Từ khi TP Cần Thơ trực thuộc Trung ương đến nay, thành phố đã xây dựng rất nhiều đồ án quy hoạch, triển khai xây dựng nhiều khu dân cư mới, trong đó có nhiều khu nhà ở, công trình công cộng và hạ tầng kỹ thuật rất khang trang. Tuy nhiên, gần đây, thành phố đã ban hành nhiều quyết định hủy quy hoạch chi tiết 1/500 và thu hồi nhiều dự án chậm triển khai làm ảnh hưởng đến đời sống người dân... Ông Trần Văn An, nguyên Phó Giám đốc Sở Xây dựng, nguyên Viện trưởng Viện Kiến trúc Quy hoạch TP Cần Thơ – một trong những người có quá trình nghiên cứu, theo dõi quy hoạch xây dựng đã có một số ý kiến như sau:

- Xét về thành tựu, TP Cần Thơ từ ngày trở thành trực thuộc Trung ương đã tiến hành lập quy hoạch chung đến năm 2025 (được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt vào năm 2006), hiện nay đang điều chỉnh quy hoạch chung cho phù hợp hơn. Từ quy hoạch chung, thành phố đã quy hoạch phân khu tỷ lệ 1/2000 nhiều khu như: Khu đô thị mới Nam Cần Thơ, khu đô thị hai bên đường Nguyễn Văn Cừ, các thị trấn huyện lỵ, các khu công nghiệp... Dựa vào quy hoạch phân khu, thành phố kêu gọi đầu tư, các nhà đầu tư đã lập được nhiều đồ án quy hoạch chi tiết tỷ lệ 1/500, bắt tay đầu tư xây dựng được nhiều khu dân cư đô thị mới…

Trong quá trình triển khai thực hiện quy hoạch, Nhà nước và các nhà đầu tư xây dựng được nhiều khu nhà ở mới và công trình công cộng như bệnh viện, trường đại học, các khu văn hóa thể thao, trung tâm thương mại…Đồng thời, cũng đã xây dựng được khá nhiều công trình hạ tầng kỹ thuật như sân bay, bến cảng, hệ thống cầu đường giao thông. Tuy nhiên, nhìn lại quá trình quy hoạch, xây dựng và quản lý quy hoạch xây dựng cũng còn có một số mặt hạn chế cần khắc phục.

* Với góc độ chuyên môn về quy hoạch, theo ông nên định hướng và triển khai quy hoạch như thế nào để hài hòa, hợp lý, có tính lâu dài (50-100 năm), bền vững mà không có tác động xấu đến đô thị?

- Chúng ta thường thấy các tác động xấu đến đô thị như dân số tập trung quá đông vào khu trung tâm thành phố, hệ thống hạ tầng kỹ thuật và hạ tầng xã hội không đáp ứng với quy mô dân số dẫn đến thiếu diện tích nhà ở, thiếu trường học, thiếu bệnh viện, thiếu nơi vui chơi giải trí lành mạnh, thiếu công viên cây xanh, thiếu việc làm, thiếu điện, thiếu nước, kẹt xe, ngập nước…Tất cả vấn đề trên phải được giải quyết căn cơ từ quy hoạch xây dựng đô thị.

Phối cảnh tổng thể khu đô thị mới Nam Cần Thơ.

Nền tảng cơ bản nhất của quy hoạch đô thị là quy hoạch chung đô thị. Đây là quy hoạch định hướng lâu dài, xác định quy mô dân số toàn đô thị trong tương lai, định hướng phát triển không gian đô thị, bao gồm khu trung tâm đô thị, các khu chức năng đô thị, vùng nội thị và ngoại thị. Đồng thời, cũng định hướng phát triển hệ thống hạ tầng kỹ thuật đô thị bao gồm hệ thống giao thông thủy, bộ và đường hàng không; giao thông đối ngoại, giao thông đối nội, các đầu mối giao thông, hệ thống cấp thoát nước, hệ thống xử lý nước thải và chất thải rắn…Dựa vào quy hoạch chung để lập quy hoạch phân khu tỷ lệ 1/2000 các khu chức năng đô thị, từ đó kêu gọi đầu tư. Khi có nhà đầu tư thì lập quy hoạch chi tiết để đầu tư xây dựng và quản lý xây dựng theo quy hoạch. Khi xây dựng đô thị phải làm đúng trình tự trên thì việc xây dựng mới mang tính ổn định lâu dài.

