Kinh tế tập thể (KTTT), nòng cốt là hợp tác xã (HTX) là hình thức kinh tế quan trọng để người lao động, hộ gia đình, pháp nhân hình thành các mối liên kết, tương trợ lẫn nhau trong sản xuất, kinh doanh, tạo ra việc làm, tạo ra của cải, vật chất cho xã hội. Phát triển KTTT là một chủ trương xuyên suốt, nhất quán của Đảng, Nhà nước ta. Trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế ngày càng sâu rộng, tái cơ cấu toàn diện ngành nông nghiệp, thực hiện Luật HTX 2012, thì đổi mới, phát triển các hình thức tổ chức kinh tế hợp tác trong lĩnh vực nông nghiệp, đưa KTTT về đúng bản chất là vấn đề then chốt của TP Cần Thơ cũng như cả nước để thúc đẩy sản xuất nông nghiệp hàng hóa theo hướng nâng cao giá trị gia tăng và phát triển bền vững.

Tại TP Cần Thơ, vai trò của HTX trong hoạt động hỗ trợ kinh tế hộ xã viên đã có những bước phát triển tích cực. Một số HTX nuôi thủy sản đã "liên kết đầu tư" với doanh nghiệp chế biến, ứng trước thức ăn, thuốc thú y và bao tiêu sản phẩm. Các loại hình HTX sản xuất lúa giống, lúa chất lượng cao, rau an toàn, vườn cây ăn trái, hoa kiểng thực hiện tốt một số khâu dịch vụ hỗ trợ, như: tưới tiêu, cung cấp giống, tổ chức chuyển giao quy trình kỹ thuật, hỗ trợ đầu ra cho sản phẩm. Nổi trội có HTX Thủy sản Thới An (quận Ô Môn), HTX Thủy sản Thắng Lợi (huyện Vĩnh Thạnh), HTX Lúa giống Thốt Nốt (quận Thốt Nốt), HTX lúa giống Nông Phát (quận Ô Môn), HTX Phước Trung chuyên sản xuất giống cây ăn quả (quận Cái Răng), HTX Bò sữa Long Tuyền (quận Bình Thủy)…

Dù vậy, phát triển KTTT, đặc biệt là HTX vẫn còn không ít khó khăn, yếu kém. Về nguyên nhân, ông Nguyễn Đức Phương, Phó Chủ tịch Liên minh HTX TP Cần Thơ, nhìn nhận: Một phần do nhận thức về phát triển KTTT vẫn còn biểu hiện chưa đúng, chưa thống nhất, xem nhẹ vai trò KTTT trong cơ chế thị trường. Dù tâm lý ngán ngại, mặc cảm về HTX kiểu cũ đã giảm đi nhiều, nhưng hiểu HTX kiểu mới lại có khuynh hướng đồng nhất HTX với doanh nghiệp, xa rời bản chất HTX, hoặc đồng nhất HTX với tổ chức từ thiện, xem nhẹ vai trò và hiệu quả kinh tế. Từ đó, việc đánh giá hiệu quả HTX, xác định mô hình phù hợp còn khá nhiều nhận thức khác nhau. Một số cấp ủy cơ sở chưa thật sự quan tâm và còn nhiều biểu hiện lúng túng trong lãnh đạo, chỉ đạo phát triển KTTT. Quản lý nhà nước về KTTT còn lỏng lẻo, thiếu tính chiến lược và giải pháp, bố trí cán bộ công tác quản lý KTTT chưa rõ ràng, cụ thể. Có những đoàn thể làm tốt vai trò trong phát triển KTTT, nhưng cũng còn những đoàn thể thiếu tích cực. Tồn tại được xem là "truyền thống" của phần lớn HTX nông nghiệp nhiều năm nay chưa có lời giải căn cơ chính là: còn lúng túng trong tổ chức hoạt động do quy mô nhỏ, thu nhập, tích lũy đầu tư phát triển thấp, năng lực của cán bộ quản lý còn nhiều hạn chế, khả năng tiếp cận nguồn vốn vay và tham gia vào các chương trình dự án cũng như thụ hưởng các chính sách ưu đãi không đáng kể. Tất cả đòi hỏi phải nhanh chóng tổ chức sắp xếp, đưa KTTT về đúng bản chất.

