Bài 1: Chợ quá tải

Bài 2: Cần xã hội hóa trong lĩnh vực đầu tư, quản lý chợ

Chợ có vai trò rất quan trọng trong nền kinh tế, nếu được quy hoạch, đầu tư, dự đoán đúng đắn không chỉ tạo điều kiện phát triển ngành thương mại mà còn giải quyết bài toán tiêu thụ hàng hóa, thúc đẩy nhiều ngành nghề thủ công truyền thống, du lịch phát triển, giải quyết công ăn việc làm... Tuy nhiên, thực tế đầu tư xây dựng chợ của thành phố thời gian qua cho thấy, ngoài một số chợ mới xây dựng khi đưa vào sử dụng phát huy hiệu quả, còn không ít chợ chưa thật sự thu hút người dân tham gia mua bán. Vấn đề đang đặt ra là công tác qui hoạch, dự đoán và chiến lược phát triển chợ cần phải thực hiện dài hơi, sát với tình hình thực tiễn.

* CHỢ XÂY QUI MÔ NHƯNG TIỂU THƯƠNG “BỎ CHẠY”!

Cách đây hơn 3 năm, người dân ở phường An Lạc, quận Ninh Kiều và một số phường lân cận rất vui mừng khi hay tin chợ An Lạc có kế hoạch xây dựng mới với qui mô lớn. Theo thiết kế, chợ có diện tích hơn 400m2, qui mô khoảng 100 lô, sạp với số vốn đầu tư hơn 2 tỉ đồng. Tuy nhiên, khi đi vào hoạt động chợ không phát huy được hiệu quả. Ban đầu, nhiều tiểu thương đăng ký thuê lô, sạp, nhưng sau đó chỉ có còn khoảng trên 30 sạp hoạt động kinh doanh. Chúng tôi đến chợ An Lạc vào trung tuần tháng 5-2008, khung cảnh mua bán ở chợ này vẫn vắng tanh, phía trước chợ cặp với đường Nguyễn Thị Minh Khai chỉ có hơn 10 lô, sạp mở cửa bán hàng, hầu hết các lô, sạp ở phía trong nhà lồng đều cửa đóng then cài.

Chợ An Hòa thuộc phường An Hòa, quận Ninh Kiều được đưa vào sử dụng vào năm 2007 với kinh phí xây dựng gần 5 tỉ đồng. Chợ được xây dựng với lối kiến trúc giống như một trung tâm thương mại mi ni gồm 1 tầng trệt và một tầng lầu. Sau khi đưa vào hoạt động, chợ An Hòa thu hút khá đông người dân tham gia mua bán, tập trung ở khu vực tầng trệt. Nhưng ở khu vực tầng lầu thì vắng người bán kẻ mua. Ở tầng lầu bố trí khoảng 50 ki - ốt nhưng hiện chỉ khoảng 10 ki - ốt hoạt động kinh doanh cầm chừng.

Nhiều ki-ốt ở tầng lầu nhà lồng chợ An Hòa đóng cửa kín mít.

Không chỉ có chợ An Lạc, An Hòa sau khi xây dựng xong không thu hút người dân tham gia mua bán, mà nhiều chợ ở các quận, huyện sau khi xây xong người dân cũng “bỏ chạy” không chịu vào kinh doanh như ở chợ Thạnh An, Phụng Phụng (xã Thạnh An, huyện Vĩnh Thạnh)... Chợ Thạnh An được xây dựng ở khu dân cư vượt lũ xã Thạnh An đã đưa vào sử dụng khá lâu, xung quanh nhà lồng chợ lau, sậy mọc um tùm, còn bên trong không có bóng dáng người mua bán. Do xây dựng đã lâu nhưng khai thác không hiệu quả, nhà lồng chợ này đang xuống cấp.

* VÌ SAO NGƯỜI DÂN “CHÊ” CHỢ MỚI?

