Dịp đặc xá năm 2026 đã đem đến niềm vui cho gần 10 nghìn phạm nhân khi được trở về đoàn tụ sớm với gia đình, cộng đồng xã hội. Những con người từng một thời lầm đường, lạc lối, nay được trao cho cơ hội để sửa sai, được trở về thừa hưởng các quyền công dân. Đó chính là giá trị nhân văn, nhân đạo lớn nhất mà đặc xá mang lại cho những người phạm tội khi họ thực sự ăn năn, hối cải.

Tuy nhiên, từ một chính sách nhân văn, nhân đạo của Đảng, Nhà nước ta, dưới góc nhìn của các thế lực thù địch, các tổ chức phản động lưu vong, số đối tượng khoác áo dân chủ, nhân quyền, công tác đặc xá đã bị bóp méo, xuyên tạc thành những thông tin lệch lạc nhằm bôi nhọ, hạ thấp uy tín của Đảng, Nhà nước.

Luận điệu bóp méo, xuyên tạc

Lợi dụng quá trình xét đặc xá, các đối tượng xấu đã lèo lái dư luận, móc nối với hoạt động phạm tội của các đối tượng lợi dụng vấn đề dân chủ, nhân quyền để công kích Đảng, Nhà nước ta. Tổ chức phản động Việt Tân, các trang RFA, BBC tiếng Việt... rêu rao rằng: “Đảng, Nhà nước Việt Nam phân biệt đối xử với các “tù nhân lương tâm” trong đặc xá”; “Nhà nước diễn kịch trong xét đặc xá cho phạm nhân”; “quan tham nhũng thì được tha”; “đặc xá chỉ là trò mị dân”; “cứ nộp tiền sẽ được đặc xá”; “công lý không dành cho dân đen”…

Phạm nhân được làm Thẻ Căn cước trước khi được đặc xá.

Bằng những lập luận, dẫn chứng vô căn cứ, các đối tượng xuyên tạc chế độ giam giữ tù nhân ở Việt Nam, cho rằng chính quyền Việt Nam phân biệt đối xử, bắt và giam giữ tùy tiện, vi phạm các bảo đảm về xét xử công bằng như: Việt Nam đang giam giữ nhiều “tù nhân chính trị”, “tù nhân lương tâm”, Việt Nam đang duy trì chế độ nhà tù bất công, ngược đãi, tra tấn đàn áp bằng bạo lực… Thậm chí bằng những chiêu trò rẻ tiền như “tuyệt thực” cũng được các đối tượng trên triệt để lợi dụng để biến phạm nhân thành những ngọn cờ, cổ suý gây sự chú ý.

Đặc biệt là thông qua báo cáo của các tổ chức quốc tế mang danh nhân quyền đã đưa ra những thông tin bóp méo, xuyên tạc rằng “tù nhân lương tâm” tại Việt Nam luôn “bị tra tấn và ngược đãi” với những cáo buộc bị cách ly khi giam giữ hoặc “bị cưỡng bức mất tích”.

Dù không có bằng chứng nào, chúng vẫn rêu rao “quyền về sức khỏe” của tù nhân luôn “bị từ chối”, “tù nhân lương tâm” bị bỏ mặc đau ốm, chỉ nhận được thuốc quá hạn, thuốc bỏ đi... Đồng thời quy kết rằng, việc bảo vệ những nhà hoạt động nhân quyền ở Việt Nam không được đảm bảo, luôn bị cản trở, đe doạ!

Các đối tượng chống đối còn vận động các tổ chức quốc tế, một số nước phương Tây nhằm can thiệp vào công việc nội bộ, gây sức ép với Việt Nam về số đối tượng phạm tội xâm phạm an ninh quốc gia, bị kết án tù về các tội như “tội thành lập hoặc tham gia tổ chức nhằm lật đổ chính quyền nhân dân”, “tội tuyên truyền chống Nhà nước Cộng hoà XHCN Việt Nam”, “tội lợi dụng quyền tự do dân chủ xâm phạm lợi ích của Nhà nước, quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân”… để gán ghép thành “tù nhân chính trị”, “tù nhân lương tâm”.

