Sáng 31-7-2013, ông Nguyễn Trung Kiên, Phó Chủ tịch Hiệp hội lương thực Việt Nam (VFA), cho biết: Phó Thủ tướng Chính phủ Hoàng Trung Hải vừa ký quyết định gia hạn thời gian mua lúa tạm trữ vụ hè thu 2013 đến ngày 15-8-2013 theo đề nghị của VFA thay vì chấm dứt vào 31-7-2013 vì tiến độ thu mua chậm. Đến cuối tháng 7-2013, 48 doanh nghiệp được giao chỉ tiêu mua tạm trữ lúa gạo chỉ đạt khoảng 870.000 tấn/1 triệu tấn lúa quy gạo như Chính phủ giao.

Theo nhận định của lãnh đạo các tỉnh, thành vùng ĐBSCL và các doanh nghiệp chế biến, xuất khẩu gạo, sau khi có chủ trương của Chính phủ về thu mua tạm trữ 1 triệu tấn lúa quy gạo vụ hè thu 2010 và hỗ trợ 100% lãi suất cho doanh nghiệp mua lúa, gạo tạm trữ, thị trường lúa gạo chuyển biến tích cực. Hơn 1 tháng sau khi mua tạm trữ, giá lúa tăng thêm từ 200 đồng/kg đến những ngày đầu tháng 8-2013, tăng thêm 900 -1.000 đồng/kg, khắc phục được tình trạng sụt giảm giá và tình trạng lúa ứ đọng không người mua như những ngày giữa tháng 6, đầu tháng 7. Nông dân vui mừng vì với giá này, họ có lãi nhưng cũng tiếc rẻ vì đã vội bán lúc lúa còn ướt, nằm ngoài đồng. Tính đến cuối tháng 7-2013, các doanh nghiệp đã vay hơn 5.000 tỉ đồng mua tạm trữ lúa gạo vụ hè thu. Tại cuộc họp Chính phủ với các tỉnh, thành vùng ĐBSCL, các ngân hàng thương mại cho biết đáp ứng đủ vốn cho thu mua lúa gạo. Ông Trần Thanh Vân, Phó Tổng giám đốc Công ty Cổ phần Gentraco tại Cần Thơ, cho biết đến 31-7, công ty đã mua 23.000 tấn gạo, hoàn thành cơ bản chỉ tiêu được phân bổ…

Bốc xếp gạo xuất khẩu.

Đến thời điểm này, toàn tỉnh Hậu Giang đã thu hoạch gần 70.000/76.631 ha lúa hè thu, năng suất bình quân đạt 5,7 tấn/ha, vài ngày nữa sẽ thu hoạch dứt điểm, ước sản lượng khoảng 200.000 tấn. Hai đơn vị là Công ty Cổ phần Lương thực Hậu Giang và Công ty TNHH Đại Phát đã thu mua cơ bản xong chỉ tiêu tạm trữ 30.000 tấn lúa. Hiện tại, lúa tươi hạt dài cắt máy thương lái thu mua tại ruộng có giá từ 5.200 đến 5.400 đồng/kg còn thu hoạch bằng tay có giá từ 4.900 đến 5.000 đồng/kg. Tỉnh Tiền Giang cũng đã chủ động nguồn vốn 500 tỉ đồng hỗ trợ doanh nghiệp thu mua lúa nhưng tiến độ thu mua chậm do những ngày đầu triển khai thu mua gặp mưa dầm, sau đó nông dân chờ giá tăng nên chưa vội bán. Với việc gia hạn thêm 15 ngày để mua lúa tạm trữ, Tiền Giang sẽ hoàn thành kế hoạch.