Có thể thấy một nghịch lý trong việc phát triển chợ của thành phố là chợ được đầu tư xây dựng đàng hoàng, đảm bảo điều kiện vệ sinh môi trường, phòng cháy chữa cháy... thì thiếu người mua bán. Trong khi đó, không ít những con đường, cây cầu lại bị người dân “trưng dụng” họp chợ bất hợp pháp.

Theo ông Huỳnh Thanh Tùng, Chủ tịch UBND phường An Lạc: “Việc xây dựng chợ An Lạc mới không chỉ đáp ứng nhu cầu mua bán cho người dân địa phương mà còn giải quyết tình trạng quá tải của chợ Tân An. Hơn nữa, theo dự kiến bến tàu khách của thành phố di dời về chợ này, do vậy nhu cầu mua bán sẽ rất lớn. Chợ xây dựng xong, hầu hết các lô, sạp đều được bà con đăng ký thuê mướn nhưng vì lý do “khách quan” bến tàu khách không di dời về chợ An Lạc, nhiều tiểu thương ở chợ Tân An dù đã đăng ký thuê lô, sạp nhưng không mua bán, dẫn đến tình trạng lô, sạp bỏ không”.

Ngoài nguyên nhân đó, theo nhiều tiểu thương, còn có vấn đề về vị trí xây dựng chợ. Vì cùng một tuyến đường nhưng lại có đến 3 chợ (Chợ cổ Cần Thơ, chợ Tân An và chợ An Lạc), cách đó không xa có thêm chợ Xuân Khánh. Chợ cổ Cần Thơ, Tân An, Xuân Khánh có từ lâu đời hoạt động với qui mô lớn, hàng hóa đa dạng nên thu hút khách hàng đến mua đông đúc, làm cho chợ An Lạc không cạnh tranh nổi dẫn đến vắng khách, nhiều tiểu thương đóng cửa lô, sạp.

Tuy nhiên, theo nhiều tiểu thương việc bố trí ngành hàng không hợp lý cũng là nguyên nhân dẫn đến có chợ không thu hút người mua. Chị Lê Thị Đông, bán hàng quần áo may sẵn ở chợ An Hòa, nói: “Việc sắp xếp các ngành hàng ở chợ này có điểm chưa hợp lý. Tầng lầu bán các mặt hàng quần áo, giày dép, mỹ phẩm nhưng ở tầng trệt, xung quanh nhà lồng nhiều lô sạp cũng bán mặt hàng này nên có sự trùng lắp, dẫn đến việc ở dưới tầng trệt thì bán được, còn ở tầng lầu thì hàng hóa bị ế”.

Một vấn đề khác là tiểu thương hiện đang phải gồng mình gánh các khoản chi như tiền mặt bằng, tiền thuế, hoa chi... làm họ “hụt hơi”, không còn khả năng thuê những mặt bằng tốt để mua bán.

* CẦN XÃ HỘI HÓA

Bà Lê Thị Huyền, Phó Chủ tịch UBND quận Ô Môn, cho biết: “Ô Môn là một trong các quận của thành phố có tốc độ đô thị hóa nhanh, nhu cầu mua sắm, trao đổi hàng hóa của người dân rất lớn. Nhưng hầu hết các chợ của quận tọa lạc ở khu vực nông thôn với qui mô nhỏ, hạ tầng yếu kém. Thời gian qua, UBND quận đã đầu tư kinh phí duy tu, sửa chữa một số chợ xuống cấp. Tuy nhiên, khó khăn lớn nhất để phát triển chợ đó là nguồn vốn đầu tư. Việc tìm nguồn vốn đầu tư cho chợ rất khó khăn vì nhà đầu tư chưa mặn mà cho lắm trong lĩnh vực này. Trong khi đó, nguồn thu từ hoạt động kinh doanh của chợ không đủ để cải thiện chợ cũ, nguồn vốn ngân sách dành cho lĩnh vực chợ rất ít”.

