Ngày 26-8-2008, Thủ tướng Chính phủ ký ban hành Quyết định số 1151/QĐ-TTg phê duyệt bổ sung các Dự án đầu tư (Giai đoạn 2) thuộc Chương trình xây dựng cụm, tuyến dân cư (CTDC) và nhà ở vùng ngập lũ ĐBSCL - gọi tắt là Chương trình. Thực hiện Chương trình sẽ đảm bảo chỗ ở an toàn cho 56.000 hộ dân thuộc 6 tỉnh (Đồng Tháp, An Giang, Kiên Giang, Tiền Giang, Vĩnh Long, Hậu Giang) và TP Cần Thơ. Đồng thời, bổ sung hạng mục thiết yếu, như: bãi rác, kè chống sạt lở cho một số cụm, tuyến trong giai đoạn 1. Đến cuối năm 2014, thời hạn kết thúc Chương trình, dù đạt được kết quả đáng ghi nhận nhưng nhiều công trình vẫn còn dở dang và phát sinh nhiều nhu cầu mới cần đáp ứng…

* Kết quả bước đầu

Tình hình biến đổi khí hậu khu vực, dòng chảy trên sông Tiền, sông Hậu diễn biến phức tạp, biến đổi liên tục, gây sạt lở nghiêm trọng ở nhiều nơi, đe dọa an toàn cho người dân vùng lũ ĐBSCL. Trong ảnh: Một đoạn sạt lở “ăn đứt” trục lộ giao thông chính của xã Tân Bình, huyện Thanh Bình, tỉnh Đồng Tháp. Ảnh: THANH HUY

Tỉnh Đồng Tháp thực hiện 46 CTDC thuộc Chương trình, bố trí cho trên 14.230 hộ dân vùng lũ bị sạt lở, nhất là những khu vực ven sông Tiền. Ông Nguyễn Thanh Hùng, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Đồng Tháp, cho biết: Rút kinh nghiệm Giai đoạn 1, UBND tỉnh chỉ đạo các chủ đầu tư tổ chức đấu thầu, san lấp mặt bằng các dự án thuộc Chương trình, tạo nên sự minh bạch, công bằng, công khai. Qua tổ chức đấu thầu san nền, hầu hết các CTDC đều giảm giá thành từ 5-15%, phần vốn tích lũy được Đồng Tháp đã đề nghị Trung ương thực hiện thêm 7 cụm, tuyến để bố trí cho các hộ dân bị sạt lở khẩn cấp ven sông Tiền. Như vậy, Đồng Tháp triển khai thực hiện 53 CTDC với tổng số 15.193 hộ, tăng 962 hộ so với kế hoạch. Đến nay, Đồng Tháp đã hoàn thành 100% công tác đền bù, giải phóng mặt bằng; xây dựng hạ tầng thiết yếu cho 43/53 cụm, tuyến; xét duyệt được 14.802/15.193 hộ… Hiện tỉnh có 33 cụm, tuyến đã xét duyệt dân cư vào ở đạt từ 90% trở lên; 21 cụm tuyến hộ dân vào xây dựng nhà ở đạt 90% trở lên… “Chương trình đã giải quyết cho trên 10.800 hộ dân bị sạt lở, hộ có khó khăn về nhà ở của Đồng Tháp có chỗ ở ổn định, an toàn, từng bước ổn định cuộc sống. Điều này chứng minh rằng, Chương trình tiếp tục đạt được nhiều kết quả quan trọng, phát huy tốt mô hình sống chung với lũ và sạt lở” – ông Nguyễn Thanh Hùng khẳng định.