Theo nhận định của thương lái và doanh nghiệp thu mua xuất khẩu gạo, gần đây, giá lúa gạo tăng là do các địa phương ở khu vực ĐBSCL được giao kế hoạch thu mua tạm trữ bắt đầu thu mua nước rút để hoàn thành chỉ tiêu. Mặt khác, các khách hàng Trung Quốc và châu Phi đã quay trở lại nhập khẩu gạo phẩm cấp cao của Việt Nam. Đồng thời, thị trường xuất khẩu gạo thơm đi các nước châu Á, đặc biệt là Hồng Công tăng trưởng tốt. Gạo phẩm cấp thấp lúc đầu không có người mua nay đã có thị trường nên thương lái nâng giá đối với loại lúa IR50404. Ông Ba Mun ở huyện Giồng Riềng, tỉnh Kiên Giang vừa thu hoạch 8 công lúa, bán được giá trên 5.700 đồng/kg, phấn khởi cho biết: "Vào thời điểm cuối tháng 7, tính ra 8 công ruộng, sau khi trừ chi phí còn lãi gần 10 triệu đồng, lãi hơn 20%. Hiện nhiều thương lái ra tận ruộng lúa đang thu hoạch hỏi mua và đặt tiền cọc trước chứ không như những ngày giữa tháng 7, không thấy bóng dáng thương lái mua lúa…".

Ông Nguyễn Trung Kiên, Phó Chủ tịch VFA, nhận định: Chủ trương mua lúa tạm trữ của Chính phủ có tác động tích cực. So với ngày 15-6, giá thu mua lúa gạo đã cao hơn gần 1.000 đồng/kg. Hiệp hội đang điều phối để doanh nghiệp thực hiện thu mua lúa cho dân với giá tốt nhất. Tại Cần Thơ, thực hiện chủ trương của Thành ủy, UBND thành phố, 8 doanh nghiệp được giao thu mua tạm trữ lúa gạo không chỉ lo mua tạm trữ mà còn triển khai thu mua khoảng 95.000/200.000 tấn lúa trong vòng từ 3 đến 4 tháng cho bà con nông dân với giá trên sàn theo quy định để bà con nông dân có lãi.

Điều băn khoăn của chính quyền, các doanh nghiệp ở ĐBSCL hiện nay không phải là thiếu vốn mà thiếu kho chứa. Vấn đề này đang được các địa phương khắc phục. Ở An Giang, những năm qua, mô hình Công ty Bảo vệ thực vật An Giang đầu tư cánh đồng mẫu lớn với tổng diện tích hơn 18.000 ha, ứng trước giống lúa tốt, vật tư, thuốc bảo vệ thực vật để nông dân yên tâm sản xuất, đạt chất lượng cao, đến mùa nếu chưa muốn bán có thể gửi ở kho của công ty không tính lưu kho nên bà con nông dân yên tâm sản xuất. Hiện nay, VFA đang đầu tư xây dựng kho hơn 1 triệu tấn nhằm đáp ứng yêu cầu về sức chứa lúa gạo tại các tỉnh, thành vùng ĐBSCL nâng sức chứa lúa gạo toàn vùng lên hơn 6,36 triệu tấn, trong đó kho chứa gạo khoảng 4,77 triệu tấn và chứa lúa khoảng 1,6 triệu tấn. Với sức chứa này, những năm tới, các tỉnh, thành có thể yên tâm.

Hy vọng rằng sẽ không còn cảnh nông dân vội bán lúa ướt khi mới thu hoạch và thương lái sẽ không ép giá nông dân khi vào mùa thu hoạch rộ. Tuy nhiên, theo ông Phạm Văn Quỳnh, Giám đốc Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn TP Cần Thơ, kế hoạch mua tạm trữ lúa gạo của Chính phủ phụ thuộc vào kế hoạch kinh doanh của doanh nghiệp, nên triển khai mua nhanh hay chậm do doanh nghiệp quyết định. Nông dân ít được hưởng lợi. Do đó, về lâu dài, cần tách biệt tạm trữ với kế hoạch kinh doanh của doanh nghiệp.

Bài, ảnh: LÊ QUỐC KHÁNH