Nghị quyết Trung ương 6 khóa X chỉ rõ: “Thực hiện thí điểm chủ trương nhất thể hóa (NTH) hai chức danh cán bộ chủ chốt ở cơ sở”. Theo chúng tôi, đây là chủ trương đúng, phù hợp với yêu cầu kiện toàn tổ chức bộ máy theo hướng tinh gọn, nâng cao trình độ kiến thức các mặt của cán bộ cơ sở. Song, để thực hiện tốt chủ trương này, cần có quan điểm biện chứng lịch sử cụ thể, có lộ trình, bước đi phù hợp. Thái độ nóng vội chủ quan, rập khuôn, máy móc hoặc bảo thủ, trì trệ trong việc triển khai thí điểm đều không đúng. Điều quan trọng hơn nhiều là phải coi trọng tổng kết, rút kinh nghiệm mới có cơ sở để nhân ra diện rộng. Cần có sự nhận dạng đầy đủ những nhân tố, điều kiện để NTH, chỉ ra mặt được và những hạn chế có thể xảy ra để chủ động phòng tránh. Thiết nghĩ, đây là vấn đề cần được trao đổi, tranh luận của các cấp ủy đảng, các nhà khoa học để làm rõ cơ sở khoa học, thực tiễn của vấn đề.

NHỮNG ƯU ĐIỂM

Xã, phường là cấp cơ sở, cấp tác chiến nên việc NTH hai chức danh Bí thư Đảng ủy và Chủ tịch UBND xã, phường sẽ làm cho tổ chức bộ máy gọn hơn, là môi trường để rèn luyện, đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ cán bộ cơ sở có khả năng bao quát, nhìn xa trông rộng. Cách làm này cũng giúp cho Bí thư kiêm Chủ tịch UBND xã, phường giản lược được các tác nghiệp, các khâu trung gian trong lãnh đạo, quản lý, giảm tải được những cuộc họp không cần thiết, dồn sức chỉ đạo, đôn đốc, kiểm tra thực hiện. Mặt khác, khi có chủ trương của cấp trên nhất là những vấn đề mới thì việc triển khai nhanh hơn vì nó được định vị ở một người chỉ huy. Việc NTH này còn đề cao và phát huy trách nhiệm cá nhân; dễ xem xét công trạng và trách nhiệm trước những thành công cũng như thất bại.

Để việc NTH hai chức danh có hiệu quả, theo chúng tôi cần có các điều kiện sau:

- Cán bộ được NTH phải có trình độ kiến thức về quản lý kinh tế, quản lý nhà nước, xây dựng Đảng, nhất là năng lực tổ chức thực tiễn, có tư duy đổi mới, năng động sáng tạo trong công việc.

- Có bản lĩnh chính trị vững vàng, kiên định; có phẩm chất đạo đức cách mạng trong sáng, luôn vì tập thể, biết chăm lo cho lợi ích chung, trăn trở tâm huyết với phong trào.

- Thể hiện vai trò đúng lúc đúng chỗ. Năng lực của cán bộ NTH phải thể hiện rõ chỗ này. Trên cơ sở chức năng của Đảng là lãnh đạo chính trị, Nhà nước điều hành quản lý bằng pháp luật mà người đứng đầu thể hiện vai trò cho đúng. Căn cứ vào tính chất của các cuộc họp, tính chất của công việc mà cán bộ NTH thể hiện lúc nào với vai trò là Bí thư Đảng ủy, lúc nào là vai trò của Chủ tịch UBND xã, phường. Nghệ thuật chuyển vai uyển chuyển vừa phù hợp với chức năng, có sự phân định tương đối trong lãnh đạo, điều hành quản lý, vừa tạo ra sự đồng thuận cao của cán bộ cấp dưới, của cả hệ thống chính trị.

- Cán bộ NTH phải am hiểu công tác đảng, có phong cách làm việc thật sự khoa học và dân chủ, có khả năng tập hợp quy tụ cán bộ dưới quyền, có ý thức xây dựng khối đoàn kết thống nhất, phát huy sức mạnh của cả hệ thống chính trị.

NHỮNG HẠN CHẾ CÓ THỂ XẢY RA

Việc lựa chọn cán bộ để NTH nếu không chú ý đến các điều kiện trên thì rất dễ dẫn đến hai thiên hướng sau: Thứ nhất, nếu cán bộ NTH năng lực hạn chế thì khả năng lãnh đạo, điều hành công việc kém hiệu qua; lẫn lộn vai trò, chức năng, quá tải trong công việc, dẫn tới bê trễ trong thực hiện nhiệm vụ chính trị, làm suy giảm niềm tin của quần chúng. Thứ hai, nếu cán bộ NTH ít am hiểu công tác đảng, phong cách làm việc thiếu dân chủ, quan liêu nên dễ dẫn tới thao túng, vi phạm nguyên tắc tập trung dân chủ, gia trưởng độc đoán, bè phái gây mất đoàn kết nội bộ. Hậu quả của những hành vi đó không chỉ làm chậm tốc độ phát triển kinh tế - xã hội của địa phương mà còn làm cho nội bộ nghi kỵ nhau, mất đoàn kết kéo dài ảnh hưởng đến việc thực thi nhiệm vụ.

NHỮNG VẤN ĐỀ CẦN QUAN TÂM

- Coi trọng việc khảo sát, đánh giá đầy đủ tình hình kinh tế - xã hội địa phương, chất lượng đội ngũ cán bộ, nhất là cán bộ dự kiến NTH cả về phẩm chất năng lực, khía cạnh tâm lý, khí chất; dự báo chiều hướng phát triển của họ kể cả mặt tích cực và tiêu cực khi được NTH. Định kỳ tổng kết, rút kinh nghiệm ở những nơi đã triển khai làm thí điểm, xác định rõ mặt được và những lệch chuẩn cần phòng tránh, rút kinh nghiệm.

- Xác định hệ tiêu chuẩn, điều kiện để NTH. Đây là yếu tố đặc biệt quan trọng quyết định việc NTH đạt yêu cầu, mục tiêu hay không. Ngoài phẩm chất chính trị đức là gốc, tài là quan trọng, cán bộ được NTH còn phải có sức khoẻ, nắm vững công tác đảng, có phong cách làm việc khoa học, dân chủ, tập thể, có tính quyết đoán và dám chịu trách nhiệm.

- Cần nắm vững chỉ dẫn của Chủ tịch Hồ Chí Minh - một tác nghiệp không thể thiếu khi giao nhiệm vụ cho cán bộ: “Trước khi trao công tác, cần phải bàn kỹ với cán bộ. Nếu họ gánh không nổi, chớ miễn cưỡng trao việc đó cho họ. Khi đã trao cho họ phải hoàn toàn tin họ”(1).

- Tăng cường sự kiểm tra giúp đỡ của cấp trên bằng cơ chế chính sách, khen- chê đúng lúc, giúp cán bộ NTH phát huy ưu điểm, khắc phục những hạn chế, thiếu sót. “Giao công việc mà không kiểm tra, đến lúc thất bại mới chú ý đến. Thế là không biết yêu dấu cán bộ”(2).

NGUYỄN THẾ TƯ

--------------
(1); (2) Hồ Chí Minh toàn tập, Nxb CTQG, H, 1995, tập 5, tr.280-281; tr.276