Theo Hiệp hội các nhà sản xuất ô tô Việt Nam (VAMA), thị trường ô tô cả nước có dấu hiệu khởi sắc nhờ chính sách giảm thuế trước bạ xuống còn 10 - 15% của Chính phủ. Nhiều dự báo trong thời gian tới, sản lượng bán hàng có thể còn tiếp tục tăng mạnh hơn nữa, vì từ năm 2014 Việt Nam thực hiện cam kết giảm thuế nhập khẩu xe ô tô trong khu vực ASEAN...
Theo VAMA, tổng sản lượng ô tô bán ra đến hết tháng 6-2013 đạt 9.731 xe, tăng 11% so với tháng trước và tăng 42% so với cùng kỳ năm 2012. Sức mua ô tô đang cho thấy đà hồi phục mạnh với lần thứ 4 liên tiếp đạt sản lượng bán hàng tháng sau vượt tháng trước. Dự báo, sản lượng bán hàng trong những tháng cuối năm sẽ tiếp tục khả quan. Tuy nhiên, hy vọng để thị trường ô tô "bùng nổ" vẫn phụ thuộc vào lộ trình giảm thuế đối với mặt hàng này.
Theo quy định pháp luật thuế hiện hành, ô tô nguyên chiếc nhập khẩu vào Việt Nam phải chịu ba loại thuế: Thuế nhập khẩu, thuế tiêu thụ đặc biệt và thuế giá trị gia tăng. Hiện thuế nhập khẩu xe dưới 9 chỗ đang áp dụng mức phổ biến 72 - 83%. Theo cam kết lộ trình ra nhập AFTA, thuế nhập khẩu ô tô nguyên chiếc từ khu vực ASEAN về Việt Nam năm 2014 sẽ giảm xuống còn 50%, năm 2015 còn 35%, năm 2016 còn 20%, năm 2017 còn 10% và năm 2018 còn 0%. Như vậy, trước mắt, từ năm 2014, ô tô nhập khẩu nguyên chiếc từ khu vực ASEAN về Việt Nam dự kiến sẽ giảm còn 50%. Xe nhập khẩu từ các nước thành viên WTO cũng sẽ giảm mạnh. Cụ thể, đối với cam kết trong WTO, tất cả các loại ô tô sẽ phải cắt giảm thuế suất xuống 70% sau 7 năm gia nhập. Và đến năm 2017, thuế suất áp dụng chỉ còn khoảng 47%. Mức thuế này tiếp tục được cắt giảm đến năm 2019. Đối với thuế tiêu thụ đặc biệt, trong bản Dự thảo xây dựng chiến lược phát triển công nghiệp ô tô giai đoạn mới đến năm 2020 và tầm nhìn đến năm 2030, Bộ Công Thương đã lên phương án giảm 50% thuế suất thuế tiêu thụ đặc biệt (riêng loại xe được lựa chọn là xe chiến lược sẽ được giảm thuế 70%) và 50% lệ phí trước bạ đối với ô tô đăng ký lần đầu. Hiện nay, thuế tiêu thụ đặc biệt với ô tô dưới 10 chỗ, trừ loại xe chạy bằng xăng kết hợp năng lượng điện, năng lượng sinh học dao động từ 45 - 60%, trong khi đó, lệ phí trước bạ với ô tô đăng ký lần đầu là 10 - 15%, từ lần thứ hai trở đi áp mức 2%. Theo Bộ Công Thương, nếu thực hiện giảm một nửa thuế tiêu thụ đặc biệt và lệ phí trước bạ đối với xe ô tô chở người dưới 10 chỗ ngồi đăng ký lần đầu, kỳ vọng sức mua ô tô trên thị trường sẽ đạt mức tăng trưởng khoảng 20%/năm.
Sức ép cạnh tranh từ thị trường ô tô giá rẻ khi Việt Nam thực hiện cam kết giảm thuế cho ô tô đang mở ra kỳ vọng làm thay đổi đáng kể thị trường này trong vài năm tới. Số liệu từ Tổng cục Thống kê cho biết, lượng ô tô nguyên chiếc nhập khẩu về nước cộng dồn trong 6 tháng đầu năm ước đạt 16.000 xe, tương ứng giá trị kim ngạch 308 triệu USD. So với cùng kỳ năm 2012, kim ngạch nhập khẩu ô tô nguyên chiếc nửa đầu năm 2013 đã đạt mức tăng trưởng 17,8% về lượng và 7,5% về giá trị. Trong đó, lượng xe từ Hàn Quốc thường duy trì vị trí dẫn đầu nhưng đã bắt đầu sụt giảm đáng kể. Trong khi đó, xe nhập khẩu từ Thái Lan dù vẫn đứng thứ hai, nhưng lượng xe đã tăng gần 85% trong thời gian qua. Ngoài ra, với việc thuế suất nhập khẩu ô tô nguyên chiếc từ khu vực ASEAN về Việt Nam dự kiến giảm về mức 50% sẽ khiến giá một số mẫu xe nhập khẩu bằng giá của xe lắp ráp trong nước. Những mẫu xe có sản lượng thấp, chỉ bán dưới 1.000 xe/năm có chi phí cao sẽ không có lợi thế cạnh tranh với xe cùng loại nhập khẩu nguyên chiếc. Ngay cả với những mẫu xe có sản lượng lớn, vẫn có lợi thế cạnh tranh cũng bị sức ép khiến xe lắp ráp sản xuất trong nước phải tìm cách giảm giá thấp hơn để cạnh tranh.
Một trong những trở ngại lớn nhất cho sự phát triển của ngành công nghiệp ô tô Việt Nam là chính sách không rõ ràng, bất ổn, không nhất quán và thuế rất cao. Cho đến nay, cả nước mới chỉ có 210 nhà cung cấp sản xuất phụ tùng và linh kiện ô tô, nhưng hầu hết đều chỉ sản xuất các chi tiết đơn giản với sản lượng nhỏ lẻ và công nghệ chưa tiên tiến. Để phát triển công nghiệp ô tô dòng xe chủ lực đóng vai trò quan trọng. Tuy nhiên, dòng xe chủ lực của Việt Nam đã được các cơ quan chức năng bàn từ 4 năm về trước, nhưng đến nay vẫn chưa đưa ra được quy định cụ thể nào.
Theo nhiều doanh nghiệp sản xuất ô tô trong nước, rủi ro cao trong phát triển công nghiệp ô tô Việt Nam là ngành công nghiệp ô tô hiện nay chưa phát huy hết tiềm năng thực tế của Việt Nam và sản lượng thấp, thừa công suất ở mức cao. Từ đó ảnh hưởng đến năng lực cạnh tranh so với các nước khác có nguồn cung trong nước
Chính vì vậy, dù thị trường ô tô nửa đầu năm 2013 có nhiều khởi sắc, nhưng sắp tới và những năm tiếp theo chỉ lạc quan với xe nhập, còn xe nội thì khó thoát khỏi cảnh "ì ạch"(!).
TRẦN THỦY
