Lượng dầu thô xuất khẩu đi qua eo biển Hormuz tăng mạnh trong tháng 9, song giá dầu thế giới vẫn ở mức cao. Tại sao như vậy, liệu các tàu dầu có trả một khoản phí bí mật là nguyên nhân?

Bản đồ eo biển Hormuz thuộc Vịnh Ba Tư.

Hoạt động xuất khẩu dầu của Trung Đông đã tăng trở lại mức cao hơn so với thời điểm trước khi cuộc chiến giữa Mỹ - Israel và Iran nổ ra vào tháng 2, bất chấp những nỗ lực của Tehran nhằm phong tỏa eo biển Hormuz và tấn công các tàu thuyền.

Theo dữ liệu sơ bộ từ công ty cung cấp dữ liệu và thông tin hàng hải Kpler, lượng dầu thô xuất khẩu qua Hormuz đã vượt mức trước chiến tranh trong 4 ngày cuối cùng của tháng 9, đạt từ 19,5 đến 22,5 triệu thùng mỗi ngày. Hơn nữa, số liệu của Kpler không bao gồm các tàu có thể đã đi qua tuyến đường huyết mạch này trong khi tắt thiết bị phát tín hiệu thuộc hệ thống nhận dạng tự động (AIS) để tránh bị phát hiện.

Trước khi chiến tranh nổ ra, mức xuất khẩu trung bình là khoảng 18 triệu thùng/ngày. Sự gia tăng mạnh mẽ trong hoạt động xuất khẩu dầu từ eo biển huyết mạch này cho đến nay chủ yếu được cho là nhờ sự hộ tống của các tàu hải quân Mỹ, kết hợp với tần suất ngày càng tăng của các hoạt động chuyển tải dầu giữa các tàu nhằm giảm thiểu nguy cơ bị tên lửa và máy bay không người lái (UAV) của Iran tấn công.

Trong khi đó, các nhà phân tích lý giải việc giá dầu duy trì ở mức cao là do phí bảo hiểm vẫn còn đắt đỏ - hệ quả từ nỗi lo ngại về các cuộc tấn công của Iran - cũng như việc thị trường đang tính đến khả năng tái bùng phát xung đột.

Khả năng Iran thu phí Hormuz

Tuy nhiên, Michelle Brohard, trưởng bộ phận chính sách và rủi ro địa chính trị của Kpler, mới đây đã đưa ra cách giải thích khác về sự gia tăng xuất khẩu dầu ở mức giá cao. Theo bà, các quốc gia vùng Vịnh có thể đang trả tiền cho Iran để được phép vận chuyển dầu đi qua Hormuz - hành động này có khả năng mang lại cho Tehran một phần đáng kể giá trị của lô hàng.
“Tôi nghi ngờ rằng có một khoản phí đang được chi trả để đảm bảo cho những con tàu này được đi qua an toàn. Tôi cũng cho rằng các quốc gia này hiểu rõ tình trạng hiện nay là không bền vững, xét cả về khía cạnh Mỹ phải hộ tống tàu thuyền lẫn việc họ phải trả cho Iran 10% hoặc 20% giá trị hàng hóa. Đây là một cuộc chạy đua tìm cách rời khỏi Hormuz nhanh nhất với nhiều hàng hóa nhất có thể trước khi chiến tranh tái diễn”, chuyên gia phân tích cấp cao của Kpler nhận định.

Dù đánh giá của bà  Brohard như một sự suy đoán chứ không phải một kết luận có bằng chứng xác thực, nhưng ngay từ tháng 3, tạp chí hàng hải Lloyd’s List từng đưa tin Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) đã áp đặt một hệ thống “trạm thu phí” để kiểm soát hoạt động lưu thông qua Hormuz. Hôm 4-10, chỉ huy cấp cao của IRGC, ông Ali Fadavi, cho biết chỉ có từ 3 đến 4 triệu thùng dầu mỗi ngày được vận chuyển qua Hormuz do Mỹ giám sát. IRGC cũng bác bỏ ý kiến ​​cho rằng họ đã mất quyền kiểm soát tuyến đường thủy này.

Các chuyên gia khác cũng ủng hộ luận điểm của bà Brohard. Học giả Abdul Khalique, người đứng đầu Trung tâm Hàng hải thuộc Đại học Liverpool John Moores (Anh), cho rằng phí quá cảnh có thể là điều “hợp lý”, dù cách mô tả chính xác nhất về nó là một “cơ chế an ninh phi chính thức thay vì một khoản thu phí hàng hải chính thức” vốn không phù hợp với Công ước Liên Hiệp Quốc về Luật Biển (UNCLOS). Chris Beauchamp, chuyên gia phân tích thị trường cấp cao tại IG Group (Anh), nhận định suy luận của bà Brohard là điều có thể, bởi mọi chuyện tại Trung Đông dường như đang diễn ra một cách âm thầm, từ việc Mỹ hộ tống tàu thuyền cho đến việc Iran lặng lẽ thu phí.

Có một thực tế trong tháng 9, Chính phủ Mỹ đã áp đặt các biện pháp trừng phạt đối với BitBank - một công ty tài sản kỹ thuật số - bị cáo buộc được Cơ quan Dịch vụ Hàng hải An toàn Hormuz của Iran sử dụng để chuyển tiền về Tehran. Cơ quan này là một tổ chức do Chính phủ Iran thành lập nhằm thu phí cho việc cho phép tàu thuyền qua lại an toàn tại eo biển này.

ĐỨC TRUNG