Làm thế nào để nâng cao chất lượng, hiệu quả hoạt động của HĐND các cấp luôn là trăn trở của lãnh đạo HĐND các tỉnh, thành phố ở khu vực ĐBSCL. Nhiệm kỳ 2011-2016, HĐND các tỉnh, thành trong khu vực đã có nhiều nỗ lực, sáng tạo trong thực hiện chức năng, nhiệm vụ, góp phần tích cực trong việc thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội, đảm bảo quốc phòng, an ninh của các địa phương. Mới đây, Thường trực HĐND các tỉnh, thành trong khu vực đã tổ chức Hội nghị chia sẻ cách làm hay, kinh nghiệm quý báu, cũng như thống nhất các kiến nghị nâng cao hiệu quả, hiệu lực hoạt động của HĐND các cấp trong nhiệm kỳ 2016-2021.

Nhìn chung, hoạt động của HĐND các cấp ở các tỉnh, thành phố trong khu vực ĐBSCL ngày càng đi vào chiều sâu, chất lượng, hiệu quả được nâng lên. Một trong những hoạt động được nâng chất nhiều nhất là việc tổ chức các kỳ họp của HĐND cấp tỉnh. Ở TP Cần Thơ, các kỳ họp của HĐND thành phố luôn được chủ động, nhờ việc tập hợp, gởi tài liệu cho đại biểu khá sớm trước khi kỳ họp diễn ra nên các đại biểu có thời gian nghiên cứu, thảo luận, đóng góp nhất là đối với các dự thảo nghị quyết của HĐND. Các báo cáo trình tại kỳ họp được trình bày ngắn gọn, dành thời gian cho hoạt động thảo luận, chất vấn và trả lời chất vấn, do đó các nghị quyết ban hành đảm bảo có "sức sống", có "tính dự báo", tính "khả khi cao". Còn theo ông Trần Văn Chánh, Ủy viên Thường trực HĐND tỉnh Trà Vinh cho biết: "Cũng nhờ chuẩn bị kỹ lưỡng nội dung cho kỳ họp nên chất lượng của các kỳ họp của HĐND tỉnh được nâng lên thấy rõ". Theo ông Chánh, trước mỗi kỳ họp, Thường trực HĐND tỉnh tổ chức cho đại biểu HĐND tiếp xúc cử tri, thu thập ý kiến, kiến nghị của cử tri; tổ chức giám sát, khảo sát thực tế để phục vụ cho công tác thẩm tra các báo cáo, tờ trình, dự thảo nghị quyết trình tại kỳ họp. Trong quá trình chuẩn bị kỳ họp, các Ban của HĐND tập trung phân tích làm rõ, mạnh dạn phản biện, nêu quan điểm các nội dung còn có ý kiến khác nhau của các báo cáo, tờ trình, dự thảo nghị quyết; đồng thời, đề xuất những giải pháp khả thi đảm bảo các nghị quyết ban hành có tính khả thi cao, góp phần tích cực trong việc quyết định các vấn đề quan trọng của địa phương.

Các đại biểu HĐND TP Cần Thơ khảo sát, giám sát tiến độ thực hiện dự án xây dựng hệ thống cấp nước Bắc Cái Sắn, huyện Vĩnh Thạnh.

HĐND các tỉnh, thành phố trong khu vực cũng thực hiện tốt hoạt động giám sát, kịp thời phát hiện những khó khăn, vướng mắc, những vấn đề bức xúc được dư luận xã hội, cử tri quan tâm để kiến nghị cấp có thẩm quyền xem xét, giải quyết. Đơn cử như từ đầu nhiệm kỳ đến nay, HĐND tỉnh Vĩnh Long đã tổ chức 92 cuộc giám sát, 246 cuộc khảo sát và gởi đến UBND tỉnh 186 kiến nghị sau giám sát. Theo ông Trương Văn Sáu, Phó Bí thư Tỉnh ủy, Chủ tịch HĐND tỉnh Vĩnh Long, hoạt động giám sát giữa hai kỳ họp của Thường trực và các Ban của HĐND tỉnh cơ bản đạt được mục đích, yêu cầu đề ra, góp phần tích cực trong việc hoàn thành các nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội, đảm bảo quốc phòng, an ninh của địa phương. Cũng theo ông Sáu, trong khi chưa có chế tài quy định việc xử lý thực hiện kiến nghị sau giám sát thì việc kiên trì đôn đốc, theo dõi chặt chẽ quá trình thực hiện các kiến nghị sau giám sát được xem là giải pháp mà HĐND tỉnh xem là tích cực nhất hiện nay...

