Cuộc thi đã khơi dậy khả năng sáng tạo trong cuộc sống và học tập của thanh thiếu niên nhi đồng trên khắp địa bàn thành phố. (Trong ảnh: Nhóm tác giả bên mô hình Hệ thống nhà thông minh).

Cuộc thi Sáng tạo thanh thiếu niên, nhi đồng TP Cần Thơ năm 2013 - 2014 (gọi tắt là cuộc thi sáng tạo) là sân chơi bổ ích, lý thú nhằm phát hiện và tôn vinh tài năng trẻ. Từ thực tiễn cùng trí tuệ sáng tạo, các “nhà khoa học nhí” biến ý tưởng thành hiện thực bằng những mô hình phục vụ trong sinh hoạt và học tập, gần gũi với môi trường…

Cuộc thi được tổ chức định kỳ hàng năm dành cho thiếu niên nhi đồng từ 9-16 tuổi. Tham gia cuộc thi, các em có thể thỏa sức sáng tạo ở các lĩnh vực: Đồ dùng dành cho học tập; phần mềm tin học; sản phẩm thân thiện với môi trường; dụng cụ sinh hoạt gia đình và đồ chơi trẻ em; bảo vệ môi trường và phát triển kinh tế. Ngay từ khi phát động, được sự quan tâm của lãnh đạo UBND thành phố, sự phối hợp của các sở, ngành và phòng Giáo dục và Đào tạo các quận, huyện, cuộc thi được triển khai đúng kế hoạch. Bà Nguyễn Ý Nguyện, Phó Chủ tịch Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật, Phó Trưởng ban Thường trực Ban tổ chức cuộc thi, cho biết: Cuộc thi năm nay tăng 232 mô hình so với năm trước và được chuẩn bị khá công phu. Số giải thưởng cũng tăng hơn so với năm 2013.

Nhiều ý tưởng độc đáo, sáng tạo, thể hiện qua các sản phẩm cụ thể. Mỗi lĩnh vực mỗi ý tưởng khác nhau nhưng đều xuất phát từ thực tiễn cuộc sống, học tập. Chủ nhân mô hình Bộ cờ Tiếng Việt lớp 1 là Trần Bá Huy (học sinh Trường Tiểu học Thới Lai 1, huyện Thới Lai), “ẵm gọn” giải Nhất (cá nhân) và giải Ba (nhóm). Bá Huy cho biết: “Qua thực hành Bộ đồ dùng học tập môn Tiếng Việt dành cho học sinh lớp 1, học sinh gặp nhiều khó khăn, ghép chữ không ngay ngắn, cất vào và lấy ra mất thời gian, dễ để nhầm và khó tìm nên em chọn và làm bộ cờ có chữ cái môn này”. Từ những vật liệu đơn giản gồm: Bảng đính chữ bằng mica; các chữ cái bằng mica in màu; nam châm lá; tôn, decal..., Bá Huy “kết dính” tạo thành bộ cờ có tính khoa học và hữu ích. Khi nhìn bộ cờ, học sinh sẽ thấy ngay các con chữ hàng ngày, dễ thuộc lòng, nhận dạng các chữ. Học sinh chỉ cần tìm các con chữ và tìm đường đi để ghép các con chữ thành vần, thành tiếng, từ có sẵn hoặc tiếng, từ mới bằng cách nhanh nhất. Bộ cờ cũng là đồ chơi học tập, giúp trẻ vừa chơi, vừa học, thích thú hơn, thuận tiện hơn. Ngoài ra bộ cờ còn sử dụng trong việc học nhóm, giúp học sinh phát triển tư duy, trí tuệ, tính nhanh nhẹn, củng cố, nâng cao, mở rộng vốn từ và phát huy năng lực bản thân và tập thể nhóm.

Một trong bốn mô hình đạt giải Nhất là mô hình Hệ thống nhà thông minh của Nhóm tác giả Quan Thanh Hải, Trần Võ Khánh Ngân và Trần Thị Nguyễn Nhật (cựu học sinh Trường THPT Châu Văn Liêm). Cùng với xã hội phát triển, chất lượng cuộc sống con người ngày càng được nâng cao, nhu cầu môi trường sống hiện đại hơn. Vì thế, ngôi nhà không chỉ là nơi trú ngụ, sinh hoạt thông thường mà còn đảm bảo các tiêu chí như: tiện nghi, an toàn, tiết kiệm và thông minh. Từ những ý tưởng đó, nhóm tác giả nghiên cứu và tìm tòi công nghệ mới nhất có thể dùng để xây dựng các tính năng của ngôi nhà thông minh với giá hợp lý (rẻ) cung cấp khả năng tự động hóa cao, kết nối có dây và không dây cho mục tiêu an toàn, an ninh và sử dụng tiết kiệm điện năng. Việc xây dựng ngôi nhà thông minh với các giải pháp tự động nhận biết một số trạng thái của ngôi nhà và điều khiển các thiết bị đảm bảo sử dụng điện tiết kiệm, đảm bảo an toàn, phòng, chống cháy nổ, chống trộm. Hệ thống cho phép cảnh báo và giám sát từ xa sử dụng mạng internet và điện thoại đi động; giá thành hợp lý, dễ lắp đặt và khả năng tự động hóa cao.

