 TRUNG DŨNG – THÁI LAM

Cách đây 40 năm, dưới sự lãnh đạo sáng suốt, tài tình của Đảng, quân và dân ta đã tiến hành cuộc tổng tiến công và nổi dậy mùa Xuân năm 1975, mà đỉnh cao là Chiến dịch Hồ Chí Minh lịch sử, đánh bại ngụy quân – ngụy quyền, giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước. Riêng tại Cần Thơ, dưới sự lãnh đạo sáng tạo và linh hoạt của Khu ủy Tây Nam bộ và Tỉnh ủy Cần Thơ, với tinh thần “một ngày bằng 21 năm”, quân và dân tỉnh Cần Thơ đã phối hợp với các lực lượng Quân khu tiến công và nổi dậy đánh chiếm các cơ quan đầu não của địch, buộc ngụy quân – ngụy quyền buông súng đầu hàng. 40 năm trôi qua, nhưng hào khí anh dũng, kiên cường của quân và dân Cần Thơ trong ngày toàn thắng vẫn còn vang vọng mãi…

Bài 1: Lãnh đạo dốc toàn lực cho ngày toàn thắng

Trong không khí cả nước tưng bừng kỷ niệm 40 năm Ngày giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước, chúng tôi tìm lại các nhân chứng lịch sử từng tham gia lãnh đạo, chỉ đạo các mũi tiến công giải phóng tỉnh Cần Thơ vào năm 1975. Những câu chuyện của các cán bộ lão thành cách mạng thêm một lần nữa khẳng định sự sáng tạo và linh hoạt của Tỉnh ủy Cần Thơ trong chỉ đạo tiến công địch ở những thời khắc lịch sử quan trọng nhất vào 40 năm trước.

Phát huy hiệu quả “vũ khí” chính trị và binh vận

Năm nay, ông Phạm Duy Khương (Chín Khương), nguyên Ủy viên Thường vụ, Trưởng ban Tuyên huấn Tỉnh ủy Cần Thơ giai đoạn 1972-1976 bước sang tuổi 88, nhưng ông còn nhớ rõ quá trình chuẩn bị, tổ chức lực lượng tham gia giải phóng tỉnh Cần Thơ từ những tháng cuối năm 1974 đến ngày 30-4-1975. Ông kể với giọng trầm ấm, mạch lạc: Sau khi cuộc chiến tranh leo thang phá hoại ở miền Bắc bị thất bại, năm 1973 Mỹ phải ngồi vào bàn đàm phán, ký kết Hiệp định Pa-ri. Dù vậy, nhưng Mỹ - ngụy ở miền Nam vẫn ra sức phá hoại Hiệp định. Quân dân miền Nam đã đánh trả quyết liệt, đẩy ngụy quân – ngụy quyền vào thế bị động khắp chiến trường. Thời gian này, cùng với đấu tranh vũ trang, dưới sự lãnh đạo của Bộ Chính trị, Trung ương Cục miền Nam và Khu ủy Tây Nam bộ, Tỉnh ủy Cần Thơ đã chỉ đạo phát huy có hiệu quả “vũ khí” đấu tranh chính trị. Theo chỉ đạo của Bộ Chính trị, Trung ương Cục miền Nam và Khu ủy Tây Nam bộ, tháng 10-1974, Tỉnh ủy Cần Thơ tổ chức Hội nghị Tỉnh ủy mở rộng triển khai kế hoạch, Nghị quyết của Trung ương Cục miền Nam. Hội nghị đã xác định cùng với đánh địch bình định, phải đẩy mạnh phát động quần chúng đấu tranh chính trị. Dưới sự lãnh đạo của Tỉnh ủy, lực lượng cách mạng đã tuyên truyền, giáo dục hàng trăm ngàn lượt quần chúng tham gia đấu tranh chính trị, cùng lực lượng vũ trang (LLVT) tấn công bao vây đồn bót, nổi dậy diệt ác ôn làm cho địch hoang mang, bỏ ngũ, thất bại ở nhiều nơi. Trong cuộc trò chuyện trước đó với ông Phạm Văn Bé (Hai Bé), Tỉnh ủy viên, Trưởng ban An ninh tỉnh Cần Thơ năm 1972-1975, ông cũng rất tâm đắc với chủ trương này của Đảng. Theo ông Hai Bé kể, dưới sự lãnh đạo của Tỉnh ủy, cuối năm 1974 và đầu năm 1975, phong trào đấu tranh chính trị của quần chúng diễn ra rầm rộ bằng nhiều hình thức phong phú. Hàng ngàn lượt người tham gia đào công sự phục vụ cho cách mạng, làm chướng ngại vật ngăn tàu, xe địch. Ở những vùng chiến sự, quần chúng kiên cường bám trụ làm nhiệm vụ tiếp tế và tải thương, hoặc lùi về sau quyên góp lương thực, thực phẩm cho lực lượng cách mạng; ở những vùng kềm, quần chúng chống bắt lính rất quyết liệt. Nhiều nơi, quần chúng đòi giải tán phòng vệ, chống thảm sát, chống cướp lúa rất mạnh mẽ.

