Bài, ảnh: KHÁNH TRUNG

Cơ giới hóa (CGH) trong sản xuất nông nghiệp (NN) đã có những bước phát triển đáng kể, góp phần quan trọng vào việc giảm nhân công lao động, nâng cao hiệu quả sản xuất và thu nhập cho nông dân. Song, do nông dân gặp khó về vốn và sản xuất còn manh mún nhỏ lẻ, cơ sở hạ tầng chưa đồng bộ... nên CGH còn hạn chế. Ðể đáp ứng yêu cầu phát triển, các bộ ngành, địa phương trong chuỗi các ngành hàng cần phối hợp, khắc phục khó khăn, đẩy mạnh CGH đồng bộ để tối ưu sản xuất, nâng cao sức cạnh cho nông sản Việt Nam.

Khách tham quan tìm hiểu về các loại máy bay nông nghiệp được giới thiệu tại Sự kiện Agritechnica Asia Live 2022  diễn ra ở  TP Cần Thơ từ ngày 24 đến 26-8.

Cơ giới hóa chậm

Phát triển CGH NN và chế biến nông lâm thủy sản là nhiệm vụ quan trọng của ngành NN nhằm nâng cao giá trị gia tăng ngành hàng nông sản, phát triển bền vững, tham gia chuỗi cung ứng nông sản toàn cầu. Hiện nay, mức độ CGH ở một số khâu trong một số lĩnh vực sản xuất NN đã đạt tỷ lệ khá cao, như trồng trọt đạt 70-100%, chăn nuôi đạt 55-90% ở nhiều khâu. Hiện cả nước có khoảng 7.803 doanh nghiệp cơ khí, 271 tổ chức nghiên cứu khoa học và 538.700 lao động thuần cơ khí, trong đó có gần 20.000 cán bộ kỹ thuật được đào tạo chính quy. Có 4.028 hợp tác xã NN tham gia liên kết với 1.867 doanh nghiệp trong sản xuất, thu hoạch chế biến và tiêu thụ sản phẩm NN.

Dù vậy, việc thực hiện CGH trong nhiều lĩnh vực trồng trọt và chăn nuôi ở nước ta vẫn còn chậm, chưa đáp ứng tốt yêu cầu cạnh tranh với quốc tế và hội nhập với dòng chảy khoa học công nghệ của cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư. Mức độ CGH trong sản xuất NN mới tập trung ở một số khâu (làm đất, nước, thức ăn) và áp dụng với một số cây trồng, vật nuôi chủ lực (lúa, cà phê, mía, tôm...) nhưng chưa đồng bộ. Hiệu quả CGH chưa cao, đa số sử dụng máy công suất nhỏ. Nông dân còn hạn chế về trình độ, thiếu vốn đầu tư mua sắm và vận hành các máy móc, thiết bị công nghệ mới.

Theo Cục Kinh tế và Phát triển Nông thôn thuộc Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn (NN&PTNT), việc chế tạo máy móc, thiết bị trong nước phục vụ sản xuất NN hiện chưa đáp ứng yêu cầu về chủng loại, số lượng, cũng như chất lượng máy. Máy đa số vẫn được nhập khẩu từ nước ngoài như Nhật Bản, Hàn Quốc, Trung Quốc, Ấn Ðộ... Chính sách khuyến khích phát triển công nghiệp hỗ trợ còn hạn chế, nhất là công nghiệp hỗ trợ cho máy động lực, máy phục vụ sản xuất NN. Kết cấu hạ tầng kỹ thuật tại nhiều nơi cũng chưa phù hợp để áp dụng CGH đồng bộ như quy mô đồng ruộng nhỏ và phân tán, thiếu hệ thống giao thông, điện, thủy lợi... Chất lượng máy móc, thiết bị NN chưa được kiểm soát, giám định chặt chẽ...