Theo báo cáo tổng hợp của Bộ Xây dựng, đến ngày 31-12-2014, triển khai Chương trình, 7 địa phương vùng ĐBSCL (Đồng Tháp, An Giang, Kiên Giang, Tiền Giang, Vĩnh Long, Hậu Giang và TP Cần Thơ) đã thực hiện 178/179 dự án, gồm 129 cụm, tuyến và 49 bờ bao khu dân cư có sẵn. Đến nay, Chương trình hoàn thành việc tôn nền đạt 97%, xây dựng công giao thông nội bộ đạt 91%, xây dựng hệ thống thoát nước thải đạt 92%, xây dựng hệ thống cấp nước sinh hoạt đạt 82%, xây dựng hệ thống cấp điện sinh hoạt đạt 87%…Để đạt được kết quả khả quan này, Chương trình đã được sự lãnh, chỉ đạo và tổ chức thực hiện sâu sát của các cấp ủy, chính quyền địa phương vùng ĐBSCL nên được người dân đồng tình, ủng hộ và hợp tác. Ngoài ra, các địa phương trong vùng đã chú trọng công tác quy hoạch, chọn địa điểm xây dựng các CTDC đảm bảo phù hợp với quy hoạch kiểm soát lũ, gắn với điều kiện sản xuất, đồng thời đảm bảo điều kiện sinh hoạt thuận lợi cho người dân. Chính vì vậy, kết quả của chương trình mang lại, các địa phương vùng ĐBSCL khẳng định có ý nghĩa thực tiễn, góp phần rất lớn trong phát triển kinh tế - xã hội địa phương, đặc biệt là công tác đảm bảo an sinh xã hội.

* Vẫn còn vướng, khó

Dù đạt được kết quả bước đầu khá khả quan, nhưng chương trình gặp không ít khó khăn, vướng mắc. Điển hình như: Tiến độ thực hiện công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng các cụm, tuyến và bờ bao khu dân cư sẵn có còn chậm. Vì vậy, chương trình đã kết thúc vào cuối năm 2014 nhưng vẫn còn một số CTDC chưa hoàn thành. Trong quá trình thực hiện, một số dự án đầu tư được mở rộng nhằm khai thác các lợi thế vùng miền, phát triển kinh tế, tạo việc làm cho lao động địa phương đã làm tăng chi phí đầu tư. Theo Sở Xây dựng TP Cần Thơ, năm 2010, thành phố được bố trí 40,048 tỉ đồng từ nguồn vốn vay Ngân hàng Phát triển Việt Nam để đầu tư tôn nền phần diện tích xây dựng nhà ở. Việc lựa chọn địa điểm gắn với định hướng phát triển của đô thị và trung tâm nông thôn mới tạo điều kiện để các hộ sinh sống, cộng thêm chậm triển khai đền bù giải phóng mặt bằng dẫn đến chi phí bồi thường vượt quá định mức so với quy định đối với phần tôn nền 52 triệu đồng/hộ so với thực tế tại thành phố khoảng 275 triệu đồng/hộ (tăng 5,3 lần). Ngoài ra, để đồng bộ với các khu dân cư khác liền kề nên kết cấu hạ tầng được thiết kế, như quy cách các đường trục chính, đường nội bộ, mặt đường, hệ thống thoát nước,…vượt định mức quy định. Vì vậy, quy định quy mô xây dựng các công trình hạ tầng thiết yếu là 64 triệu đồng/hộ so với thực tế địa phương thực hiện là 433 triệu đồng/hộ (tăng 6,8 lần)… Đây cũng là thực trạng chung của các địa phương vùng ĐBSCL triển khai Chương trình. Ông Nguyễn Văn Khang, Chủ tịch UBND tỉnh Tiền Giang, cho biết: Do xưa nay người dân nông thôn chỉ quen sống rộng rãi với vườn rau, ao cá, khi vào cụm dân cư họ phải sống trong điều kiện diện tích bó hẹp nên rất khó thích ứng. Từ đó, chưa thu hút được đông đảo người dân vào định cư tại các cụm dân cư. Vì vậy, cần tăng cường công tác vận động, thuyết phục, nhất là đối với các hộ dân đang ở phân tán ngoài đồng phải chuyển đổi tập quán sống vào định cư ở các cụm dân cư…

