Ghi chép: Quang Khuê

Hơn 37 năm trước, Lộ Vòng Cung là địa bàn ác liệt, bị tàn phá nặng nề trong chiến tranh. Cùng với sự phát triển của thành phố, “đất lửa” Vòng Cung dần hồi sinh, với nhiều sản vật, cây trái ngọt lành. Trở lại thăm các xã nằm dọc theo tuyến Lộ Vòng Cung trước thềm năm mới, càng thấy rõ nỗ lực bứt phá của nhân dân các địa phương để tạo nên diện mạo “vành đai xanh” của thành phố và hướng đến trở thành đô thị sinh thái trong tương lai không xa…

Diện mạo mới

Ban đầu, khi nhận điện thoại của người bạn phương xa nhờ làm “hướng dẫn viên” cho chuyến du lịch sông nước miệt vườn tại Cần Thơ, tôi không mấy hào hứng vì cảm giác thăm lại “cảnh cũ”, nhưng không ngờ chuyến đi đem đến cho tôi bao điều thú vị. Theo yêu cầu của bạn, từ sáng sớm, chúng tôi đi tàu du lịch đến chợ nổi Cái Răng để ngắm cảnh ghe xuồng mua bán tấp nập trên sông, xem các “cây bẹo” hàng độc nhất vô nhị của khách thương hồ. Thăm, chụp hình chợ nổi thỏa thích, anh bạn cao hứng kêu tài công chạy dọc theo sông Cần Thơ. Nghe tôi giới thiệu tuyến đường chạy dọc bờ sông gọi là “ Lộ Vòng Cung”, anh bạn tôi reo lên mừng rỡ, xúc động như thể chạm vào điều gì đó rất thân thương trong lòng anh. Rồi bất ngờ anh bảo tài công cứ chạy một vòng để anh được ngắm Lộ Vòng Cung. Bắt gặp cái nhìn thắc mắc của tôi, anh bạn cười giải thích: Theo lời má anh kể, trước giải phóng, nhà anh cũng nằm ven tuyến Lộ Vòng Cung. Do chiến tranh ác liệt quá nên cả gia đình anh chạy lên Sài Gòn làm ăn. Lớn lên, anh ra nước ngoài học tập và làm việc. Hơn 40 năm xa quê, anh chỉ biết về quê hương qua lời má kể, rồi hình dung đó là một vùng đất hoang tàn, bom đạn cày nát,  với những mái tranh nghèo xơ xác… Giờ tận mắt nhìn thấy diện mạo một đô thị ven sông, nhà cửa san sát, những vườn cây trái sum suê, bạn tôi rất đỗi ngạc nhiên. Đến đâu anh cũng bấm máy chụp hình để mang về cho các anh chị em ở phương xa biết những đổi thay đến không ngờ trên quê hương mình.

Hệ thống đèn chiếu sáng công cộng sử dụng năng lượng mặt trời
được lắp đặt ở huyện Phong Điền, TP Cần Thơ. Ảnh: VĂN CÔNG

 