Trong giai đoạn này, cùng với lãnh đạo thực hiện hiệu quả phong trào đấu tranh chính trị của quần chúng, sau Hiệp định Pa-ri, nhất là thời gian cuối năm 1974 và đầu năm 1975, Tỉnh ủy Cần Thơ đã lãnh đạo thực hiện tốt công tác binh vận. Ông Phạm Duy Khương còn nhớ rõ: “Tết Ất Mão năm 1975, Tỉnh ủy Cần Thơ đã chỉ đạo đẩy mạnh tấn công bằng binh vận. Bên cạnh tuyên truyền trên loa phóng thanh, rải truyền đơn và tuyên truyền trực tiếp trong các gia đình lính ngụy, Tỉnh ủy chỉ đạo lực lượng làm công tác binh vận bí mật vận động các binh sĩ bị bắt ép đi lính làm nội ứng cho ta. Nhờ đẩy mạnh công tác binh vận, binh sĩ địch bỏ trốn, rã ngũ ngày càng đông”.

Chớp lấy thời cơ, quyết giành thắng lợi

Trước những thắng lợi dồn dập của quân và dân ta trên khắp chiến trường, ngày 25-3-1975, Bộ Chính trị đề ra chủ trương Giải phóng Sài Gòn trước mùa mưa, ngày 29-3-1975, Thường vụ Trung ương Cục miền Nam ra Nghị quyết đặc biệt số 15 về chủ trương giải phóng hoàn toàn miền Nam. Thực hiện chủ trương của Bộ Chính trị và Nghị quyết của Trung ương Cục miền Nam, Thường vụ Tỉnh ủy Cần Thơ đã quán triệt và chỉ đạo các địa phương trong tỉnh chuẩn bị khởi nghĩa bằng tất cả khả năng, dốc sức giành thắng lợi trong thời cơ thuận lợi. Tỉnh ủy chỉ đạo cử cán bộ xuống cơ sở xã, ấp để chỉ đạo phong trào, phát động quần chúng chuẩn bị khởi nghĩa, giành chính quyền về tay nhân dân. Tỉnh ủy cũng ra chỉ thị khẩn trương xây dựng, củng cố, bổ sung lực lượng chính trị, vũ trang; thành lập Ban khởi nghĩa tỉnh, thành phố, thị xã. Thiếu tướng Lê Thanh Sơn, nguyên Tỉnh ủy viên, Tỉnh đội trưởng Tỉnh đội Cần Thơ, kể: “Lúc bấy giờ tỉnh Cần Thơ có Tiểu đoàn Tây Đô 1 và Tiểu đoàn Tây Đô 3. Để bảo đảm lực lượng giải phóng tỉnh, Tỉnh ủy đã chỉ đạo thành lập Tiểu đoàn Tây Đô 2 trên cơ sở lấy cán bộ Tiểu đoàn Tây Đô 1 và Tiểu đoàn Tây Đô 3 làm nòng cốt và lực lượng của địa phương quân. Tỉnh ủy cũng chỉ đạo bổ sung đủ quân số cho các đơn vị độc lập; chỉ đạo các huyện lấy lực lượng du kích xã bổ sung cho lực lượng địa phương quân để bảo đảm huyện tự giải phóng huyện; chỉ đạo các xã chọn thanh niên tại chỗ bổ sung vào lực lượng du kích xã, ấp để bảo đảm xã giải phóng xã, ấp giải phóng ấp…Lúc này, chúng tôi phối hợp với LLVT Khu mở mảng, mở vùng nên đã tiêu diệt được nhiều đồn bót địch, nhất là trên các tuyến giao thông chiến lược, tuyến Xà No, tuyến Vòng Cung và tiêu diệt Chi khu Một Ngàn, Quang Phong… Qua đó, đã hạn chế và ngăn chặn sự chi viện, làm cô lập giữa TP Cần Thơ và thị xã Vị Thanh”. Ông Phạm Văn Bé cũng cho biết: “Theo chỉ thị của Tỉnh ủy, Ban An ninh tỉnh đã xây dựng lực lượng chiến đấu trinh sát vũ trang, trinh sát bảo vệ chính trị, cán bộ điệp báo từ 7 phân đội chuyển thành 3 đại đội hợp nhất, với lực lượng từ 63 đồng chí tăng lên 120 đồng chí. Tất cả lực lượng tiến ra phía trước vừa nắm tình hình xây dựng cơ sở phục vụ cho chiến dịch tấn công vào TP Cần Thơ và thị xã Vị Thanh, vừa “quét dọn” địa bàn vùng ven, vùng kềm của địch, vừa bắt gom cải tạo đối tượng, phá phòng vệ dân sự để mở rộng địa bàn…”.