Giải pháp

Trong khuôn khổ Sự kiện Agritechnica Asia Live 2022 tại TP Cần Thơ, Bộ NN&PTNT chủ trì phối hợp tổ chức hội thảo CGH đồng bộ hướng tới nền NN bền vững. Tại hội thảo này, nhiều ý kiến cho rằng Nhà nước cần có thêm cơ chế, chính sách ưu đãi thúc đẩy người dân và doanh nghiệp đầu tư, phát triển các loại máy móc, thiết bị hiện đại. Phát triển kết cấu hạ tầng kỹ thuật đồng bộ và tổ chức sản xuất NN để thuận lợi đẩy mạnh CGH. Tăng cường đào tạo, nghiên cứu, chuyển giao khoa học kỹ thuật và tạo điều kiện cho người dân được tiếp cận các máy móc, thiết bị, công nghệ mới phù hợp. Chú ý phát triển công nghiệp chế tạo máy móc, thiết bị, công nghệ do trong nước sản xuất và công nghiệp hỗ trợ cho CGH NN. Tăng cường liên kết theo các chuỗi giá trị ngành hàng, phát triển các mô hình hợp tác xã, tổ dùng chung máy, thiết bị...

Theo PGS.TS Nguyễn Huy Bích, Trưởng khoa Cơ khí - Công nghệ, Ðại học Nông Lâm TP Hồ Chí Minh, Ủy viên Ban Thường vụ Hội Cơ khí Nông nghiệp Việt Nam, CGH NN là nhu cầu tất yếu của tiến trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa NN và nông thôn. Một trong những yếu tố quan trọng để CGH thành công là chất lượng nguồn nhân lực của ngành cơ khí NN. Hệ thống đào tạo ngành cơ khí NN phải được nâng cao hơn hiện nay cả về số lượng và chất lượng. PGS.TS Nguyễn Huy Bích cho rằng, thực tiễn đã chứng minh và có tính nguyên lý là không quốc gia nào thành công về CGH với việc nhập khẩu máy NN. Ðẩy mạnh nghiên cứu và tạo chính sách phát triển doanh nghiệp chế tạo máy NN trong nước là giải pháp bền vững và tự chủ trong việc phát triển CGH NN. Nhà nước cần có chính sách đồng bộ khuyến khích đầu tư vào các dự án chế tạo máy NN (thuế, tín dụng, đất đai...), hỗ trợ mạnh mẽ cho các cơ sở chế tạo máy NN hiện có để nâng cấp công nghệ, đặc biệt là công tác nghiên cứu vật liệu, luyện kim, đúc, công nghiệp phụ trợ và mở rộng quy mô sản xuất, đáp ứng nhu cầu thị trường.

Ông Lê Thanh Tùng, Phó Cục trưởng Cục Trồng trọt, Bộ NN&PTNT, cho rằng: "Tất cả các yếu tố cho sản xuất, không chỉ về CGH đều cần có sự liên kết, phối hợp để phát huy hiệu quả. Trước tiên là liên kết giữa các nông hộ trở thành hợp tác xã, liên kết giữa các hợp tác xã, đến liên kết giữa các đơn vị hành chính và liên kết vùng. Khi những liên kết nhỏ trở thành liên kết lớn thì toàn bộ các vùng nguyên liệu sẽ đồng bộ về hạ tầng, quy trình canh tác, sử dụng các trang thiết bị phù hợp... Ðây là điều kiện rất quan trọng để đẩy mạnh CGH NN đồng bộ và phát triển nền NN bền vững".

Theo Phó Chủ tịch UBND TP Cần Thơ Nguyễn Ngọc Hè, những năm gần đây, ngành NN tại ĐBSCL và cả nước nói chung chịu tác động rất lớn của quá trình chuyển dịch lao động sang các lĩnh vực phi NN, tình trạng thiếu hụt lao động trong NN diễn ra ở nhiều nơi, đặc biệt là vào các vụ mùa thu hoạch rộ. Do đó, việc ứng dụng đồng bộ CGH trong NN giai đoạn hiện nay vừa là điều kiện để giải phóng sức lao động, vừa đáp ứng nhu cầu bổ sung sức lao động cho NN. Đồng thời, đáp ứng yêu cầu về thích ứng biến đổi khí hậu, giảm phát thải khí nhà kính, thúc đẩy phát triển NN chính xác, NN thông minh, NN tuần hoàn… Các bộ ngành, địa phương và các bên có liên quan cần liên kết, phối hợp chặt chẽ để tăng cường các giải pháp hiệu quả nhằm đẩy mạnh ứng dụng CGH trong NN.