Cà phê Việt Nam dẫn đầu thế giới về xuất khẩu. Ảnh: capheviet

Theo Hiệp hội Cà phê ca cao Việt Nam (Vicofa), xuất khẩu cà phê nước ta đã đạt kỷ lục về sản lượng và kim ngạch trong niên vụ 2011-2012. Cụ thể sản lượng cà phê xuất khẩu trong 10 tháng đầu năm 2012 đạt trên 1,5 triệu tấn mang về 3,4 tỉ USD. Nguyên nhân xuất khẩu tăng là do thời tiết khí hậu trong niên vụ vừa qua thuận lợi tạo điều kiện cho cây cà phê phát triển. Tỷ lệ cà phê thất thoát và kém phẩm chất không đáng kể so với những năm trước đây. Giá xuất khẩu cà phê Việt Nam trung bình đạt 2.000 USD/tấn, tuy thấp hơn mức bình quân năm ngoái, nhưng khoảng cách so với giá thế giới đã giảm nhiều. Trước đây mức chênh lệch về giá so với thị trường Luân Đôn và New York lên tới 100 USD/tấn thì nay chỉ còn 30 đến 40 USD/tấn.

Với kỷ lục trên, Việt Nam đã chính thức vượt Brazil, trở thành quốc gia xuất khẩu cà phê số một thế giới trong niên vụ 2011-2012. Cà phê cũng là một trong những mặt hàng có tốc độ tăng trưởng khá cao, nằm trong nhóm hàng có kim ngạch xuất khẩu từ 2 tỉ USD trở lên. Cà phê Việt Nam đã có mặt ở 80 quốc gia và vùng lãnh thổ, trong đó quốc gia nhập khẩu cà phê lớn nhất của Việt Nam là Đức, chiếm 12,81%, Mỹ là 11,6%, tiếp theo là Ý, Tây Ban Nha, Nhật Bản… Đáng chú ý là những thị trường có mức tăng rất nhanh như Indonesia tăng 825% về lượng và 760% về giá trị, Mexico 267% về lượng và 260% về giá trị, Canada 125% về lượng, 111% về giá trị, Hy Lạp 123% về lượng, 109% về giá trị...

Mặc dù vậy, để tạo ra sự bền vững trong phát triển loại cây trồng đặc biệt này vẫn còn nhiều điều đáng bàn. Trước hết là vấn đề quy hoạch diện tích trồng cà phê. Hiện tại, việc mở rộng diện tích trồng cà phê không theo quy hoạch đang ảnh hưởng nghiêm trọng đến năng suất, chất lượng cà phê và nguồn đất. Trong hai năm tới sẽ có khoảng 50.000-60.000 ha cà phê trên 25 tuổi cần phải tái canh. Vì diện tích tái canh cà phê lớn nên Vicofa đưa ra dự báo, niên vụ cà phê 2012-2013 sản lượng vào khoảng 1,2 -1,3 triệu tấn, giảm khoảng 15-20%.

Cho dù đã vươn lên đứng đầu thế giới về xuất khẩu nhưng ngành công nghiệp chế biến cà phê Việt Nam lại ở trình độ rất thấp. Hiện cả nước mới chế biến được khoảng gần 10% sản lượng cà phê thu hoạch hàng năm, bao gồm cả chế biến rang xay và chế biến cà phê hòa tan. Rất ít công ty bán thẳng sản phẩm đủ tiêu chuẩn trực tiếp cho các nhà rang xay nước ngoài. Hiện còn khoảng 98% giao dịch xuất khẩu cà phê phải thông qua khâu trung gian.

Do chủ yếu xuất khẩu thô nên giá trị gia tăng của cà phê Việt Nam ở mức thấp, không xây dựng được thương hiệu đối với người tiêu dùng thế giới. Mặt khác, gần đây thị trường cà phê Việt Nam đang có nguy cơ bị các doanh nghiệp nước ngoài thâu tóm. Nguyên nhân do tình hình tài chính khó khăn cộng với lãi suất vay vốn cao, sản lượng thu mua xuất khẩu của các doanh nghiệp trong nước đang giảm nhanh. Trong khi đó, doanh nghiệp nước ngoài ngày càng lớn mạnh đã thu mua tới 60% sản lượng cà phê thu hoạch hàng năm.

Vì vậy, để giữ vững ngôi vị xuất khẩu số một thế giới, đồng thời hướng đến sự phát triển bền vững, ngành cà phê cần có một chiến lược dài hạn hơn. Trước hết, cần ổn định tổng diện tích trồng cà phê ở mức khoảng 500.000 ha từ nay đến năm 2020. Tiếp tục chuyển đổi cơ cấu giống để tăng sản lượng và chất lượng sản phẩm. Thứ hai là cần chú trọng hơn nữa đến khâu chế biến để gia tăng giá trị cho sản phẩm. 

N.MINH (Tổng hợp)