Ngoài các vấn đề trên, qua tổng hợp từ các địa phương, hiện nay còn khoảng 8.410 hộ dân thuộc đối tượng của Chương trình chưa hoàn thành thủ tục vay để giải ngân, tương đương khoảng 168,2 tỉ đồng. Hiện nay, vốn vay mua nền nhà của các hộ dân Giai đoạn 1 đã hết thời hạn trả nợ. Tuy nhiên còn nhiều hộ vẫn chưa trả được nợ; trong đó có 25.868 hộ nghèo và hộ cận nghèo với tổng số tiền là 226,344 tỉ đồng. Những trường hợp này rất cần hỗ trợ từ Chính phủ trong việc kéo dài thời hạn cho vay, thời hạn trả nợ… để người dân ổn định cuộc sống.

Trong những năm gần đây, tình hình biến đổi khí hậu khu vực, dòng chảy trên sông Tiền, sông Hậu diễn biến phức tạp, biến đổi liên tục, gây sạt lở nghiêm trọng ở nhiều nơi. Theo đó, nhiều hộ dân đứng trước nguy cơ bị sạt lở nhà cửa cần phải di dời khẩn cấp. Tại tỉnh Đồng Tháp, theo khảo sát của ngành chức năng, hiện nay tỉnh có 43 xã có ranh giới giáp sông với 95 điểm sạt lở, tổng số hộ dân phải di dời là 5.100 hộ… Ông Võ Anh Kiệt, Phó Chủ tịch UBND tỉnh An Giang, cho biết: Các CTDC của Chương trình không đủ nền bố trí cho 13.598 hộ dân đang sống ở những điểm sạt lở mới xuất hiện. Vì vậy, An Giang có nhu cầu bố trí thêm 38 CTDC vượt lũ với quy mô trên 279ha cho khoảng 13.600 hộ dân sống trong vùng sạt lở… Theo thống kê của Bộ Xây dựng, các địa phương vùng ĐBSCL vẫn còn nhu cầu đầu tư bổ sung tôn nền 63 CTDC; 89 bờ bao khu dân cư có sẵn để đảm bảo cho trên 60.950 hộ dân có chỗ ở an toàn, ổn định. Đây là những vấn đề cần được sự quan tâm của Chính phủ, các bộ ngành hữu quan nhằm đảm bảo cuộc sống ổn định cho cư dân vùng ngập lũ ở ĐBSCL.

