Khi tham gia các Hiệp định thương mại quốc tế, đặc biệt là Hiệp định thương mại hàng hóa ASEAN, sức tiêu thụ hàng hóa của Việt Nam đã bị ảnh hưởng bởi sức cạnh tranh của hàng hóa trong khu vực, đặc biệt gần đây là hàng Thái Lan. Với sự xuất hiện ngày càng nhiều các mặt hàng từ Thái Lan, hàng Việt đang đứng trước thách thức phải đổi mới toàn diện từ chất lượng, giá cả, chất lượng bao bì… để có thể cạnh tranh ngay tại thị trường Việt Nam. Theo kết quả nghiên cứu thị trường của Công ty nghiên cứu thị trường Kantar Worldpanel (cuối năm 2015), thị trường bán lẻ tại Việt Nam chủ yếu chịu sự chi phối của ba nhà bán lẻ lớn là Saigon Co.op, Big C và Metro Cash & Carry. Trong đó, doanh thu của Saigon Co.op xấp xỉ doanh thu của tổng doanh thu của Big C và Metro Cash & Carry. Như vậy, với thương vụ mua Metro Cash & Carry của Tập đoàn TCC và Big C Việt Nam của Central Group của hai đại gia Thái Lan gần như nắm hơn 50% thị phần bán lẻ tại Việt Nam. Trước thực trạng này các chuyên gia bán lẻ cho rằng, cục diện bán lẻ tại Việt Nam đang thay đổi với lợi thế phần nào nghiêng về hàng Thái Lan. Các tập đoàn Thái đang tấn công thị trường Việt Nam một cách có bài bản và có chiến lược. Bởi với hơn 50 siêu thị trong tay (từ 2 hệ thống bán lẻ) người Thái dễ dàng giành thế chủ động tại thị trường bán lẻ Việt Nam. Bởi với thị phần 50-50, cơ hội tương đương và mặc dù đang ở ngay trên sân nhà, nhưng xét về tính cạnh tranh, hàng Việt Nam đang bị lép vế trước hàng Thái. Tại siêu thị Big C Cần Thơ, mặc dù hàng Việt vẫn còn chỗ "đứng" trên các quầy, kệ với các sản phẩm như: hoa tươi, trái cây, rau củ quả Việt, hàng tiêu dùng. Nhưng, thời gian gần đây những sản phẩm Thái Lan đã bắt đầu "len lỏi" vào quầy, kệ từ các sản phẩm như văn phòng phẩm, hàng công nghệ, thực phẩm chế biến…

Quầy bán hàng Thái tại Metro Cash & Carry Hưng Lợi, TP Cần Thơ.

Nhà giáo ưu tú, Giáo sư, Tiến sĩ Võ Tòng Xuân, cho rằng: Mặc dù ngang bằng điều kiện địa lý, nhưng người Thái đã không ngừng nỗ lực tạo nguồn hàng phong phú. Cùng đó, họ đã đầu tư mạnh về thương mại để nâng cao giá trị sản phẩm trên thị trường. Chẳng hạn đối với sản phẩm nông nghiệp, các doanh nghiệp Thái đã đầu tư mạnh về giống, máy móc chế biến, bao bì sản phẩm và đặc biệt là chính sách thương mại khi sản phẩm ra thị trường. Do vậy, trên thị trường nếu so với hàng Việt thì hàng Thái không đa dạng hơn về chủng loại, nhưng họ đã biết cách đa dạng về chủng loại sản phẩm. Chính vì vậy sản phẩm Thái Lan đã thuyết phục NTD". Thực tế, sản phẩm nông sản của Việt Nam cũng rất ngon, phong phú nhưng chưa "đẹp mắt", chất lượng không đồng đều, giá không ổn định. Nguyên nhân cũng là do sản phẩm của ta manh mún, chi phí cao, sản phẩm không đồng đều. Còn tại Thái Lan họ đã liên kết sản xuất, tạo thành quy mô lớn. Nhờ đó, chất lượng và mẫu mã của hàng nông sản Thái Lan rất ổn định.

Bà Vũ Kim Hạnh, Chủ tịch Hội doanh nghiệp Hàng Việt Nam chất lượng cao, cho rằng: "So sánh chất lượng của các sản phẩm Thái Lan với hàng Việt Nam có thể nhìn nhận ngang bằng nhau, giá cả cũng không chênh lệch nhiều, nhưng phải công nhận mẫu mã hàng Thái linh hoạt hơn và đặc biệt hàng Thái đang nhận được hậu thuẫn lớn từ chính sách hỗ trợ xúc tiến thương mại cho hàng hóa (đặc biệt cho các doanh nghiệp lớn) của Chính phủ Thái Lan đã tác động không nhỏ đến việc cạnh tranh hàng hóa trên thị trường. Phải nhìn nhận thực tế rằng, chi phí dành cho xúc tiến thương mại của Chính phủ Thái Lan cao hơn rất nhiều so với Việt Nam, nhưng tôi nghĩ ngoài vấn đề ngân sách, việc làm đúng cách, cán bộ xúc tiến chuyên nghiệp, tận tụy thì sẽ đạt kết quả tốt".

Hàng Thái Lan đã hiện diện tại thị trường Việt Nam bằng đường chính ngạch với đa dạng hàng hóa như: mỹ phẩm, hàng tiêu dùng, quần áo, sản phẩm nông nghiệp, thực phẩm… với chất lượng tốt, giá cả hợp lý, hệ thống phân phối rộng lớn nên nhu cầu mua hàng Thái Lan của NTD Việt Nam ngày một tăng. Để tăng sức cạnh tranh hàng hóa Việt trên thị trường, bà Vũ Kim Hạnh, nhấn mạnh: "Trong công tác xúc tiến cần định hướng cách làm choc ho hiệu quả, đó là cần xuất phát từ lợi ích doanh nghiệp; các doanh nghiệp cần liên kết lại với nhau và liên kết với hội doanh nhân, cơ quan xúc tiến để cùng nhau đi tìm những cơ hội, xây dựng giá trị gia tăng hàng hóa của mình cũng như bảo vệ hàng hóa Việt Nam trên thị trường".

Bài, ảnh: Khánh Nam