Chính phủ vừa ban hành Nghị định 55 về kinh doanh xăng dầu để thay thế Quyết định 178 của Thủ tướng Chính phủ ban hành năm 2003 về quy chế kinh doanh xăng dầu. Theo đó, từ nay doanh nghiệp (DN) kinh doanh xăng dầu trong nước được tự quyết định bán giá xăng theo cơ chế thị trường, còn Nhà nước chỉ quản lý gián tiếp thông qua các quy định về điều kiện kinh doanh; điều hòa cung - cầu và kiểm soát các yếu tố hình thành giá...

Xét về góc độ thị trường, đây là một chủ trương nhằm tạo ra sự bình đẳng trong kinh doanh giữa các DN, nhằm tạo những sản phẩm tốt nhất và cơ cấu giá có lợi nhất cho người tiêu dùng (quy luật giá trị- chất lượng và giá cả)... Trong nền kinh tế thị trường, DN tự kinh doanh và tự chịu trách nhiệm trước pháp luật về tất cả mọi hành vi liên quan đến kinh doanh. Đó là chuyện bình thường. Trong lĩnh vực kinh doanh xăng, dầu cũng vậy.

Song, với đặc thù nước ta, khi đang trong quá trình chuyển đổi nền kinh tế, lại phải nhập khẩu 100% nguồn hàng từ bên ngoài (trong đó Tổng Công ty Xăng dầu Việt Nam chiếm đến 60% thị phần, còn lại các DN khác) thì việc trao quyền quyết định tăng giá xăng cho DN quả thực là vấn đề không đơn giản. Nỗi lo lớn nhất của nhiều người tiêu dùng hiện nay là họ có thể sẽ bị thiệt nếu các DN kinh doanh xăng dầu liên minh, thỏa hiệp với nhau để áp đặt giá bán xăng dầu trên thị trường.

Là một trong những cơ quan được Chính phủ cho phép xem xét, điều chỉnh giá bán lẻ xăng dầu thời gian qua, Bộ trưởng Thương mại Trương Đình Tuyển đã lên tiếng đầu tiên trước báo giới, liên quan đến việc cho phép DN được quyết định giá bán xăng. Bộ trưởng Trương Đình Tuyển khẳng định: Nếu DN kinh doanh xăng dầu lách luật bằng cách “liên minh” để tăng giá xăng, người tiêu dùng sẽ bị thiệt. Theo Bộ trưởng, dù Nghị định 55 cho phép DN quyết định về giá, nhưng cách quản lý lại như cũ. Nghĩa là hàng tháng, DN vẫn phải báo cáo về khối lượng nhập, giá cả và hàng tồn kho cũng như lời lãi thế nào... Dựa trên các con số đó, cơ quan quản lý Nhà nước sẽ biết được giá điều chỉnh của DN có phù hợp với thị trường hay không để có biện pháp “thổi còi” nếu xét thấy cần thiết. Thế nhưng, cả nước hiện nay có 11 đầu mối nhập khẩu xăng dầu. Nếu họ bắt tay nhau cùng áp đặt giá thì cơ quan chức năng cũng không dễ kiểm tra (vì khi đó sổ sách và đơn giá các DN sẽ giống nhau). Như vậy, thiệt hại người tiêu dùng sẽ lãnh đủ.

Mặc dù đang phải chờ thông tư hướng dẫn, song nhìn chung, dư luận trong nhân dân vẫn đang tỏ ra lo ngại trước việc Chính phủ cho phép DN tự quyết định giá bán lẻ xăng. Ý kiến chung của nhiều người dân hiện nay là: Xăng, dầu là mặt hàng thiết yếu, có vai trò đặc biệt quan trọng trong nền kinh tế và dân sinh. Nếu cho phép DN tự quyết định giá bán lẻ mặt hàng xăng mà Nhà nước không có biện pháp kiểm soát tốt thì quả là “lợi bất cập hại”. Bởi vì mục tiêu lớn nhất của DN vẫn là lợi nhuận. Khi cả nước chỉ có 11 đầu mối nhập khẩu xăng dầu thì tình trạng liên minh với nhau để cùng tăng giá xăng là rất có thể xảy ra. Khi đó, có thể tất cả các DN đều có số liệu báo cáo Bộ Tài chính, Bộ Thương mại giống nhau về tình hình nhập khẩu và giá cả xăng dầu với hàng trăm lý do được nêu ra. Như vậy, liệu cơ quan quản lý nhà nước có kiểm soát nổi? Cũng có một luồng ý kiến khác cho rằng, để DN kinh doanh xăng, dầu tự quyết định giá bán xăng là đúng. Song, trong bối cảnh Việt Nam hiện nay vẫn chưa có một nhà máy lọc dầu ra đời, thì nên chăng trước mắt Nhà nước vẫn tiếp tục điều tiết giá cả để người tiêu dùng đỡ bị thiệt.

Trong khi chờ đợi thông tư hướng dẫn để thực thi Nghị định 55 về việc DN kinh doanh xăng dầu trong nước được tự quyết định bán giá xăng theo cơ chế thị trường, vẫn còn nhiều ý kiến trái chiều nhau về chủ trương này. Thiết nghĩ, để đảm bảo quyền lợi cho cả 2 phía (DN và người tiêu dùng), Nhà nước cần tiếp tục có những biện pháp quản lý (trực tiếp hay gián tiếp) thật hiệu quả. Nếu không, đại đa số người tiêu dùng có thể bị thiệt.

ĐỨC HẠNH