H.Triều

*Ông Trịnh Đình Dũng, Bộ trưởng Bộ Xây dựng: Xây dựng nếp sống văn minh ở các cụm, tuyến dân cư vượt lũ Các địa phương cần có kế hoạch xây dựng nếp sống văn minh trong cộng đồng dân cư để các cụm, tuyến trở thành các điểm dân cư mới. Khuyến khích các hộ dân vào ở trong cụm, tuyến dân cư vượt lũ, đề nghị các bộ, ngành liên quan phối hợp chặt chẽ với UBND các tỉnh, thành phố xem xét, ưu tiên giải quyết vốn thuộc Chương trình xây dựng nông thôn mới và các chương trình giảm nghèo khác để xây dựng đồng bộ hạ tầng thiết yếu trong cụm, tuyến dân cư nhằm nâng cao điều kiện sống của các hộ dân, nâng cao hiệu quả đầu tư. Bộ Lao động – Thương binh và Xã hội cùng các bộ ngành liên quan, UBND các địa phương quan tâm đề xuất xây dựng các cơ chế, chính sách liên quan đến phát triển kinh tế vùng, việc làm, đào tạo nghề cho các hộ dâng trong cụm, tuyến dân cư nhằm đảm bảo ổn định cuộc sống, tạo điều kiện để họ yên tâm sinh sống và xây dựng cuộc sống mới trong cụm, tuyến dân cư. * Ông Đào Quang Thu, Thứ trưởng Bộ Kế hoạch và Đầu tư: Hoàn thành dứt điểm các dự án đầu tư dở dang Việc lồng ghép và huy động các nguồn vốn thực hiện chương trình còn hạn chế. Sự phối hợp giữa trung ương và địa phương chưa chặt chẽ dẫn đến thiếu căn cứ và thông tin trong công tác lập kế hoạch, giải ngân các nguồn vốn hỗ trợ từ ngân sách trung ương và xử lý những vướng mắc trong công tác phê duyệt, điều chỉnh vốn của Chương trình. Căn cứ vào chỉ thị số 23/CT-TTg ngày 5-8-2014 của Thủ tướng Chính phủ, Bộ Kế hoạch và đầu tư đã có hướng dẫn các bộ, ngành và địa phương xây dựng kế hoạch 5 năm, 2016-2020. Theo đó, giai đoạn này, từng ngành, lĩnh vực chỉ đề xuất cấp có thẩm quyền phê duyệt không quá 2 chương trình mục tiêu quốc gia. Năm 2015, đề nghị các địa phương tập trung hoàn thành dứt điểm, đưa vào sử dụng các dự án đầu tư dở dang của chương trình Đối với một số nhiệm vụ của chương trình chưa hoàn thành sẽ lồng ghép vào các chương trình mục tiêu tương tự. *Ông Võ Minh Hiệp, Phó tổng Giám đốc Ngân hàng Chính sách Xã hội: Phải có giải pháp quản lý những hộ bán hoặc cho thuê nhà trong cụm, tuyến dân cư Nhiều trường hợp hộ dân nhận nhà trong cụm, tuyến dân cư vượt lũ một thời gian trở về nơi cũ, chuyển đi nơi khác, hoặc cho hộ khác thuê, hoặc bán cho người khác nên việc thu hồi nợ vay của ngân hàng gặp nhiều khó khăn. Đề nghị các địa phương thực hiện Chương trình có biện pháp khắc phục tình trạng hộ dân tự ý sang nhượng nhà ở trong khi chưa trả hết nợ ngân hàng hoặc chính quyền thu hồi nhà của hộ này cấp cho hộ khác trong khi hộ dân được cấp không chịu ký nhận nợ ngân hàng của hộ dân đã bị thu hồi. Đề nghị chính quyền địa phương các cấp có kế hoạch và biện pháp giúp đỡ, tạo điều kiện cho các hộ dân vào ở trong cụm, tuyến dân cư tham gia sản xuất. Đồng thời, có chính sách đào tạo nghề phù hợp với điều kiện của địa phương để giải quyết công ăn việc làm, ổn định cuộc sống người dân trong cụm tuyến dân cư vượt lũ. *Ông Lê Hùng Dũng, Chủ tịch UBND TP Cần Thơ: Điều chỉnh quy định hạ tầng kỹ thuật cho phù hợp Hiện nay, Thông tư Số 04/2004/TT-BXD ngày 7-7-2004 của Bộ Xây dựng Hướng dẫn thực hiện quyết định 78/2004/QĐ-TTg ngày 7-5-2004 của Thủ tướng Chính phủ về việc điều chỉnh, bổ sung một số cơ chế chính sách để đẩy nhanh tiến độ xây dựng cụm tuyến dân cư và nhà ở tại các tỉnh thường xuyên ngập lũ ĐBSCL một số nội dung đã không còn phù hợp. Ví dụ: Đường giao thông nội bộ trong cụm, tuyến bảo đảm yêu cầu kết nối với đường liên xã, liên vùng có chiều rộng mặt đường không lớn hơn 7 mét; đường trục chính trong các cụm, tuyến có chiều rộng mặt đường không lớn hơn 5,5 mét; các đường nội bộ khác trong cụm, tuyến có chiều rộng mặt đường không lớn hơn 3,5 mét không phù hợp với khu đô thị, khu dân cư. Thành phố kiến nghị Bộ Xây dựng điều chỉnh, sửa đổi Thông tư trên nhằm xây dựng cơ sở hạ tầng phù hợp với xu hướng phát triển, khuyến khích hộ dân vào ở, nâng cao điều kiện sống và phát triển của người dân. T.Long