Bệnh nhân được phẫu thuật ở Bệnh viện Đa khoa TP Cần Thơ không cảm giác đau trong lúc mổ và cả sau mổ. Đó là nhờ các bác sĩ ở Khoa Phẫu thuật gây mê hồi sức đã áp dụng phương pháp giảm đau đa phương thức. Đây cũng là đơn vị duy nhất của ĐBSCL triển khai giảm đau sau mổ.

Như đa số các bệnh nhân nữ khác, bệnh nhân Nguyễn Thị Tiếu, quận Thốt Nốt rất sợ phẫu thuật. Khi bác sĩ phát hiện sỏi trong ống mật chủ và sỏi đường mật, chị không đến bệnh viện điều trị ngay vì sợ phẫu thuật. Chị Tiếu uống thuốc nam với hy vọng cục sỏi tan. Đến khi không chịu đựng nổi nữa, chị mới đi bệnh viện phẫu thuật. Nhìn vết mổ dài cả gang tay ở trên bụng của chị Tiếu, tôi cũng rùng mình. Nhưng lạ thay, chỉ sau mổ 1 ngày mà chị Tiếu đã tỉnh táo, cười nói rất vui vẻ. Chị Nguyễn Thị Tiếu kể: “Tôi rất sợ đau. Cứ nghĩ cảnh bác sĩ mổ bụng ra là tôi phát hoảng. Nhưng bệnh hành quá, chịu không nổi, đành chịu đi mổ. Lúc vô phòng mổ nhìn dao mổ sáng loáng, tôi rất sợ. Nhưng các cán bộ, nhân viên y tế trong phòng mổ động viên. Tôi cũng bớt sợ. Sau đó bác sĩ chụp thuốc mê, tôi ngủ luôn, đến lúc tỉnh dậy đã ra nằm ở đây (khu hậu phẫu của Khoa Phẫu thuật gây mê hồi sức). Lạ một điều là sau khi mổ, hết thuốc mê, tôi chẳng thấy đau gì cả. Hỏi bác sĩ mới biết là nhờ máy (bơm tiêm điện) bơm thuốc liên tục nên tôi không đau. Mổ thế này thì tôi hết sợ mổ rồi”.

Bệnh nhân Nguyễn Thị Son nhấn nút PCA để truyền thuốc giảm đau vào cơ thể.

Nằm đối diện với chị Tiếu là chị Nguyễn Thị Son, ở xã Trường Xuân, huyện Thới Lai, TP Cần Thơ. Chị Son cũng mổ được hơn 2 ngày. Chị bị u xơ tử cung. Do khối u lớn, bác sĩ đã cắt trọn tử cung. Sau mổ chị không đau do được bác sĩ gây tê. Chị cũng chuẩn bị tinh thần để chịu cơn đau khi thuốc tê hết. Nhưng mổ xong, các bác sĩ dặn chị, khi nào đau quá, chị cứ bóp vào nút bấm của máy PCA là thuốc tự động truyền vào người, sẽ không còn cảm thấy đau nữa. Tuy nhiên, bác sĩ cũng dặn khoảng 10 phút mới được bóp 1 lần. Do cảm thấy không đau lắm vì đã có thuốc tê truyền trực tiếp nên chị Son chỉ mới phải bấm máy PCA có 2 lần. Chị Son cười nói: “Tôi thấy không đau gì cả. Sáng nay, tôi đã ăn cháo. Tôi khỏe rồi nên mong bác sĩ cho xuất viện sớm”.

Trước đây, công tác gây mê hồi sức chỉ xem trọng gây mê, gây tê trước cuộc mổ và trong lúc mổ sao cho an toàn, bệnh nhân không đau đớn. Quan niệm gần đây xem đau là một bệnh lý. Đau gây ra stress, rối loạn về nội tiết, chuyển hóa, hô hấp và tuần hoàn, làm chậm quá trình phục hồi sau phẫu thuật. Đặc biệt có thể làm tăng nguy cơ trở thành đau mạn tính mà bệnh nhân sẽ phải chịu suốt đời, dù vết mổ đã lành. Ngoài ra, đau sau mổ có thể gây ra tăng huyết áp, suy hô hấp... có thể dẫn đến tử vong. Ngày nay việc triển khai giảm đau sau mổ còn mang ý nghĩa nhân đạo, nhằm giúp bệnh nhân mau phục hồi, tránh biến chứng và yên tâm khi đến bệnh viện để phẫu thuật. Hiện nay, tại khu vực ĐBSCL chỉ mới duy nhất khoa Phẫu thuật gây mê hồi sức Bệnh viện Đa khoa TP Cần Thơ triển khai giảm đau sau mổ. Tuy nhiên, có nhiều phương pháp để giảm đau sau mổ. Theo bác sĩ chuyên khoa II Phạm Thiều Trung, Trưởng khoa Phẫu thuật gây mê hồi sức, khoa đã triển khai các liệu pháp giảm đau sau mổ như: giảm đau toàn thân, giảm đau bằng gây tê ngoài màng cứng, giảm đau bằng phương pháp PCA, gây tê vùng và gây tê tại chỗ. Trong đó hai phương pháp tiên tiến nhất là giảm đau bằng gây tê ngoài màng cứng và giảm đau bằng PCA.

