Sáng 7/11, tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ Hai, các đại biểu Quốc hội thảo luận tại hội trường về dự án Luật Thỏa thuận quốc tế (sửa đổi).

Dự án luật lần này sửa đổi 48 trên tổng số 52 điều, chiếm 92,3% số điều của Luật Thỏa thuận quốc tế hiện hành, nhằm kịp thời thể chế hóa đường lối đối ngoại và hội nhập quốc tế của Đảng, chuyển mạnh từ tư duy quản lý hành chính sang tư duy kiến tạo, phát triển. Việc sửa đổi luật cũng hướng tới đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, mở rộng thẩm quyền ký kết, giảm bớt thủ tục hành chính, giải quyết các điểm nghẽn trong thực tiễn và đưa hoạt động đối ngoại trở thành nguồn lực phát triển cho toàn bộ hệ thống chính trị .

Đại biểu Quốc hội tỉnh Tây Ninh Chu Mạnh Hùng phát biểu. Ảnh: Minh Đức/TTXVN

Mở rộng thẩm quyền ký kết gắn liền với giải quyết khó khăn thực tiễn

Thảo luận tại hội trường, đại biểu Lương Đình Hưng (Nghệ An) tán thành sự cần thiết sửa đổi toàn diện luật và đánh giá cao Văn phòng Quốc hội đã tổng hợp đầy đủ 73 lượt ý kiến phát biểu của đại biểu tại phiên thảo luận tổ. Dẫn số liệu thực tiễn từ tháng 7/2021 đến hết năm 2025 có hơn 1.470 thỏa thuận quốc tế do các cơ quan Trung ương, cấp tỉnh và các tổ chức ký kết, cùng gần 900 thỏa thuận do các đơn vị trực thuộc thực hiện, đại biểu nhấn mạnh việc mở rộng chủ thể ký kết đến cấp xã và cấp đơn vị phải đi đôi với kiểm soát quyền lực theo nguyên tắc "phân cấp nhưng không buông lỏng; giao quyền nhưng phải kiểm soát được quyền lực", nhất là đối với các thỏa thuận liên quan đến quốc phòng, an ninh hoặc có nội dung liên ngành, phức tạp, nhạy cảm.

Góp ý cụ thể về Điều 1 và Điều 2 dự thảo Luật, đại biểu Lương Đình Hưng đề nghị bổ sung quy định xác định văn bản thuộc phạm vi điều chỉnh phải căn cứ vào chủ thể, mục đích, nội dung cam kết, bản chất và hệ quả pháp lý chứ không chỉ phụ thuộc vào tên gọi. Quy định này giúp tránh các cách hiểu và áp dụng khác nhau, ngăn ngừa nguy cơ ký sai thẩm quyền, sai trình tự hoặc làm phát sinh trách nhiệm pháp lý quốc gia. Liên quan đến Điều 35 về trình tự, thủ tục rút gọn chấm dứt, rút khỏi hoặc tạm đình chỉ thỏa thuận quốc tế khi việc tiếp tục thực hiện gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến quyền, lợi ích của Việt Nam, đại biểu đề nghị bổ sung các tiêu chí, căn cứ cụ thể và dự liệu các tình huống khẩn cấp về quốc phòng, an ninh, cứu trợ khẩn cấp, khắc phục hậu quả thiên tai, thảm họa, dịch bệnh, đồng thời quy định rõ trách nhiệm báo cáo cấp có thẩm quyền và cập nhật cơ sở dữ liệu.

Đóng góp ý kiến vào dự thảo Luật, đại biểu Chu Mạnh Hùng (Tây Ninh) đề nghị rà soát bảo đảm tính thống nhất về thẩm quyền ký kết của chính quyền cấp xã, đồng thời đề nghị giữ quy định như luật hiện hành về việc mở rộng bên ký kết nước ngoài bao gồm cả tổ chức liên chính phủ và tổ chức phi chính phủ nhằm tăng cường thu hút nguồn lực hỗ trợ phát triển. Về chủ thể cấp xã phía Việt Nam, đại biểu chỉ ra quy định tại khoản 8 và khoản 9 Điều 3 chưa đề cập cụ thể đến các đặc khu, trong khi đây là loại hình đơn vị hành chính có đặc thù riêng không nhất thiết nằm ở khu vực biên giới, do đó cần bổ sung quy định phù hợp để bảo đảm tính thống nhất với khoản 2 

Đại biểu Quốc hội tỉnh Lâm Đồng Dương Khắc Mai phát biểu. Ảnh: Minh Đức/TTXVN

Bày tỏ đồng tán thành việc mở rộng chủ thể ký kết đến chính quyền cấp xã, đại biểu Dương Khắc Mai (Lâm Đồng) đề nghị quy định rõ điều kiện thực hiện, trách nhiệm hỗ trợ của cấp tỉnh và cơ chế phối hợp giữa các địa phương. Theo đại biểu, cần đánh giá cụ thể năng lực cấp xã để phân định rõ nội dung xã có thể chủ động triển khai như trao đổi thông tin lịch họp chợ, nhu cầu tiêu thụ nông sản với phía bạn, và nội dung cần sự phối hợp hỗ trợ của các cơ quan chuyên môn cấp tỉnh, hải quan, biên phòng, quản lý cửa khẩu. Nội dung về đào tạo, thuê chuyên gia và kinh phí phải được cụ thể hóa ngay trong hồ sơ trình UBND cấp tỉnh quyết định. Đối với trường hợp thỏa thuận cần nhiều địa phương cùng tham gia triển khai quy định tại Điều 21, như trong công tác tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ, đại biểu đề nghị phải thống nhất bằng văn bản về đầu mối, nhiệm vụ và nguồn lực của từng bên trước khi quyết định ký kết.

