Từ tháng 1-2019, doanh nghiệp Việt Nam khi xuất khẩu hàng hóa sang thị trường EU phải thực hiện thủ tục tự chứng nhận xuất xứ hàng hóa (TCNXXHH) mới được hưởng chế độ ưu đãi thuế quan phổ cập (GSP). Đây là quy định mới được các nhà nhập khẩu EU đưa ra gần đây. Như vậy, trách nhiệm chứng nhận nguồn gốc của hàng hóa sẽ chuyển từ các cơ quan chuyên trách (Bộ Công thương, Phòng Thương mại công nghiệp Việt Nam- VCCI) sang doanh nghiệp (hoặc nhà nhập khẩu). Và điều này đồng nghĩa doanh nghiệp phải tự thực hiện các thủ tục, đáp ứng các tiêu chuẩn về nguồn gốc xuất xứ và tự chịu trách nhiệm về tính chính xác của thông tin đưa ra.

Theo các chuyên gia thương mại, TCNXXHH giúp đơn giản hóa quy trình thủ tục, cắt giảm thời gian và chi phí cho doanh nghiệp so với cách xin cấp chứng nhận xuất xứ hàng hóa (C/O) truyền thống; giảm bớt gánh nặng cho các cơ quan chuyên môn. Ngoài ra, việc chủ động trong phát hành hóa đơn thương mại cũng giúp doanh nghiệp nắm bắt những cam kết về quy tắc xuất xứ trong các FTA... Tuy nhiên, nhiều doanh nghiệp phản ánh, rào cản lớn nhất hiện nay là điều kiện, quy định để được trao quyền TCNXXHH quá cao và khắt khe. Hơn nữa, phần lớn doanh nghiệp còn loay hoay, chưa biết cách làm, chưa hiểu về các biểu mẫu, thủ tục và băn khoăn về các quy định hậu kiểm tại nước nhập khẩu.

Trên thực tế, Việt Nam đã triển khai chương trình thí điểm tự chứng nhận xuất xứ theo cam kết trong Hiệp định Thương mại hàng hóa ASEAN từ cuối năm 2016. Nhưng đến nay, số lượng doanh nghiệp được trao quyền chỉ đếm được trên đầu ngón tay mà nguyên nhân là do có quá nhiều yêu cầu được đặt ra. Cụ thể: Doanh nghiệp phải đạt kim ngạch xuất khẩu đi ASEAN năm trước liền kề tối thiểu 10 triệu USD; Doanh nghiệp phải là nhà sản xuất đồng thời là người xuất khẩu hàng hóa do chính thương nhân sản xuất; Có quá trình chấp hành tốt pháp luật, không vi phạm quy định về xuất xứ trong 2 năm gần nhất... Mặt khác, một số doanh nghiệp chưa nắm vững quy định về quy tắc xuất xứ, chưa có hệ thống lưu trữ chứng từ để đáp ứng yêu cầu xác minh thường xuyên và đột xuất nên cảm thấy e ngại và thiếu mặn mà khi tham gia chương trình TCNXXHH thí điểm vừa qua. Do đó, nhiều ý kiến cho rằng, Nhà nước cần tìm hiểu kỹ càng nguyên nhân khách quan, chủ quan trong đợt thí điểm vừa rồi để có chính sách thích hợp giúp việc TCNXXHH dễ dàng, thuận tiện hơn khi triển khai tại thị trường EU.

Theo thống kê của Bộ Công thương, cả nước hiện có 2.700 doanh nghiệp đang xuất khẩu sang EU được hưởng ưu đãi GSP. Do đó, trước khi áp dụng cơ chế TCNXXHH phía EU sẽ cho các doanh nghiệp Việt Nam thời gian chuẩn bị khoảng 6 tháng. Trong thời gian này, nếu doanh nghiệp nào chưa tự chứng nhận xuất xứ hàng hóa có thể xin cấp C/O từ các cơ quan chức năng như hiện nay. Về phía Bộ Công Thương sẽ hỗ trợ doanh nghiệp thông qua xây dựng Thông tư hướng dẫn; phối hợp với VCCI, các Hiệp hội, ngành hàng có nhiều doanh nghiệp xuất khẩu sang EU để tổ chức tập huấn và hướng dẫn nhằm giúp doanh nghiệp TCNXXHH một cách thuận lợi, nhanh chóng, chính xác. Ngoài ra, bản thân các doanh nghiệp cũng cần nỗ lực hơn nữa trong việc nắm rõ quy định về quy tắc xuất xứ của các nước tham gia ký hiệp định thương mại với Việt Nam, chủ động tìm hiểu các ưu đãi thị trường (thuế, hạn ngạch...), đặc biệt là phải học cách làm ăn chất lượng, đặt uy tín lên hàng đầu...

CHI MAI