Thực hiện giảm đau ngoài màng cứng, bác sĩ sẽ đặt ống nhỏ (catheter) và truyền liên tục thuốc tê vào khoang ngoài màng cứng. Lượng thuốc tê được bơm tiêm điện bơm thuốc liên tục, theo một liều lượng được cài đặt sẵn vào cơ thể bệnh nhân để giảm đau. Nhưng phương pháp tiên tiến nhất là liệu pháp giảm đau bằng PCA (thiết bị dùng để giảm đau do bệnh nhân tự kiểm soát) để giảm đau sau mổ. PCA (Patient Controlled Analgesia - bệnh nhân tự kiểm soát cơn đau). Đây là phương pháp hiện được nhiều nước trên thế giới áp dụng. PCA truyền thuốc giảm đau qua đường tĩnh mạch hoặc qua catheler đặt ngoài màng cứng. PCA cho phép bệnh nhân tự điều chỉnh sự đau đớn của mình mà không cần phải đợi y tá đến cho thuốc. Khi đau bệnh nhân chỉ việc bấm nút máy PCA, sau một tiếng “bíp”, thuốc được truyền vào thẳng trong máu và sau ít phút, bệnh nhân sẽ giảm đau. PCA có ưu điểm là đạt được mức giảm đau mong muốn với liều thuốc giảm đau tối thiểu, tùy thuộc ngưỡng đau của từng bệnh nhân mà không gây ra hiện tượng quá liều hoặc không đủ liều thuốc giảm đau. Tuy nhiên với phương pháp này, bệnh nhân phải tỉnh táo hoàn toàn mới sử dụng được.

Với những phương pháp giảm đau này đòi hỏi bác sĩ phải có tay nghề cao. Chưa kể phải theo dõi bệnh nhân liên tục. Các bệnh nhân được làm giảm đau sau mổ sẽ được giữ lại trong Khoa Phẫu thuật gây mê hồi sức 72 giờ để các y bác sĩ theo dõi, chăm sóc. Ngoài ra, bất cứ một kỹ thuật nào cũng có thể có biến chứng, dù biến chứng rất thấp (riêng ở Khoa Phẫu thuật gây mê hồi sức chỉ mới ghi nhận 1 trường hợp bị tụt huyết áp nhẹ). Chưa kể đội ngũ y bác sĩ thực hiện kỹ thuật, phải mất nhiều thời gian để theo dõi bệnh nhân liên tục. Vì những lý do đó mà đến nay, giảm đau sau mổ chưa được triển khai rộng khắp.

Sau khi được điều động về công tác tại Bệnh viện Đa khoa TP Cần Thơ vào cuối năm 2007, bác sĩ Phạm Thiều Trung đã triển khai giảm đau sau mổ, bấy giờ giảm đau sau mổ chủ yếu bằng giảm đau toàn thân, gây tê vùng và gây tê tại chỗ. Năm 2009, khoa triển khai gây tê ngoài màng cứng (bằng bơm kim tiêm điện) và sau đó đầu năm 2011, khoa triển khai giảm đau bằng PCA. Bác sĩ Phạm Thiều Trung cho biết: “Rất nhiều bệnh nhân ngại mổ, kéo dài thời gian từ lúc phát hiện bệnh đến lúc mổ vì sợ đau. Với những phẫu thuật lớn như cắt dạ dày, cắt tử cung toàn phần, mổ lồng ngực, cắt đại tràng, lấy sỏi thận, lấy sỏi mật... nếu không có giảm đau, thì sau mổ bệnh nhân rất đau đớn, vật vã. Vì thế, tập thể cán bộ nhân viên trong khoa quyết tâm triển khai kỹ thuật này. Đến nay, 100% bệnh nhân phẫu thuật tại bệnh viện được giảm đau sau mổ”. Khoa Phẫu thuật gây mê hồi sức cũng đã chuyển giao kỹ thuật đẻ không đau bằng gây tê ngoài màng cứng cho y, bác sĩ tại Bệnh viện Đa khoa Thốt Nốt.

Tuy nhiên, bác sĩ Phạm Thiều Trung cũng băn khoăn, hiện nay dụng cụ như catheter để giảm đau sau mổ chưa được bảo hiểm y tế thanh toán. Dụng cụ này có giá khoảng từ 120-150 ngàn đồng. Bác sĩ Trung đề xuất bảo hiểm y tế thanh toán khoản này vì đau cũng là một bệnh lý. Dự kiến giữa tháng 12-2011, Khoa Phẫu thuật gây mê hồi sức sẽ thành lập đơn vị chống đau. Khi thành lập xong, khoa đẩy mạnh công tác tập huấn giảm đau sau mổ cho các bệnh viện trong và ngoài thành phố. Trong thời gian tới, khoa dự kiến triển khai phòng hồi sức bệnh nặng như: Hậu phẫu chấn thương sọ não, bệnh nhân sốc ngoại khoa, bệnh nhân thở máy kéo dài...

Bài, ảnh: HUỆ HOA