Những năm gần đây, diện tích trồng cây ăn trái ở nước ta đã liên tục tăng và có đóng góp ngày càng lớn trong cơ cấu sản xuất nông nghiệp của vùng, góp phần nâng cao thu nhập cho nông dân. Tuy nhiên, do chất lượng nhiều loại trái cây còn hạn chế và khâu chế biến, bảo quản còn yếu, dẫn đến khó phát triển xuất khẩu và đưa hàng vào bán tại các siêu thị với giá cao nên đầu ra còn bấp bênh, dễ gặp cảnh “rộ mùa, rớt giá”. Để ổn định đầu ra cho trái cây, tới đây nông dân cần đẩy mạnh sản xuất theo hướng chất lượng, an toàn, đáp ứng các yêu cầu ngày càng cao của thị trường trong nước và xuất khẩu.

Thị trường đòi hỏi cao về chất lượng

Hiện nay, cả thị trường trong nước và xuất khẩu đều đòi hỏi cao về chất lượng của sản phẩm, yêu cầu trái cây không chỉ ngon mà phải đảm bảo an toàn thực phẩm và truy xuất được nguồn gốc. Đặc biệt, Trung Quốc là thị trường xuất khẩu lớn trái cây nước ta, trước đây thị trường này vốn được xem là “dễ tính” thì nay cũng trở nên “khó tính” khi hiện họ đã có những đòi hỏi rất cao về tiêu chuẩn chất lượng, an toàn của sản phẩm và buộc phải có mã code vùng trồng và cơ sở đóng gói để truy xuất nguồn gốc.

Bà Ngô Tường Vy, Phó tổng Giám đốc Công ty TNHH xuất nhập khẩu trái cây Chánh Thu cho biết, gần đây, thị trường Trung Quốc thay đổi rất nhiều về tiêu chuẩn nhập khẩu và đây cũng là một vấn đề để chúng ta “tỉnh thức”, thay đổi. Sự thay đổi ở đây không chỉ là câu chuyện riêng của doanh nghiệp mà cả ở người sản xuất nhằm tránh bị động trong thời gian tới. Đặc biệt, ngành chức năng và cơ quan quản lý nhà nước tại các địa phương cần phải thay đổi tư duy, kịp thời có những định hướng, hỗ trợ cho nông dân, doanh nghiệp trong liên kết, chuẩn hóa sản xuất, chế biến sản phẩm đáp ứng yêu cầu thị trường. Các doanh nghiệp và đơn vị có liên quan cũng cần tăng cường hợp tác, chia việc với nhau để tạo chuỗi liên kết bền vững và Công ty Chánh Thu cũng đã và đang thực hiện. Qua đó, giúp trái cây nước ta bước vào cánh cửa xuất khẩu chính ngạch vào thị trường Trung Quốc một các chuẩn chỉnh và mở rộng xuất khẩu hơn nữa đối với các thị trường tiềm năng như: Mỹ, Nhật, châu Âu…

Tại thị trường nội địa, trái cây muốn bán giá cao và thâm nhập được các kênh bán hàng hiện đại như: siêu thị, cửa hàng tiện ích… thì đòi hỏi cũng phải đảm bảo chất lượng và an toàn. Các siêu thị và doanh nghiệp bán lẻ yêu cầu người sản xuất, cung cấp trái cây phải có các giấy tờ chứng nhận sản phẩm an toàn, đạt chất lượng theo các tiêu chuẩn thực hành nông nghiệp tốt như: VietGAP, GlobalGAP. Theo các doanh nghiệp, khi sản phẩm bán tại thị trường được quan tâm đảm bảo tốt chất lượng cũng là nền tảng thuận lợi để nông dân và doanh nghiệp tăng cường liên kết, phát triển chế biến, xuất khẩu và giảm các rủi ro khi bước ra thị trường thế giới.