Tàu chạy đến rạch Chuối, tài công “chặt cua” rẽ vào, rồi len lỏi vào các con rạch nhỏ. Theo tài công, đây cũng là tuyến nhiều khách nước ngoài thường tham quan. Từ dưới sông, có thể cảm nhận cuộc sống thôn quê thanh bình êm ả, với những mái nhà nép mình trong những vườn cây ăn trái, những gương mặt nông dân chất phác, niềm nở vẫy tay chào…Vào rạch Rau Muôi một đoạn, tàu cặp vào bến sông, trên bến có tấm biển “Điểm dừng chân Ba Xinh”. Đây là điểm du lịch của ông Nguyễn Văn Sinh (Ba Xinh), thuộc “Hợp tác xã du lịch sinh thái Mỹ Long”. Vườn nhà ông Ba Xinh rợp mát bóng dâu Hạ Châu, vú sữa, chôm chôm, cam sành,… Ngoài hơn 1 ha vườn đã trồng các loại cây đặc sản phục vụ du lịch sinh thái, ông Ba Xinh còn xây dựng 3 phòng trọ dành cho khách lưu trú và khu nhà ăn theo kiểu sân vườn. Giáp ranh với vườn du lịch của ông Ba Xinh là phần đất trồng dâu Hạ Châu, chôm chôm, vú sữa… của ông Trần Hiếu Hạnh (người dân trong xóm hay gọi thân mật là chú Hai Thọ), Chủ nhiệm Hợp tác xã du lịch sinh thái Mỹ Long. Chú Hai Thọ năm nay 71 tuổi. Vẻ lam lũ vẫn còn hiện rõ trên gương mặt đen sạm cùng đôi bàn tay to bè của chú. Chú Hai Thọ kể: “Gia đình tôi có gần 1 ha đất vườn trồng đủ loại cây: cam, quýt, chuối, mít… Vườn tạp, năng suất thấp, thu nhập chẳng được bao nhiêu dù lao động vất vả quanh năm. Những năm gần đây, khi xây dựng mô hình vườn - ao - chuồng, tôi có thu nhập khá hơn, khoảng 60 triệu đồng/năm. Tôi cũng đang cải tạo lại vườn cây thành vườn du lịch sinh thái…”. Rồi ông chỉ cho chúng tôi xem những hố bom ngày xưa đến giờ vẫn chưa lấp hết, được ông cải tạo thành những ao nuôi cá để phục vụ khách du lịch. Bạn tôi cứ tròn mắt ngỡ ngàng đứng giữa vườn cây ăn trái xanh rờn và những “hố bom” cá lội tung tăng.

Không riêng bạn tôi, ngay cả nhiều người từng tham gia chiến đấu trên tuyến Lộ Vòng Cung cũng ngỡ ngàng trước sự hồi sinh nhanh chóng trên vùng “đất lửa”. Nơi mà Nhà thơ Lâm Thao từng mô tả: “Vòng Cung đi dễ khó về/ Đạn chen đầu đạn bom kề hố bom”. Tuyến lộ do Pháp xây dựng dài gần 30km này là vành đai phòng thủ của địch nhằm bảo vệ các cơ quan đầu não trung tâm vùng IV chiến thuật tại Cần Thơ. Còn với ta, Lộ Vòng Cung cũng là địa bàn quan trọng để lực lượng vũ trang của ta đứng chân tiến công giải phóng TP Cần Thơ. Vì vậy, Lộ Vòng Cung trở thành địa bàn chiến lược quan trọng tranh chấp ác liệt một mất, một còn giữa ta và địch.

Trường Tiểu học xã Mỹ Khánh, huyện Phong Điền, trường đạt chuẩn
quốc gia năm 2009. Ảnh: KIM XUÂN

Sau chiến tranh, nhân dân ven Lộ Vòng Cung trở về xây dựng lại quê hương từ hoang tàn, đổ nát. Từ những đôi tay cần cù, lam lũ, những khối óc năng động, không chấp nhận đói nghèo, những vườn cây ăn trái đã hồi sinh, những mô hình sản xuất mới nở rộ… với khoảng 6.000 ha vườn cây ăn trái, chiếm 1/3 diện tích đất trồng cây ăn trái toàn thành phố. Sự chuyển mình rõ nét nhất ở các xã, thị trấn nằm trên tuyến Lộ Vòng Cung là kể từ khi Cần Thơ trở thành thành phố trực thuộc Trung ương. Dễ thấy nhất là trước năm 2004, thị trấn Phong Điền chỉ là thị tứ nhỏ với “mặt tiền” là một tuyến đường, hai dãy phố cũ kỹ. Còn bây giờ, thị trấn Phong Điền là trung tâm thương mại sầm uất, với những con đường rộng thênh thang, từng dãy phố mới đua nhau mọc lên. Hai dãy phố trung tâm trên Đường tỉnh 923 cũng đang trong giai đoạn giải tỏa để xây dựng khu dân cư thương mại mới và công viên dọc theo bờ sông Cần Thơ. Ban đêm ánh điện rực sáng, hàng quán bán đến tận khuya. Từ trung tâm thị trấn đến trung tâm xã Tân Thới, những ngôi nhà tường mới đua nhau mọc lên, thay dần những căn nhà lá. Ông Nguyễn Hoàng Ba, Chủ tịch UBND huyện Phong Điền, phấn khởi: “Cơ sở hạ tầng phát triển, đời sống của nhân dân khấm khá hơn. Thu nhập bình quân đầu người của người dân các xã, thị trấn trên tuyến đường Vòng Cung năm 2012 cao hơn mức bình quân chung của huyện là khoảng 24 triệu đồng/người/năm”. Hiện nay, tất cả tuyến đường chính của các xã dọc Lộ Vòng Cung của huyện Phong Điền đều được nhựa hóa hoặc bê tông hóa.

