liên quan đến việc Mỹ áp thuế chống bán phá giá đối với mặt hàng tôm đông lạnh của Việt Nam xuất sang Mỹ, trong giai đoạn rà soát hành chính lần thứ hai và thứ ba. Theo đó, nội dung bản báo cáo nêu rõ Mỹ đã thực hiện trái với quy định của WTO trong việc áp dụng phương pháp quy về 0 (hay còn gọi là zeroing) khi tính biên độ phá giá tại các đợt rà soát hành chính lần thứ hai và ba, cũng như việc áp đặt thuế suất toàn quốc.

Tuy nhiên, báo cáo của Ban Hội thẩm còn chờ được Cơ quan Giải quyết tranh chấp WTO (DSB) thông qua mới có giá trị pháp lý. Thời hạn thông qua từ 20 - 60 ngày kể từ ngày công bố báo cáo tới các nước thành viên WTO, nếu các bên tranh chấp không kháng cáo.

Theo Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu thủy sản Việt Nam (VASEP), nếu vụ kiện thành công có thể đem lại lợi ích to lớn cho khả năng cạnh tranh của tôm đông lạnh Việt Nam trên thị trường Mỹ, do các doanh nghiệp xuất khẩu tôm không phải đặt cọc tiền chống bán phá giá. Một khi thắng kiện, các doanh nghiệp xuất khẩu tôm Việt Nam còn được hưởng mức thuế rà soát lần hai (POR 2) bằng 0, thay cho mức thuế hiện nay từ 4,13 đến 25,75% tùy đơn hàng. Các doanh nghiệp Việt Nam có thể thoát hoàn toàn khỏi thuế chống bán phá giá.

Diễn biến vụ kiện thực sự là tin vui cho ngành xuất khẩu tôm sau những tín hiệu tích cực trong 6 tháng đầu năm nay. Theo VASEP, mặt hàng tôm xuất khẩu đã đạt giá trị gần 1 tỉ USD, tăng 36% so với cùng kỳ năm trước. Về thị trường, năm nay con tôm được xuất sang 81 thị trường, tăng 5 thị trường so với cùng kỳ năm ngoái. Đáng quan tâm là Mỹ đã qua mặt Nhật Bản, trở thành thị trường nhập khẩu tôm lớn nhất của Việt Nam với 19.344 tấn, trị giá gần 217 triệu USD, tăng 28,7% về lượng và 40,8% về giá trị so với cùng kỳ năm ngoái. Tỷ trọng tôm xuất sang thị trường này chiếm 22,3% trong tổng kim ngạch xuất khẩu thủy sản.

Trong khi đó, xuất khẩu tôm sang Nhật Bản đạt kim ngạch gần 215 triệu USD, chỉ chiếm 22,11% tỷ trọng, so với mức 31,41% cùng kỳ năm ngoái. Nguyên nhân chủ yếu là do rào cản kỹ thuật. Kể từ cuối năm ngoái, ngành tôm Việt Nam đã phải tốn nhiều chi phí để kiểm soát và xử lý tôm nhiễm Trifluralin khi Nhật Bản áp dụng kiểm tra dư lượng chất này đối với 100% lô hàng tôm nhập từ Việt Nam. Trong khi đang khó khăn với Trifluralin thì từ ngày 9-6-2011, Nhật lại chính thức tăng cường tần suất kiểm tra dư lượng Enrofloxacin từ 30% lô hàng lên mức 100% ngay sau khi phát hiện thêm một lô tôm của Việt Nam nhiễm dư lượng chất này vượt mức cho phép.

Mỹ và Nhật Bản là hai thị trường lớn mang lại nhiều cơ hội cho các doanh nghiệp xuất khẩu tôm Việt Nam, nhưng cũng ẩn chứa nhiều thách thức. Do vậy, theo VASEP, giải pháp duy nhất để Việt Nam xuất khẩu tôm bền vững là áp dụng tiến bộ kỹ thuật và đảm bảo vệ sinh nuôi trồng, đánh bắt cũng như chế biến.

N.MINH