Song song đó, hoạt động giám sát tại kỳ họp, thông qua hoạt động chất vấn và trả lời chất vấn tại kỳ họp được chú trọng nâng cao chất lượng. Để nâng cao hiệu lực hiệu quả của hoạt động giám sát tại kỳ họp, tại các kỳ họp gần đây, HĐND TP Cần Thơ đã ban hành nghị quyết về chất vấn và trả lời chất vấn tại kỳ họp. Trong đó, đề cập đến trách nhiệm của thủ trưởng các cơ quan trả lời chất vấn tại kỳ họp. Đây là cơ sở để Thường trực, các ban của HĐND, đại biểu HĐND, giám sát các vấn đề thủ trưởng các cơ quan trả lời chất vấn "hứa" thực hiện; đồng thời, là cơ sở để xem xét trách nhiệm của thủ trưởng các cơ quan trả lời chất vấn nếu không thực hiện đúng theo các nội dung của nghị quyết. Đây là cách làm hay, sáng tạo được HĐND nhiều tỉnh, thành phố trong khu vực thực hiện. Theo bà Nguyễn Ngọc Hạnh, Ủy viên Thường trực HĐND tỉnh Long An, từ kỳ họp thường lệ vào cuối năm 2013 đến nay, HĐND tỉnh đều ban hành nghị quyết về chất vấn và trả lời chất vấn. Đây là điểm mới, nổi bật, làm tăng hiệu lực pháp lý trong hoạt động chất vấn và trả lời chất vấn. Nhờ đó, giải quyết được những vấn đề cử tri và đại biểu HĐND quan tâm, bức xúc, tạo được niềm tin của cử tri đối với chính quyền và cơ quan dân cử. Theo bà Hạnh, thông qua hoạt động chất vấn và trả lời chất vấn, UBND tỉnh đã rà soát, thu hồi nhiều dự án có tiến độ triển khai chậm; tập trung giải quyết việc tái định cư cho người dân ở một số dự án cụ thể; tập trung xử lý "điểm nóng", "điểm đen" về môi trường; siết chặt công tác quản lý, khai thác tài nguyên, khoáng sản; tập trung khắc phục những hạn chế trong sản xuất nông nghiệp; nâng cao chất lượng giáo dục và đào tạo, chăm sóc sức khỏe nhân dân,… Kết quả này đã góp phần thúc đẩy kinh tế - xã hội địa phương phát triển, đảm bảo an sinh xã hội.

Tuy nhiên, các đại biểu cũng chỉ ra một số hạn chế, ảnh hưởng đến chất lượng hoạt động của HĐND, như vẫn còn có nghị quyết của HĐND ban hành có khi chưa sát hợp, tính khả thi chưa cao. Việc tổ chức giám sát của HĐND cấp huyện, cấp xã còn bị đọng, thiếu thường xuyên, chưa đi vào chiều sâu; số cuộc giám sát nhiều nhưng việc tháo gỡ những vấn đề khó khăn, vướng mắc, bức xúc còn ít, có những kiến nghị sau giám sát còn chung chung, chưa xác đáng và khó thực hiện; việc theo dõi, đôn đốc thực hiện kiến nghị sau giám sát chưa kịp thời nên hiệu quả còn hạn chế. Bên cạnh đó, do HĐND có nhiều đại biểu hoạt động kiêm nhiệm chưa dành thời gian thỏa đáng cho việc nghiên cứu tài liệu, ít tham gia phát biểu ý kiến, đóng góp tại các kỳ họp của HĐND. Bà Nguyễn Ngọc Hạnh, Ủy viên Thường trực HĐND tỉnh Long An cho biết: HĐND tỉnh Long An có trên 40% đại biểu HĐND công tác ở các cơ quan quản lý nhà nước. Tuy nhiên, theo thống kê từ đầu nhiệm kỳ 2011 - 2016 đến nay chỉ có 1 đại biểu có chất vấn thành viên UBND tỉnh tại kỳ họp. Do vậy, để nâng cao chất lượng giám sát nói chung và chất lượng chất vấn nói riêng trong nhiệm kỳ 2016-2021 Quốc hội cần xem xét giảm đại biểu ở các cơ quan quản lý nhà nước, tăng đại biểu ở các lĩnh vực khác.