Đây cũng chính là điểm chú Hai Thọ tâm đắc nhất khi nói đến những đổi thay trên tuyến lửa Vòng Cung. Đường sá ngon lành, từ nhà ông ở xã Mỹ Khánh chỉ cần dong xe gắn máy mươi phút là đến trung tâm thành phố. Ông Nguyễn Hoàng Lâm, Chủ tịch UBND xã Mỹ Khánh, phấn khởi: “Giao thông nông thôn của Mỹ Khánh giờ rất tốt. Xã đã hoàn thành 19/20 tiêu chí xã nông thôn mới, tiêu chí chợ nông thôn sẽ hoàn thành trong năm 2013…”. Không chỉ có vậy, thành phố đang hoàn tất thủ tục để khởi công xây dựng khu di tích lịch sử- văn hóa- du lịch Lộ Vòng Cung tại xã Mỹ Khánh, nhằm tái hiện lịch sử hào hùng của nhân dân thành phố qua hai cuộc kháng chiến chống Pháp- Mỹ.

Theo nhịp đô thị hóa

Đi trên tuyến Lộ Vòng Cung, anh bạn tôi không khỏi ngạc nhiên khi chứng kiến cảnh xe du lịch lớn, nhỏ, mô-tô dập dìu đón, thả khách ở các vườn du lịch hay hình ảnh những “ông Tây”, “bà đầm” đạp xe trên đường, ngồi tàu du lịch len lỏi trong kinh, rạch. Anh cũng tỏ ra thích thú khi nghe những chú, bác “rặt” nông dân dạn dĩ chào hỏi, giao tiếp với khách nước ngoài bằng tiếng Anh, dù phát âm chưa chuẩn, chưa đúng hoặc phải dùng tay chân hỗ trợ thêm… Lão nông Hai Thọ kể: “Để chuẩn bị làm du lịch “hôm-xì- tây” (homestay, một loại hình du lịch theo hình thức du khách cùng ăn, cùng ở, cùng sinh hoạt ở nhà dân - PV), nông dân chúng tôi được dự các khóa huấn luyện cơ bản về làm du lịch, như cách đón tiếp, phục vụ du khách, các món ẩm thực,… Đặc biệt, chúng tôi còn được dự khóa huấn luyện tiếng Anh trong 2 tháng…”. Nghe chuyện lão nông ngoài bảy mươi đi học tiếng Anh thật thú vị. Tuổi cao, học buổi sáng, buổi chiều trả lại hết cho thầy, vì vậy chú Hai Thọ dẫn theo hai đứa cháu nội để hỗ trợ chú ghi chép. Về nhà, chỗ nào quên, cháu dạy lại cho ông.

Dâu Hạ Châu (Phong Điền). Ảnh: QUẾ LIM

Các lão nông Hai Thọ, Ba Xinh và 15 nông dân khác của Hợp tác xã Du lịch sinh thái Mỹ Long được xem là những nông dân thức thời ở xã Mỹ Khánh. Bởi theo ông Nguyễn Hoàng Ba, Chủ tịch UBND huyện Phong Điền, định hướng phát triển của huyện trong tương lai sẽ trở thành đô thị sinh thái, với thế mạnh là thương mại, dịch vụ và du lịch sinh thái.

Tiến trình đô thị hóa mang đến nhiều lợi ích khi cơ sở hạ tầng phát triển nhưng cũng là thách thức với nhiều nông dân vốn quen gắn với mảnh vườn thửa ruộng. Bởi khi đất nông nghiệp ngày càng bị thu hẹp, đòi hỏi các hộ phải chuyển đổi cách thức làm ăn mới. Đi dọc theo rạch Xẻo Tre, rạch Cùng… ấp Tân Long A, xã Tân Thới, chúng tôi bắt gặp những hình ảnh rất đẹp: sau vườn nhà, trước mái hiên, ven đường… đâu đâu cũng rực rỡ sắc hoa. Nhận thấy nghề trồng hoa kiểng lãi gấp 3- 4 lần trồng lúa nên nhiều nông dân ấp Tân Long A mạnh dạn đầu tư trồng hoa kiểng. Từ 12 hộ trồng hoa đơn lẻ ban đầu, năm 2008, Hội Nông dân xã Tân Thới đã thành lập Câu lạc bộ (CLB) hoa kiểng ấp Tân Long A để cho bà con có điều kiện chuyển giao khoa học kỹ thuật, liên kết sản xuất, tránh tình trạng cạnh tranh không lành mạnh, bị thương lái ép giá. Đến nay ấp Tân Long A có trên 70 hộ trồng hoa kiểng, trong đó, có đến 63 hộ là thành viên CLB.