Sau thời gian nghiên cứu, nhóm tác giả hoàn thành ý tưởng ngôi nhà thông minh có các tính năng sau: Nhận biết ánh sáng (cường độ ánh sáng) để điều khiển tắt mở đèn và điều chỉnh cường độ sáng của đèn; nhiệt độ để điều khiển tắt mở điều hòa, quạt; nhiệt độ cao kết hợp với nồng độ khí gas điều khiển báo động cháy; thu nhận hình ảnh từ webcam, phát hiện chuyển động và phát cảnh báo trộm. Đây là hệ thống khá phức tạp gồm các chức năng cơ bản sau: phát hiện chuyển động, phát chuông báo động, gởi tin nhắn SMS, tự động gọi số điện thoại định trước, gởi email cảnh báo kèm theo hình ảnh phát hiện đến địa chỉ định trước…

Ngôi nhà thông minh gồm hai mô-đun chính: Nhận biết trạng thái của ngôi nhà để điều khiển các thiết bị như đèn, quạt, chuông báo động, cửa, rèm; sử dụng camera quan sát để phát hiện chuyển động và cảnh báo trộm qua email, SMS, điện thoại đi động. Nhóm tác giả cho rằng: Ý tưởng hệ thống này có thể triển khai cho ngôi nhà bất kỳ có máy tính nối mạng Internet. Nếu không cần thiết thì không cần gắn bộ Dcom 3G. Hệ thống chạy tốt và hiệu quả. Như vậy nếu máy tính đã có nối mạng Internet thì có thể sử dụng chương trình an ninh này không tốn thêm chi phí thiết bị… Năm học lớp 12, dù bận rộn với việc học nhưng nhóm tác giả vẫn dành thời gian nghiên cứu. Những tháng ngày mày mò vất vả được “trả công” bằng kết quả xứng đáng. Bạn Trần Võ Khánh Ngân cho biết: “Để làm được mô hình này cần phải có niềm đam mê, dám nghĩ dám làm, tự tin không ngại khó. Nhiều lúc nhóm tỏ ra chán nản nhưng nhờ thầy cô động viên, cuối cùng hệ thống ngôi nhà thông minh ra đời.

Hầu hết sản phẩm dự thi đều mang tính ưu việt và ứng dụng cao trong thực tế và hiệu quả kinh tế, xã hội. Từ những đồ phế thải, vật dụng đơn giản, cây cỏ… được các em chắt lọc, làm thành những mô hình sản phẩm hoàn chỉnh, như: Tái chế các phương tiện giao thông; hoa dại; thuốc trừ sâu sinh học từ thảo mộc… Cuộc thi phát động từ tháng 12-2013, giao cho Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật TP Cần Thơ là cơ quan thường trực phối hợp với Sở Khoa học và Công nghệ, Sở Giáo dục và Đào tạo, Thành đoàn triển khai thực hiện. Sau 2 vòng chấm, Ban tổ chức xét chọn trao giải 34 mô hình xuất sắc.

Qua 3 năm tổ chức, cuộc thi đã khơi dậy khả năng sáng tạo trong cuộc sống và học tập của thanh thiếu niên nhi đồng trên khắp địa bàn thành phố. Đây cũng là cơ hội để tuổi trẻ tham gia sáng tạo khi ngồi trên ghế nhà trường, có thể vận dụng những tri thức, kỹ năng để tìm tòi những mô hình giải pháp thiết thực phục vụ cho việc học tập và đời sống xã hội. Để cuộc thi ngày càng tạo tiếng vang, theo Phó Chủ tịch UBND thành phố Võ Thành Thống, cần đa dạng đối tượng tham gia, tập trung sản phẩm mang tính hữu ích, chú trọng phương pháp tư duy sáng tạo...

Bài, ảnh: Minh Hoàng