Từ đó, chúng đưa ra yêu sách đòi Nhà nước Việt Nam cải thiện vấn đề nhân quyền trong luật pháp và trong hành động, kêu gọi chính quyền Việt Nam “ngưng ngay việc bắt bớ và giam giữ tùy tiện những người biểu đạt bất đồng chính kiến một cách ôn hòa”, phải đặc xá, tha tù “trả tự do vô điều kiện những tù nhân chính trị và tôn giáo”…

Cần khẳng định, đây là chiêu trò đánh tráo khái niệm nhằm đánh lừa dư luận về tình hình bảo đảm quyền con người ở Việt Nam, vu khống Đảng và Nhà nước ta. Cáo buộc hoạt động đặc xá của Việt Nam mang động cơ chính trị là hoàn toàn vô căn cứ. Thực tế, nếu như các bản án là minh chứng cho tội danh của các phạm nhân thì việc đặc xá, tha tù trước thời hạn là sự ghi nhận kết quả cải tạo, chấp hành tốt các nội quy trại giam của phạm nhân. Ngay chính các trường hợp phạm tội xâm phạm an ninh quốc gia, chống Nhà nước, họ vẫn có cơ hội được đặc xá nếu đáp ứng điều kiện cải tạo, biết ăn năn hối cải “quay đầu là bờ”.

Vì vậy, những thông tin rêu rao trên mạng hoàn toàn không có cơ sở, phần lớn là ngụy tạo, bóp méo sự thật. Mục đích của các đối tượng nhằm biến những hành động nhân văn thành đối tượng công kích. Chúng cố tình xuyên tạc, thao túng tạo hình ảnh méo mó về chính sách đặc xá khiến dư luận quốc tế hiểu sai, đồng thời kích động các cơ sở chống phá từ bên trong.

Chính sách khoan hồng, nhân đạo của Đảng, Nhà nước

Ngày 7/4/2026, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã ký Quyết định số 457/QĐ-CTN về đặc xá năm 2026. Quyết định này vừa có giá trị pháp lý, vừa thể hiện truyền thống nhân ái của dân tộc Việt Nam, chính sách khoan hồng của Đảng và Nhà nước ta đối với người bị kết án phạt tù đã cải tạo tiến bộ, đồng thời khuyến khích người bị kết án đang chấp hành án phạt tù ăn năn hối cải, tích cực học tập, lao động cải tạo tốt để được hưởng sự khoan hồng của Nhà nước, phấn đấu, rèn luyện trở thành người có ích cho gia đình và xã hội. Ngày 11/4/2026, Hội đồng tư vấn đặc xá năm 2026 đã có Hướng dẫn số 33/HD-HĐTVĐX về việc triển khai thực hiện Quyết định của Chủ tịch nước về đặc xá năm 2026.

Cán bộ Trại giam Phú Sơn 4 trao quần áo cho các phạm nhân được đặc xá.

Vào chiều ngày 30/5/2026, Văn phòng Chủ tịch nước phối hợp với Bộ Công an, Bộ Ngoại giao và Tòa án nhân dân tối cao tổ chức họp báo công bố Quyết định số 751/QĐ-CTN ngày 26/5/2026 của Chủ tịch nước về đặc xá năm 2026.

Trên cơ sở đề nghị của Hội đồng tư vấn đặc xá, ngày 26/5/2026, Chủ tịch nước đã quyết định đặc xá cho 9.950 phạm nhân đủ điều kiện theo quy định của pháp luật. Đây không chỉ là niềm vui của những người được đặc xá và gia đình họ mà còn là minh chứng cho hiệu quả của chính sách hình sự nhân đạo, cho những nỗ lực bền bỉ của các lực lượng làm công tác quản lý, giáo dục và cải tạo phạm nhân.

Năm 2026 có ý nghĩa đặc biệt quan trọng khi đất nước bước vào giai đoạn triển khai Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng, chuẩn bị những nền tảng mới cho phát triển nhanh và bền vững, nâng cao chất lượng quản trị quốc gia và củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc.

Trong bối cảnh đó, việc thực hiện đặc xá năm 2026 tiếp tục khẳng định thông điệp nhất quán của Đảng và Nhà nước: Không ai bị bỏ lại phía sau nếu thực sự quyết tâm sửa chữa lỗi lầm và nỗ lực vươn lên bằng chính ý chí của mình.

Việc đặc xá, giảm thời hạn, tha tù trước thời hạn có điều kiện đối với phạm nhân có đủ điều kiện theo quy định có tác dụng khuyến khích những người bị kết án phạt tù đang chấp hành án phạt tù tích cực học tập, lao động, chấp hành tốt các quy định, nội quy cơ sở giam giữ để có thể sớm trở về đoàn tụ với gia đình và cộng đồng. Đặc xá góp phần củng cố niềm tin của nhân dân vào chính sách khoan hồng, nhân đạo của Đảng và Nhà nước, thể hiện bản chất của chế độ Nhà nước xã hội chủ nghĩa của chúng ta.