Đại biểu Tô Ái Vang (Cần Thơ) đề xuất bổ sung trường hợp áp dụng thủ tục rút gọn trong ký kết thỏa thuận quốc tế đối với các tình huống khủng hoảng kinh tế khẩn cấp, như khi xảy ra ùn ứ hàng nghìn xe nông sản tại cửa khẩu biên giới hoặc nguy cơ đứt gãy chuỗi cung ứng vật tư nhập khẩu thiết yếu. Nhấn mạnh "nông sản là mặt hàng có tính thời vụ cực kỳ cao, chậm một ngày là hại một vụ", đại biểu kiến nghị cho phép Chủ tịch UBND cấp tỉnh ủy quyền bằng văn bản cho người đứng đầu cơ quan chuyên môn trực thuộc ký kết các thỏa thuận hợp tác mang tính thời vụ, khẩn cấp; cho phép sử dụng bản dịch thô trong hồ sơ rút gọn và hoàn thiện bản dịch chuẩn trong 15 ngày làm việc sau khi ký. Đại biểu đề nghị mở rộng phạm vi ký kết của UBND cấp xã trong việc bảo trợ pháp lý cho các hợp tác xã nông nghiệp nhận chuyển giao kỹ thuật, ứng phó biến đổi khí hậu và phát triển sinh kế cộng đồng, khẳng định thỏa thuận quốc tế là công cụ pháp lý bảo vệ giọt mồ hôi lao động và nâng cao giá trị thương hiệu nông sản Việt Nam.

Đại biểu Quốc hội thành phố Cần Thơ Tô Ái Vang phát biểu. Ảnh: Minh Đức/TTXVN

Tạo nguồn lực phát triển đất nước

Phát biểu giải trình và làm rõ các vấn đề đại biểu Quốc hội quan tâm tại phiên thảo luận, Ủy viên Bộ Chính trị, Bộ trưởng Bộ Ngoại giao Lê Hoài Trung nhấn mạnh qua nhiều năm thực hiện, Luật Thỏa thuận quốc tế triển khai ổn định và là công cụ quan trọng phục vụ đối ngoại ở các cấp. Việc sửa đổi luật lần này nhằm đáp ứng yêu cầu đưa hoạt động đối ngoại thành nhiệm vụ trọng yếu, thường xuyên, tạo nguồn lực phát triển đất nước, đồng thời đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, giảm thủ tục hành chính và tháo gỡ các điểm nghẽn thực tiễn.

Giải đáp ý kiến về phân định thỏa thuận quốc tế và hợp đồng, Bộ trưởng Lê Hoài Trung khẳng định việc xác định một văn bản có phải là thỏa thuận quốc tế hay không phải căn cứ vào nội dung, hình thức và việc có phát sinh trách nhiệm pháp lý hay không chứ không căn cứ vào tên gọi. Nhiều trường hợp hợp tác nông nghiệp do đại biểu nêu mang bản chất hợp đồng nên không thuộc phạm vi điều chỉnh của dự thảo Luật. Bộ trưởng cho biết cơ quan soạn thảo sẽ tiếp tục nghiên cứu để quy định rõ thỏa thuận quốc tế không làm phát sinh quyền và nghĩa vụ của Nhà nước Việt Nam như điều ước quốc tế, đồng thời chỉ ra thực tiễn hàng nghìn thỏa thuận được ký kết hầu như không phát sinh xung đột pháp lý về quyền và nghĩa vụ quốc gia mà chủ yếu phát sinh ở các thỏa thuận có tính chất hợp đồng bị sai sót pháp lý.

Về trách nhiệm của các cơ quan, Bộ trưởng Lê Hoài Trung cho rằng việc đề xuất, tham mưu và thẩm định là trách nhiệm hành chính, trách nhiệm công vụ và trách nhiệm về Đảng, chính quyền đã được quy định trong hệ thống pháp luật và các quy định của Đảng. Liên quan đến năng lực thực hiện của các cơ quan, địa phương, kể cả cấp xã, dự thảo Luật đã quy định rõ việc xem xét ký kết phải căn cứ vào chức năng, nhiệm vụ và năng lực thực tế. Các cơ quan, địa phương phải chủ động tính toán khả năng thực hiện ngay từ khâu chuẩn bị dự thảo, lập lộ trình, kế hoạch, xác định người thực hiện và nguồn lực bảo đảm để cơ quan thẩm định đánh giá trước khi trình cấp có thẩm quyền.

Về cơ chế phối hợp khi nhiều cơ quan cùng tham gia, Bộ trưởng cho biết dự thảo quy định một cơ quan làm đầu mối điều phối và không bắt buộc thành lập tổ công tác liên ngành đối với mọi thỏa thuận. Bộ trưởng Bộ Ngoại giao ghi nhận các ý kiến của đại biểu về việc mở rộng quy định bao quát tổ chức quốc tế gồm cả tổ chức phi chính phủ; nghiên cứu điều chỉnh quy định xem xét thủ tục ký kết dựa trên bản chất và mức độ thay đổi nội dung thay vì chỉ căn cứ vào tỷ lệ số điều khoản sửa đổi. Các quy định chi tiết về quy trình, thủ tục sẽ tiếp tục được cụ thể hóa trong các nghị định hướng dẫn và công tác chỉ đạo thực hiện.

Việt Đức/TTXVN