Vậy bản chất của KTTT, cụ thể là HTX là gì? Theo Luật HTX 2012 có hiệu lực từ ngày 1-7-2013, HTX là tổ chức KTTT, đồng sở hữu, có tư cách pháp nhân, do ít nhất 7 thành viên tự nguyện thành lập và hợp tác tương trợ lẫn nhau trong hoạt động sản xuất, kinh doanh, tạo việc làm nhằm đáp ứng nhu cầu chung của thành viên, trên cơ sở tự chủ, tự chịu trách nhiệm, bình đẳng và dân chủ trong quản lý HTX. Nguyên tắc tổ chức của HTX là: tự nguyện; kết nạp rộng rãi thành viên; bình đẳng, dân chủ, công khai; tự chủ, tự chịu trách nhiệm; thực hiện cam kết hợp đồng dịch vụ giữa HTX với thành viên; quan tâm giáo dục, đào tạo, bồi dưỡng thành viên; chăm lo phát triển cộng đồng. Trong đó, hai nguyên tắc bổ sung quan trọng làm rõ hơn bản chất HTX so với Luật HTX 2003 là kết nạp rộng rãi thành viên và thực hiện cam kết hợp đồng dịch vụ giữa HTX với thành viên… Tuy nhiên, sự ra đời của Luật HTX 2012, ngoài yếu tố thuận lợi phát huy giá trị bản chất HTX hướng tới sự phát triển bền vững, lâu dài thì trước mắt có khó khăn nhất định. Đó là: Trong phát triển mới cũng như tổ chức lại hoạt động của các HTX hiện có vẫn còn tồn tại nhận thức "HTX hoạt động như một loại hình doanh nghiệp" của Luật 2003. Chính vì vậy, các ngành chức năng cần tăng cường tuyên truyền, nâng cao nhận thức về KTTT, cụ thể là Luật HTX 2012 trong nội bộ và các tầng lớp nhân dân. Từ đó tạo sự đồng thuận, hưởng ứng, hình thành và phát triển mạnh mẽ các mô hình liên kết sản xuất không chỉ trong nông nghiệp.

Hội nhập kinh tế quốc tế đã và đang diễn ra một cách mạnh mẽ. Điều này mở ra cho KTTT cách thức hoạt động mới, thị trường mới, đối tác mới. Đặc biệt, khi được hoạt động trong một môi trường cạnh tranh cao hơn, năng động hơn, sẽ tạo cơ hội để các mô hình KTTT đẩy mạnh cải cách, đổi mới tư duy và vươn lên mạnh mẽ hơn, chấp nhận cạnh tranh không chỉ ở địa phương, trong nước mà cả ở phạm vi thế giới. Hơn nữa, nó còn tạo ra cơ hội để KTTT, cụ thể là các HTX từ bỏ cách làm cũ, lạc hậu để hướng tới kinh doanh văn minh, hiện đại hơn và tạo điều kiện để các HTX được tiếp cận với nhiều kênh huy động vốn và ứng dụng khoa học công nghệ vào sản xuất, kinh doanh. Muốn KTTT, đặc biệt là các loại hình KTTT trong sản xuất nông nghiệp phát triển khó tìm con đường nào khác ngoài việc tăng cường liên kết với doanh nghiệp trong sản xuất và tiêu thụ sản phẩm. Bởi, nhiều chuyên gia cho rằng: Vai trò của doanh nghiệp là giúp tạo ra thị trường, định hướng cho HTX sản xuất; tạo điều kiện để tăng tính hợp tác của những người sản xuất; đưa khoa học kỹ thuật vào sản xuất để tăng năng suất, chất lượng sản phẩm; xây dựng thương hiệu nâng cao giá trị sản phẩm; doanh nghiệp đầu tư cho sản xuất thông qua HTX. Vai trò của HTX là dẫn dắt nông dân sản xuất theo thị trường dựa vào thông tin của doanh nghiệp; khắc phục tình trạng sản xuất manh mún, tạo vùng nguyên liệu; giúp nông dân hạ giá thành sản xuất thông qua cung cấp dịch vụ đầu vào; nhận sự hỗ trợ từ doanh nghiệp, từ Nhà nước đầu tư hạ tầng sản xuất… Kinh tế hợp tác, HTX cần phải củng cố và xây dựng lại thành một tổ chức rộng lớn và vững mạnh để phù hợp với sự phát triển nhanh chóng của nền kinh tế hiện nay.

Bài, ảnh: HÀ TRIỀU