Để nâng cao chất lượng hoạt động của HĐND, Thường trực HĐND TP Cần Thơ đề nghị tiếp tục tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác quy hoạch, đào tạo chuyên môn, nghiệp vụ cho đại biểu HĐND; đồng thời, quy định rõ hơn về vai trò của đại biểu kiêm nhiệm trong hoạt động dân cử. Liên quan đến vấn đề này, Thường trực HĐND tỉnh Bến Tre đề nghị tăng số lượng và chất lượng đại biểu HĐND chuyên trách; cân nhắc lựa chọn giới thiệu nhân sự cơ cấu vào vị trí lãnh đạo các Ban của HĐND phải là những người có đủ năng lực, trình độ, kinh nghiệm và có tâm huyết với hoạt động của HĐND. Đồng thời, thường xuyên tổ chức các cuộc hội thảo, tập huấn chuyên đề về kỹ năng hoạt động cho đại biểu dân cử trên các lĩnh vực khác nhau nhằm giúp nâng cao nhận thức, năng lực hoạt động, trong đó có hoạt động giám sát cho đại biểu. Song song đó, Thường trực HĐND các tỉnh, thành phố đề nghị Quốc hội sớm ban hành luật về hoạt động giám sát của HĐND. Ông Trương Văn Sáu, Phó Bí thư Tỉnh ủy, Chủ tịch HĐND tỉnh Vĩnh Long cho biết thêm: "Luật về hoạt động giám sát của HĐND cần có quy định về trách nhiệm của cơ quan, tổ chức, cá nhân chịu sự giám sát; các quy định về các giải pháp, chế tài xử lý việc thực hiện các kiến nghị sau giám sát, việc thực hiện các nội dung chất vấn đã được chủ tọa kết luận tại kỳ họp… để làm tăng tính hiệu lực, hiệu quả của hoạt động giám sát, chất vấn. Bên cạnh đó cũng cần tăng cường bồi dưỡng kỹ năng hoạt động và kiến thức pháp luật về giám sát cho đại biểu HĐND, nhất là các đại biểu chuyên trách, thành viên các Ban của HĐND…".

Nhiệm kỳ 2016-2021 sắp tới, để hoạt động của HĐND hiệu quả, thiết thực hơn, bà Sơn Thị Ánh Hồng, Phó Bí thư Tỉnh ủy, Chủ tịch HĐND tỉnh Trà Vinh kiến nghị Trung ương sớm ban hành hướng dẫn việc giới thiệu cơ cấu nhân sự vào các vị trí lãnh đạo Thường trực, các Ban của HĐND ngoài tiêu chuẩn theo quy định cần có tuổi đời đảm bảo thời gian công tác 2 nhiệm kỳ. Đồng thời, quy định cụ thể về thời gian dành cho hoạt động HĐND của các đại biểu HĐND kiêm nhiệm; quy định rõ trách nhiệm của các cơ quan, tổ chức, cá nhân chịu sự giám sát; quy định về các biện pháp chế tài xử lý về thực hiện kiến nghị sau giám sát của các đoàn giám sát, về thực hiện các nội dung chất vấn đã được chủ tọa kỳ họp kết luận để nâng cao chất lượng, tăng tính hiệu lực, hiệu quả của hoạt động của HĐND…

Bài, ảnh: Quốc Trưởng