Ngoài ra, khi lập quy hoạch đô thị phải phù hợp với điều kiện tự nhiên như địa hình, địa chất, khí hậu, thủy văn, ảnh hưởng của biến đổi khí hậu, môi trường tự nhiên. Quy hoạch cũng phải phù hợp với phong tục tập quán và lối sống của dân cư đô thị, không nên áp đặt quy hoạch xây dựng của đô thị khác vào đô thị này vì không phù hợp với lối sống của dân cư đô thị. Đồng thời, quy hoạch phải phù hợp với Quy chuẩn quy hoạch xây dựng, vì Quy chuẩn có quy định cụ thể quy mô của từng loại công trình hạ tầng xã hội và hạ tầng kỹ thuật tương ứng với quy mô dân số của từng khu đô thị.

Tóm lại, muốn đô thị phát triển hài hòa, bền vững và ổn định lâu dài thì phải lập quy hoạch và xây dựng đúng trình tự từ quy hoạch chung đến quy hoạch chi tiết để triển khai xây dựng, đồng thời phải phù hợp với môi trường tự nhiên và con người của từng đô thị.

* Trong quá trình quy hoạch và thực hiện quy hoạch, chúng ta rút ra được những bài học kinh nghiệm gì để thời gian tới quy hoạch xây dựng và quản lý quy hoạch tốt hơn, thưa ông?

- Mặc dù thành phố ta đã có nhiều thành tựu trong lĩnh vực quy hoạch xây dựng, nhưng cũng có một số hạn chế cần khắc phục và rút kinh nghiệm.

Về mặt quy hoạch, chúng ta còn thiếu một số quy hoạch phân khu tỷ lệ 1/2000 các khu vực quan trọng như khu trung tâm quận Ninh Kiều, Bình Thủy, Cái Răng, Ô Môn, Thốt Nốt, khu đô thị Trà Nóc… nên khi triển khai quy hoạch chi tiết tại các khu này thường gặp nhiều khó khăn. Tại khu đô thị mới Nam Cần Thơ, lúc lập quy hoạch chi tiết để xây dựng đã lấp đi một số rạch tự nhiên, làm giảm diện tích chứa nước và tăng nguy cơ ngập nước, đồng thời cũng làm giảm mỹ quan đô thị. Theo quy hoạch chung TP Cần Thơ, Cồn Ấu được quy hoạch là khu du lịch sinh thái, nhưng khi lập quy hoạch chi tiết đã biến Cồn Ấu thành khu dân cư, điều này làm phá hủy môi trường tự nhiên tại Cồn Ấu và vi phạm quy hoạch chung đã được phê duyệt.

Về mặt xây dựng, chúng ta đã và đang xây dựng một số trường đại học tại trung tâm thành phố không theo quy hoạch chung. Hiện nay, trung tâm thành phố chưa phát triển, các trường đại học này phù hợp với giai đoạn hiện trạng, nhưng khi TP Cần Thơ phát triển đúng như quy hoạch chung thì các trường đại học này có ảnh hưởng đến trung tâm đô thị, lúc đó chúng ta phải di dời các trường đại học này ra khỏi trung tâm đô thị như TP Hồ Chí Minh và Hà Nội đã và đang làm. Trong quá trình triển khai thực hiện quy hoạch, Nhà nước và các nhà đầu tư thiếu quan tâm xây dựng các công trình văn hóa (như nhà hát, rạp chiếu phim, nhà văn hóa thành phố, nhà văn hóa thanh niên, nhà văn hóa thiếu nhi), công trình thể dục thể thao, công trình vui chơi giải trí, công viên, công trình du lịch…Thiếu quan tâm đến cảnh quan đô thị như cây xanh vỉa hè, dãy phân cách các đường chính đô thị, vòng xoay tại nút giao thông, cửa ngõ vào thành phố thì để cỏ dại mọc, bờ kè các sông rạch thì chỉ an toàn mà thiếu thẩm mỹ…

Về mặt quản lý, chúng ta quản lý chưa chặt chẽ đã để một số khu dân cư mới bị ngập nước như khu thương mại đường Trần Văn Khéo, khu biệt thự Cồn Khương; hay khu dân cư Vạn Phát - Cồn Khương đi điện nổi thay vì phải đi điện ngầm như quy hoạch; nhiều khu dân cư mới không xây dựng công trình công cộng và công viên cây xanh theo quy hoạch. Tại các khu quy hoạch công trình công cộng, lại để dân xây dựng không phép tràn lan gây khó khăn cho công tác giải phóng mặt bằng như khu trung tâm văn hóa Tây Đô, khu vui chơi giải trí Cồn Khương…Qua những thực tế tồn tại, chúng ta nên xem xét lại, bám sát quy hoạch để xây dựng và quản lý, phát triển thành phố đi vào nề nếp và bền vững…

* Xin cảm ơn ông!

AN KHÁNH (thực hiện)