Việc khai thác, sử dụng không hợp lý tài nguyên nước sẽ dẫn đến suy thoái, ô nhiễm nguồn nước. Trước bối cảnh biến đổi khí hậu và nước biển dâng tác động trực tiếp đến vùng ven biển Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL), trong đó có vùng Tứ giác Long Xuyên (TGLX) thì việc khai thác nguồn nước phục vụ phát triển kinh tế - xã hội cần được đánh giá đúng mức để có giải pháp quản lý hiệu quả.

Cần có các giải pháp và đề xuất các cơ chế quản lý nước hiệu quả cho vùng TGLX để đảm bảo sản xuất lúa đạt hiệu quả.

Với thực trạng như vậy, cuối tháng 5 vừa qua, tại huyện Phú Quốc, UBND hai tỉnh Kiên Giang, An Giang và Dự án GIZ tại hai tỉnh đã phối hợp tổ chức Hội thảo về "Quản lý nguồn nước vùng TGLX giữa tỉnh An Giang và Kiên Giang". Ông Lâm Hoàng Sa, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Kiên Giang cho rằng, nước là nguồn tài nguyên thiên nhiên đặc biệt quan trọng, là thành phần thiết yếu của sự sống và môi trường. Việc quản lý, bảo vệ, khai thác, sử dụng hợp lý, tiết kiệm và có hiệu quả tài nguyên nước; phòng, chống và khắc phục hậu quả tác hại do nước gây ra là công tác đặc biệt quan trọng và vô cùng cần thiết.

ĐBSCL là vùng kinh tế chiếm vị trí quan trọng trong phát triển kinh tế - xã hội và là chìa khóa chính trong chiến lược an ninh lương thực quốc gia; trong đó, vùng TGLX được Chính phủ xác định là vùng kinh tế trọng điểm trong sản xuất gạo và nuôi trồng thủy sản của cả nước. Do đó, việc quản lý khai thác nguồn nước vùng ĐBSCL nói chung, vùng TGLX nói riêng không chỉ ảnh hưởng đời sống và sức khỏe của người dân, ảnh hưởng sản xuất nông nghiệp và môi trường nơi đây, mà còn ảnh hưởng đến sự phát triển bền vững của các hệ sinh thái trong vùng, đến sự phát triển chung của cả nước.

Thực hiện Luật Tài nguyên nước trong thời gian qua, công tác quản lý tài nguyên nước vùng TGLX, trên địa bàn tỉnh Kiên Giang, đã đạt được những kết quả nhất định. Tuy nhiên, việc khai thác, sử dụng không hợp lý, không tiết kiệm, hiệu quả tài nguyên nước; làm suy thoái, ô nhiễm nguồn nước còn diễn ra khá phổ biến. Trong bối cảnh biến đổi khí hậu và nước biển dâng tác động trực tiếp đến vùng ven biển ĐBSCL, trong đó có vùng TGLX thì việc quản lý khai thác nguồn nước phục vụ sản xuất, phát triển kinh tế - xã hội; việc qui hoạch, phát huy vai trò điều tiết thủy văn, giảm thiểu tác hại lũ lụt của hệ thống ngăn mặn và triều cường kết hợp thoát lũ... chưa được đánh giá, tổng kết trên phạm vi toàn vùng.

Tại Hội thảo, hai tỉnh Kiên Giang và An Giang đã ký thỏa thuận hợp tác chung về lĩnh vực quản lý thủy lợi và lũ lụt. Hợp tác này có liên quan đến việc vận hành 2 đập Tha La và Trà Sư (An Giang). Tuy nhiên, hiện nay thỏa thuận trên cần được cập nhật lại cho phù hợp với việc thay đổi sử dụng đất và dòng chảy đáp ứng nhu cầu bức thiết cho cả hai tỉnh trong bài toán sản xuất lúa và nuôi trồng thủy sản. Trong điều kiện biến đổi khí hậu nước biển ngày lấn sâu vào đất liền và vào đồng ruộng làm tăng mức độ ô nhiễm, vấn đề này trở thành mối quan tâm hàng đầu của hai tỉnh Kiên Giang và An Giang.

Các ý kiến tại Hội thảo tập trung vào hệ thống thủy lợi vùng TGLX, những vấn đề đặt ra cho sản xuất, đảm bảo an sinh xã hội trong điều kiện biến đổi khí hậu ảnh hưởng ngày rõ rệt hơn. Qua Hội thảo, hai tỉnh Kiên Giang và An Giang kiến nghị Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn hỗ trợ nghiên cứu sửa chữa 2 đập Tha La, Trà Sư hoặc thay thế xây dựng 2 cống nhằm đảm bảo điều tiết nước, kiểm soát lũ phục vụ sản xuất theo yêu cầu 3 vụ trong năm. Kiến nghị các ngành chức năng, các nhà khoa học nghiên cứu các giải pháp trữ nước ngọt trong mùa lũ để sử dụng vào mùa khô. Về lâu dài, kiến nghị ngành chức năng, các nhà khoa học nghiên cứu các giải pháp kiểm soát lũ, bảo vệ sản xuất vùng TGLX trong điều kiện lũ lụt và nước biển dâng. Kiến nghị Chính phủ bố trí vốn hoàn thiện hệ thống đê biển theo Quyết định 667 của Thủ tướng Chính phủ về chương trình nâng cấp hệ thống đê biển từ Quảng Ngãi đến Kiên Giang; chỉ đạo quy hoạch lại vùng sản xuất TGLX trên cơ sở đánh giá lại toàn diện hiệu quả của dự án sau hơn 10 năm đi vào hoạt động và định hướng hoàn thiện hệ thống thủy lợi vùng TGLX trong thời gian tới...

Bài, ảnh: LÊ SEN