Còn một chủ doanh nghiệp chuyên thực hiện đầu tư vào lĩnh vực chợ cho biết: “Những chợ ở trung tâm thành phố có vị trí đắc địa, mặt bằng rộng thì doanh nghiệp đầu tư vào còn có lãi. Còn đối với các chợ trong khu dân cư, vùng nông thôn doanh nghiệp rất ngán ngại đầu tư. Nguyên do, các chợ này mặt bằng cũ nhỏ hẹp, muốn mở rộng phải giải tỏa các hộ lân cận. Trong khi đó, giải tỏa đền bù doanh nghiệp phải tự thỏa thuận giá với người dân, rồi phải giải quyết tái định cư... Do vậy, số vốn đầu tư rất lớn, sau khi xây xong nhà đầu tư phải cho thuê với giá cao mới mong thu hồi được vốn mà giá thuê mặt bằng cao thì người dân không đủ khả năng thuê mướn, dẫn đến việc chợ xây xong lô, sạp đóng cửa và thế là doanh nghiệp lỗ nặng”.

Ông Lê Văn Hừng, Phó Giám đốc Sở Công Thương TP Cần Thơ, cho biết: “ Ngoài việc phát triển các trung tâm thương mại, siêu thị, thành phố cũng rất coi trọng phát triển mạng lưới các chợ, nhất là ở vùng nông thôn. Bởi 80% dân số của thành phố tập trung ở vùng nông thôn, thu nhập còn thấp, hàng hóa giá cả phải “bình dân”. Hơn nữa, việc mở rộng mạng lưới các chợ là điều rất cần thì vì nó còn góp phần giải quyết công ăn việc làm, tiêu thụ sản phẩm nông nghiệp do bà con sản xuất, đáp ứng nhu cầu mua sắm của phần đông người dân ở khu vực nông thôn, người có thu nhập thấp. Thành phố cũng vừa phê duyệt phát triển thương mại- dịch vụ giai đoạn 2006-2010 và tầm nhìn đến năm 2020. Theo đó, thành phố đầu tư và đưa vào sử dụng các chợ trung tâm ở các quận, huyện. Đầu tư, quy hoạch lại các chợ nổi; từng bước cải tạo, nâng cấp theo hướng kiên cố hóa nhà lồng các chợ loại 2, 3; xóa bỏ các chợ tự phát lấn chiếm lòng, lề đường. Xây dựng thêm các chợ tại các khu dân cư ở các khu đô thị, các trung tâm xã, thị tứ ở ngoại thành chưa có chợ. Giai đoạn 2011-2015, hoàn chỉnh đầu tư nâng cấp hệ thống chợ trung tâm quận, huyện các chợ loại 2, 3 theo hướng có quy hoạch hoàn chỉnh, khắc phục chợ lều, chợ tạm. Từ giai đoạn 2016-2020, xã hội hóa hoàn toàn việc quản lý, khai thác và đầu tư chợ theo hướng văn minh, hiện đại”.

Để giải quyết bài toán chợ tự phát, tình trạng chợ xây rồi bỏ không, lãng phí, ông Lê Văn Hừng cho biết thêm: “Đối với các chợ đã xây xong nhưng chưa thu hút tiểu thương tham gia mua bán, Sở Công Thương sẽ yêu cầu đơn vị chủ quản có biện pháp khả thi lôi kéo tiểu thương. Bên cạnh đó, việc phát triển các chợ sẽ tiếp tục thực hiện theo phương châm xã hội hóa bằng việc kêu gọi doanh nghiệp đầu tư xây dựng và quản lý. Để giải quyết bài toán doanh nghiệp “ngán” đầu tư vào lĩnh vực chợ, Sở Công Thương sẽ kiến nghị thành phố có những chính sách ưu đãi như giảm thuế, hỗ trợ vốn, công tác đền bù... để thu hút doanh nghiệp”.

Bài, ảnh: VÂN LÂM