Tết này, các thành viên CLB hoa kiểng ấp Tân Long A, xã Tân Thới đã chuẩn bị khoảng 66.000 giỏ hoa để cung ứng cho thị trường. Bà con ở đây đã thay đổi suy nghĩ “bán cái thị trường cần” thay vì “bán cái mình có”. Nếu như trước đây bà con chỉ trồng vạn thọ, thì nay trồng thêm nhiều loại hoa như: cúc, cát tường, mai dạ thảo, thược dược… Hàng năm, các thành viên CLB cung ứng cho thị trường trên 70.000 giỏ hoa, thương lái tới tận nơi tìm mua.

Nhiều nông dân khác ở ven tuyến Lộ Vòng Cung cũng năng động chuyển đổi cây trồng, vật nuôi theo nhu cầu thị trường. Chú Hai Tấn (Nguyễn Văn Tấn) ở ấp Nhơn Lộc 1, thị trấn Phong Điền, là một trong những điển hình như thế. Năm nay 76 tuổi, chú Hai còn rất khỏe mạnh, minh mẫn. Con, cháu của chú đều kinh doanh thành đạt ở trung tâm thành phố nhưng chú thím vẫn quyết tâm “bám trụ” tại mảnh đất nhà mình làm nông dân. Chú Hai Tấn đang nuôi 65 con gà lôi giống và một đàn gà thịt, gà con. Chú thử làm bài toán đơn giản: “Mỗi cặp gà lôi giống 20 ngày tuổi giá bán 150.000 đồng/cặp; một con gà lôi con 1,5 tháng tuổi là 100.000 đồng; gà thịt thì 120.000 đồng/kg. Gà giống thì 1 tháng rưỡi đẻ một lứa 20 trứng, gà thịt nuôi trong 6 tháng đạt 4kg. Mỗi năm trừ chi phí, chỉ riêng đàn gà lôi đã đem về cho tôi khoảng 100 triệu đồng”. Ngoài 5 công vườn trồng các loại cây đặc sản như dâu Hạ Châu, mít… chú Hai Tấn bắt đầu nuôi gà lôi khoảng 2 năm nay. Trước đó, chú đã từng nuôi heo nái, ếch, rắn ri voi,… và nuôi con gì chú cũng thắng lớn. Bí quyết của chú rất đơn giản: “Mỗi vật nuôi ở địa phương đều có “chu kỳ” riêng. Do vậy, song song với việc học hỏi, ứng dụng các tiến bộ khoa học vào sản xuất, nông dân phải biết nghiên cứu, tìm hiểu nhu cầu của thị trường. Bao giờ cũng vậy, người tiên phong nuôi giống mới đều thắng, còn cứ theo một loại vật nuôi nhiều năm thì sẽ bị cảnh dội hàng”. Chính sự năng động đó đã giúp chú Hai Tấn làm giàu chính đáng trên phần đất của mình và là một trong 6.803 nông dân sản xuất, kinh doanh giỏi của huyện Phong Điền.

 ****

Lộ Vòng Cung xưa đã chứng kiến những chiến công vang dội từ tinh thần thép của quân và dân Cần Thơ. Các xã ven Lộ Vòng Cung hôm nay lại khẳng định những kỳ tích mới - những thành quả kinh tế- xã hội được làm nên từ những định hướng đúng đắn của Đảng và Nhà nước cùng sự năng động, nỗ lực của người dân. Vòng Cung tuyến lửa “đi dễ khó về ” ngày nào đang chuyển mình thành “vành đai xanh” để cùng góp sức đưa Cần Thơ trở thành thành phố trung tâm của vùng châu thổ “Chín rồng”.