Với bề dày lịch sử hơn 45 năm hoạt động, Viện Lúa ÐBSCL là đơn vị sự nghiệp khoa học công nghệ công lập trực thuộc Viện Khoa học Nông nghiệp Việt Nam (VAAS) với đội ngũ cán bộ khoa học được đào tạo bài bản, cơ sở vật chất hạ tầng được đầu tư hiện đại. Năm 2022, dù còn nhiều khó khăn, thách thức song Viện Lúa tiếp tục ghi dấu ấn trong công tác nghiên cứu khoa học, triển khai thực hiện tất cả các nhiệm vụ được giao theo đúng tiến độ được duyệt, thu được các kết quả và các sản phẩm khoa học đảm bảo đúng kế hoạch, tăng cường hợp tác quốc tế. Chia sẻ về những kết quả nổi bật trong năm 2022, Tiến sĩ Trần Ngọc Thạch, Viện trưởng Viện Lúa ÐBSCL, cho biết:

- Trong quá trình hoạt động, Viện Lúa ÐBSCL luôn nhận được sự chỉ đạo trực tiếp và quan tâm sâu sát của Viện Khoa học Nông nghiệp Việt Nam, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn (NN&PTNT). Về góc độ địa phương nơi Viện Lúa đặt địa bàn hoạt động, Viện thường xuyên nhận được sự quan tâm, hỗ trợ từ UBND TP Cần Thơ, UBND huyện Thới Lai. Ðồng thời, Viện còn có mối quan hệ hợp tác tốt với các địa phương trong vùng ÐBSCL, luôn được bà con nông dân trong vùng ÐBSCL tín nhiệm. Công tác hợp tác quốc tế vẫn được duy trì và phát triển giúp Viện luôn có điều kiện cập nhật những tiến bộ mới trên toàn thế giới. Ðặc biệt, trong năm 2022, Viện Lúa vinh dự nhận được Cờ Thi đua của Bộ NN&PTNT, có 2 cá nhân đạt Chiến sĩ thi đua cấp Bộ, 8 cá nhân nhận Bằng khen Bộ trưởng…

 Tiến sĩ chia sẻ cụ thể hơn về những kết quả nổi bật trong công tác nghiên cứu khoa học của Viện Lúa trong năm qua?

- Ðối với công tác chuyển giao tiến bộ kỹ thuật và thương mại hóa các sản phẩm, trong năm 2022, Viện Lúa đã ký kết chuyển giao thêm cho 4 doanh nghiệp/trung tâm nông nghiệp về công nghệ sản xuất giống và quyền sử dụng các giống lúa thuần OM. Ðối với tình hình bảo hộ giống lúa OM, có 1 giống lúa được cấp văn bằng bảo hộ năm 2022 (OM22), 8 giống gửi hồ sơ đăng ký bảo hộ năm 2022 (OM3, OM35, OM37, OM42, OM43, OM49, OM52, và OM57); 1 giống nếp là OM Nếp 38 giành giải Nhì cuộc thi gạo ngon Việt Nam. Năm 2022, Viện Lúa có 16 công trình đăng trên tạp chí trong nước và quốc tế (6 tạp chí nước ngoài và 10 tạp chí trong nước).

Viện đã thực hiện tốt các nhiệm vụ khoa học công nghệ các cấp, các kết quả và các sản phẩm khoa học đảm bảo đúng kế hoạch. Trong đó có 1 đề tài cấp Nhà nước nghiệm thu trong năm 2022: “Nghiên cứu phát triển công nghệ canh tác tôm - lúa theo hướng hữu cơ vùng ven biển Tây ÐBSCL”. Có 1 đề tài tiềm năng cấp bộ nghiệm thu trong năm 2022 “Nghiên cứu nguy cơ dịch hại và biện pháp sử dụng lúa cỏ (Oryza spp.) ở ÐBSCL”; có 2 đề tài cấp bộ đang triển khai thực hiện gồm “Nghiên cứu chọn tạo giống lúa Japonica năng suất chất lượng cao thích nghi với điều kiện canh tác lúa các tỉnh ÐBSCL” và “Nghiên cứu chọn tạo giống lúa chất lượng cao vùng ÐBSCL”. Viện cũng triển khai 1 nhiệm vụ khuyến nông là xây dựng mô hình ứng dụng mạ khay, máy cấy trong sản xuất lúa tại một số tỉnh ÐBSCL. Ðồng thời, đang thực hiện Dự án hợp tác quốc tế “Xây dựng kế hoạch và thiết lập chuỗi lúa gạo (SRP) nông hộ nhỏ bền vững ở ÐBSCL”.