Ngoài ra, chính sách này còn góp phần giảm áp lực cho các cơ sở giam giữ, tạo điều kiện cho các cơ sở giam giữ nâng cấp cơ sở vật chất, trang thiết bị, nâng cao chất lượng giáo dục cải tạo phạm nhân, chuẩn bị các cơ sở cần thiết cho phạm nhân tái hòa nhập cộng đồng khi mãn hạn tù.

Việc thực hiện đặc xá đảm bảo dân chủ, khách quan, đúng quy định pháp luật.

Các phạm nhân được hưởng đặc xá không chỉ được tha tù trước thời hạn mà còn được tham gia các chương trình hỗ trợ tái hòa nhập. Tiêu biểu có thể kể đến Quyết định số 22/2023/QĐ-TTg ngày 17/8/2023 của Thủ tướng Chính phủ về tín dụng đối với người chấp hành xong án phạt tù. Thực hiện Quyết định số 22, đã có hơn 11.000 người chấp hành xong án phạt tù được vay vốn với số tiền hơn 1.000 tỷ đồng để đầu tư sản xuất, phát triển kinh tế, cuộc sống gia đình từng bước được cải thiện.

Song song đó, chính quyền địa phương đã phối hợp chặt chẽ với các tổ chức xã hội phát huy vai trò kết nối, giúp đỡ người được tha tù trước thời hạn, kịp thời tháo gỡ những vướng mắc, khó khăn phát sinh nếu có. Nhờ chính sách nhân văn của Đảng, Nhà nước, sự chung tay của toàn xã hội, nhiều người được đặc xá đã khởi nghiệp thành công, mang lại công ăn việc làm cho cộng đồng.

Song song đó, Việt Nam tăng cường hợp tác với các tổ chức quốc tế như Cơ quan Phòng chống ma túy và tội phạm của Liên hợp quốc (UNODC) và các nước như Hà Lan, Bỉ để nâng cao chất lượng quản lý trại giam, bảo đảm điều kiện giam giữ phù hợp Quy tắc Nelson Mandela.

Những nỗ lực này được phản ánh qua các báo cáo quốc tế, như đánh giá của UNODC về sự tiến bộ của Việt Nam trong cải cách hệ thống tư pháp hình sự, trong đó nhấn mạnh đến tính nhân văn của chính sách đặc xá.

Dịp 30/4/2025 đã có 48 trường hợp phạm nhân nước ngoài được tha tù trước thời hạn, được bạn bè quốc tế ghi nhận, đánh giá cao. Tỷ lệ tái phạm tội trong số người được đặc xá ở mức rất thấp. Sự ổn định xã hội tại các địa phương có người được đặc xá là bằng chứng rõ nét cho hiệu quả của chính sách này.

Các thế lực thù địch, các tổ chức phản động lưu vong, số đối tượng cơ hội chính trị trong nước thường rêu rao là “tù nhân lương tâm”, “tù nhân chính trị”… Thực tế cho thấy, nền tư pháp Việt Nam không có thuật ngữ “tù nhân lương tâm”, “tù nhân chính trị” mà chỉ có những đối tượng phạm tội bị xét xử theo tội danh quy định trong Bộ luật Hình sự.

Chủ trương nhất quán của Đảng, Nhà nước là bảo vệ và thúc đẩy quyền con người theo nguyên tắc công bằng, bình đẳng cho tất cả mọi công dân, kể cả những người đang chấp hành hình phạt tù. Điều này đã được quy định rõ trong Hiến pháp năm 2013, hệ thống các văn bản pháp lý như Bộ luật Hình sự, Bộ luật Tố tụng hình sự, Luật thi hành tạm giam, tạm giữ, Luật thi hành án hình sự…

Đáng chú ý, ngay cả trong quá trình chấp hành án phạt tù, dù được đối xử công bằng như những phạm nhân khác, thậm chí còn được tạo điều kiện tốt hơn trong ăn, ở cũng như gặp người thân song số đối tượng được chúng gắn mũ “tù nhân lương tâm” vẫn không hối cải, tiếp tục ngoan cố, không nhìn nhận được lỗi lầm của bản thân, không từ bỏ ý đồ chống phá đất nước mà tiếp tục thực hiện các hành vi chống đối, bất hợp tác.

Với thái độ ngoan cố như vậy, không biết nhìn nhận vấn đề, lại bấu víu vào sự tung hô, cổ suý kiểu “tù nhân lương tâm” ở bên ngoài để đòi hỏi đặc xá, đó chỉ là trò hề khiến đường về không thể rút ngắn.

Liêm Chính - Bình Nguyên (Báo Công an Nhân dân)