Thị trường nội địa sẽ ra sao khi TPP (Hiệp định đối tác xuyên Thái Bình Dương), Khu vực mậu dịch tự do (AFTA/ASEAN+1), Hiệp định thương mại tự do (FTA) Việt Nam- EU… có hiệu lực? Cuộc cạnh tranh sẽ khốc liệt hơn giữa doanh nghiệp nước ngoài (FDI) và doanh nghiệp (DN) nội. Các chuyên gia kinh tế cho rằng, đó là quy luật tất yếu của hội nhập. Các DN FDI đang chiếm giữ thị phần bán lẻ, phân phối ở một số lĩnh vực quan trọng, trong khi DN nội vẫn chật vật tính phương án xây dựng hệ thống phân phối, xây dựng thương hiệu, định vị thương hiệu… Vấn đề cạnh tranh, tồn tại được các chuyên gia cảnh báo nhiều năm trước, nhưng nội lực yếu, quản lý kém, thiếu kinh nghiệm… là những rào cản lớn, khiến các DN nội chật vật trong vòng xoáy hội nhập.

Năm 2015, hàng ngàn dòng thuế được cắt giảm xuống bằng 0%, hàng hóa lưu thông trên thị trường không chịu rào cản nào về thuế, giá rẻ, chất lượng cạnh tranh sẽ làm “đo ván” nhiều DN Việt Nam. Mặc dù nhiều DN nội tự tin về năng lực sản xuất của mình có thể đáp ứng tốt yêu cầu thị trường trong nước, nhưng DN không có hệ thống phân phối, thương hiệu, thiếu đội ngũ bán hàng, nghiên cứu thị trường,… nên không đủ mạnh dạn bán hàng nội địa. Lẽ đó, con đường quay về sân nhà của DN nội khá gập ghềnh, nhất là một số lĩnh vực như: may mặc, da giày, nông sản… lâu nay, DN lấy xuất khẩu là mục tiêu tăng trưởng và phát triển chủ lực. Hiện có rất nhiều DN muốn xây dựng mạng lưới phân phối trong nước, song chưa thể triển khai, việc đứng hai chân ở cả thị trường xuất khẩu và nội địa là thách thức lớn cho DN. Các chuyên gia kinh tế cho rằng, cánh cửa thị trường Việt Nam sẽ mở toang, DN nội địa không còn đường lùi, phải tiến để tồn tại. Đó là con đường duy nhất và không thể trì hoãn.

Thời gian qua, thị trường xuất khẩu của một số sản phẩm chủ lực của DN Việt Nam vấp nhiều rào cản thương mại, kỹ thuật; nhiều DN đã tính đến chuyện quay về thị trường nội địa, nhưng còn thiếu chiến lược. Quay về sân nhà, DN cần làm rất nhiều thứ. Đại diện một DN ngành thủy sản cho biết, DN đã tốn rất nhiều công sức, tiền bạc để có vị trí nhất định ở thị trường xuất khẩu. Luật chơi của quốc tế rất khắc nghiệt, DN phải tuân thủ nhiều quy tắc, thông lệ quốc tế. Khi thị trường xuất khẩu gặp khó, DN cũng muốn quay về, nhưng thị trường nội địa cũng là một “ma trận”, không có hệ thống phân phối, buộc DN phải làm lại từ đầu, rất tốn kém. Đó là chưa nói đến thất bại khi không đáp ứng được yêu cầu, thị hiếu khách hàng nội địa, chưa kể đến sự cạnh tranh với các DN cùng ngành hàng (ngoại lẫn nội) đã có chỗ đứng trên thị trường Việt Nam. Từ nay đến năm 2015, nhiều lo ngại DN trong nước sẽ không kịp thay đổi để ứng phó với lộ trình cắt giảm thuế suất. Các DN trong cộng đồng ASEAN, EU, Hoa Kỳ, Nhật Bản… sẽ là đối trọng lớn, buộc DN Việt phải tái cấu trúc, vượt lên thách thức để tồn tại. Con đường tuy gập ghềnh, nhưng DN buộc phải cởi bỏ để đổi mới, dám làm tới để đạt kết quả tốt.

Song Nguyên