Về hợp tác quốc tế, năm 2022, Viện Lúa tiếp đón 23 đoàn khách nước ngoài đến làm việc tại Viện và phối hợp thực hiện 1 dự án hợp tác quốc tế bắt đầu triển khai thực hiện trong năm 2022. Trong khuôn khổ sự kiện Agritechnica Asia Live 2022, Viện Lúa đã phối hợp cùng Bộ NN&PTNT, Ban Tổ chức sự kiện, các công ty, đơn vị tham gia sự kiện để bố trí, quản lý và thực hiện các mô hình trình diễn công nghệ và sản xuất với chủ đề “Cơ giới hóa đồng bộ hướng tới nền nông nghiệp bền vững” với quy mô 20ha tại Viện Lúa ÐBSCL.

 Bên cạnh những kết quả đạt được, xin Tiến sĩ cho biết thêm về những khó khăn cũng như những đề xuất để hỗ trợ nâng cao hiệu quả nghiên cứu khoa học của đơn vị?

- Trên phương diện khách quan, tình hình biến đổi khí hậu thời tiết ngày càng phức tạp đã tác động đến các hoạt động thí nghiệm nghiên cứu khoa học và sản xuất cung ứng lúa giống của Viện. Bên cạnh đó, nguồn kinh phí đầu tư cho nghiên cứu khoa học giảm, chưa tương xứng với nguồn nhân lực hiện có dẫn đến việc thiếu chủ động trong hoạch định kế hoạch nghiên cứu, triển khai trước mắt và lâu dài của Viện. Mặt khác, giá cả vật tư sản xuất lúa tăng cao ảnh hưởng lớn đến các hoạt động nghiên cứu và sản xuất lúa giống.

Ðể tháo gỡ những khó khăn này, Viện Lúa rất cần những chính sách đầu tư hỗ trợ hoạt động nghiên cứu. Cụ thể, Nhà nước đầu tư cho nghiên cứu cơ bản, nghiên cứu dài hạn vào các lĩnh vực nghiên cứu mới trong điều kiện chịu tác động của biến đổi khí hậu và nhu cầu tái cơ cấu trong ngành Nông nghiệp. Bên cạnh đó, Viện sẽ tiếp tục tranh thủ nguồn vốn trung hạn, vốn xây dựng cơ bản cùng các nguồn kinh phí khác để tiếp tục kiện toàn khu nhà làm việc, khu nhà lưới, đồng ruộng thí nghiệm và sản xuất... khang trang, hiện đại. Ban lãnh đạo Viện tiếp tục chuyển đổi tư duy, mô hình hoạt động theo cơ chế tự chủ, đổi mới tư duy quản lý, tổ chức bộ máy, phương thức hoạt động và cách tiếp cận đa chiều trong nghiên cứu cho phù hợp với thực tiễn mới.

Lãnh đạo UBND TP Cần Thơ cùng Viện Lúa tiếp đón và giới thiệu khu ruộng thí nghiệm của Viện đến đoàn công tác của Chủ tịch 
Quốc hội nước Cộng hòa Mozambique. 

 Trong năm 2023, Viện Lúa có những định hướng phát triển gì, thưa Tiến sĩ?

- Năm 2023, Viện tiếp tục đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin vào công tác quản lý, điều hành mọi hoạt động trong toàn Viện. Xúc tiến hoàn thiện các hạng mục đầu tư để trình Bộ NN&PTNT phê duyệt thiết kế cơ sở và báo cáo nghiên cứu khả thi. Quan tâm triển khai và phối hợp với đơn vị cấp trên và các đơn vị liên quan tăng cường kiểm tra, đánh giá việc triển khai các nhiệm vụ khoa học công nghệ các cấp, tăng cường công tác kiểm tra, đánh giá, nghiệm thu các sản phẩm của các nhiệm vụ kết thúc năm 2023. Ðồng thời, triển khai và quản lý tốt khu nhà lưới và ruộng thí nghiệm, nhất là trong vụ đông xuân 2022-2023. Hỗ trợ các đơn vị đẩy mạnh hoạt động dịch vụ, đào tạo, sản xuất kinh doanh các sản phẩm khoa học công nghệ hoặc đăng ký bổ sung với cơ quan quản lý nhà nước. Ðối với công tác tổ chức sản xuất nhân giống lúa, thực hiện tốt việc sản xuất và cung ứng giống lúa các cấp theo các hợp đồng với các đơn vị, công ty, các tỉnh ÐBSCL, miền Ðông Nam Bộ và Nam Trung Bộ.

 Xin cảm ơn Tiến sĩ!

MINH HUYỀN (thực hiện)