Cần giải pháp đồng bộ

Trái cây Việt Nam đang có nhiều tiềm năng và cơ hội để đẩy mạnh xuất khẩu ra thị trường thế giới khi thuế xuất nhập khẩu hàng hóa dần được cắt giảm và xóa bỏ hoàn toàn theo lộ trình của nhiều hiệp định thương mại tự do (FTA) mà Việt Nam đã ký kết với nhiều quốc gia và đối tác. Tuy nhiên, trái cây Việt Nam cũng phải chịu áp lực cạnh tranh rất lớn ngay trên sân nhà và muốn phát triển xuất khẩu phải nỗ lực vượt qua các các hàng rào phi thuế quan mà các nước đặt ra ngày càng nhiều nhằm đảm bảo chất lượng, an toàn của trái cây nhập khẩu. Trước thực tế này, đòi hỏi tất cả các bên liên quan cần tích cực vào cuộc và triển khai nhiều giải pháp đồng bộ để đảm bảo chất lượng và sự an toàn của sản phẩm trái cây ngay từ việc chọn vùng đất phù hợp để trồng cây, đến chọn giống tốt, tổ chức sản xuất, thu hoạch, sơ chế, chế biến, bảo quản và vận chuyển hàng tới nơi tiêu thụ. Đặc biệt, cần tăng cường liên kết giữa nông dân với nhau và với doanh nghiệp để phát triển các vùng trồng cây ăn trái tập trung, áp dụng quy trình canh tác đồng nhất, tạo sản phẩm hàng hóa lớn, chất lượng đồng đều, đáp ứng yêu cầu chế biến, xuất khẩu.

Tiến sĩ Đoàn Hữu Tiến, Phó Giám đốc Trung tâm Chuyển giao Tiến bộ Kỹ thuật, Viện Cây ăn quả Miền Nam, cho rằng: “Để nâng cao chất lượng trái cây, cần tiếp cận vấn đề theo hướng chuỗi giá trị ngành hàng từ quá trình trồng đến tiêu thụ sản phẩm. Do điều kiện sản xuất còn nhỏ lẻ và phân bố tại các nông hộ nên nông dân cần liên kết, hình thành các tổ chức nông dân như tổ hợp tác và hợp tác xã để áp dụng đồng bộ quy trình canh tác và thực hiện tốt các khâu thu hoạch, sơ chế trái cây... thuận lợi để kết nối với các doanh nghiệp, nhà tiêu thụ. Làm được như vậy, không chỉ giúp nhà vườn bán được sản phẩm thuận lợi hơn mà doanh nghiệp cũng có nguồn nguyên liệu tươi ngon, dồi dào và kịp thời phục vụ cho hoạt động kinh doanh, xuất khẩu, chế biến”.

Theo TS  Đoàn Hữu Tiến, muốn sản phẩm trái cây ngon và đạt chất lượng cao, không chỉ đòi hỏi phải chọn giống tốt và chọn vùng đất phù hợp về mặt điều kiện thổ nhưỡng, nguồn nước, khí hậu mà cần có các biện pháp kỹ thuật canh tác tốt. Trong đó, nông dân cần chú ý thực hiện biện pháp tỉa cành, tạo tán để cây không quá cao, thuận lợi cho việc bao trái để phòng trừ sâu bệnh, giúp trái cây đảm bảo chất lượng và an toàn. Đồng thời, áp dụng các biện pháp quản lý dinh dưỡng cho cây ăn trái, nhận diện nhu cầu dinh dưỡng và tình trạng dinh dưỡng của cây theo từng giai đoạn sinh trưởng và mang trái để xác định loại phân bón và lượng phân bón phù hợp. Quan tâm giảm sử dụng phân thuốc hóa học, tăng sử dụng các loại phân bón hữu cơ và các chế phẩm sinh học trong phòng trừ sâu bệnh và cắt tỉa bớt trái nhằm tránh cây bị suy kiệt, dẫn đến cây đậu nhiều trái nhưng chất lượng kém, giá bán thấp và bị phân ra quá nhiều loại. Khi thu hoạch trái cây cũng cần chú ý thu hái trái đúng độ chín và áp dụng các biện pháp kỹ thuật để tránh trái cây bị dập, trầy xước và tiếp xúc đất, nước, các vật dụng và phương tiện vận chuyển không đảm bảo vệ sinh, cũng như có thể làm có trái cây khó bảo quản lâu, gây tổn thất.

Bài, ảnh: KHÁNH TRUNG