Nhận thấy thời cơ đã đến, từ ngày 22 đến 24-4-1975, Thường vụ Tỉnh ủy đã tổ chức hội nghị mở rộng. Trong 3 ngày, hội nghị đã triển khai các chỉ thị, nghị quyết của Trung ương Đảng, nghe báo cáo tình hình và hạ quyết tâm giải phóng tỉnh Cần Thơ. Tỉnh ủy cũng đã họp bàn và thống nhất với Khu ủy Khu Tây Nam bộ, Quân Khu 9 và Thành ủy TP Cần Thơ chia làm 3 bộ phận chỉ huy. Trong đó, một bộ phận chỉ huy các LLVT tấn công từ bên ngoài vào các vị trí then chốt trong thành phố; một bộ phận luồn sâu vào nội ô, cùng các cơ sở cách mạng ở nội thành tổ chức quần chúng nổi dậy giành chính quyền; một bộ phận chỉ đạo các cơ sở trong lòng địch hỗ trợ cho quần chúng tiêu diệt những tên ác ôn, ngoan cố và bảo vệ các vị trí quan trọng không để địch phá hủy. Thiếu tướng Lê Thanh Sơn, nguyên Tỉnh ủy viên, Tỉnh đội trưởng Tỉnh đội Cần Thơ, nhớ lại: “Nhận thấy thời cơ đã chín muồi, đêm 28-4, Tỉnh ủy Cần Thơ đã chỉ đạo Tỉnh đội tổ chức Đại hội toàn quân của tỉnh tại xã Thạnh Xuân (giáp xã Nhơn Nghĩa). Tại đây hàng ngàn cán bộ, chiến sĩ nghe Thường trực Tỉnh ủy quán triệt tình hình nhiệm vụ, tất cả đều hừng hực khí thế giơ tay thề quyết thắng. Đêm đó, nhận được lệnh của Bộ Tư lệnh Quân khu tấn công trung tâm đầu não vùng IV chiến thuật và ngụy quyền tỉnh Phong Dinh (Cần Thơ), Tỉnh ủy Cần Thơ chỉ đạo các cánh quân của Tiểu đoàn Tây Đô triển khai theo 3 hướng tiến công vào thành phố. Đến khoảng 18 giờ ngày 30-4, Tiểu đoàn Tây Đô đã chiếm được dinh Tỉnh trưởng…”.

Các đồng chí trực tiếp lãnh đạo, chỉ huy và tham gia giải phóng tỉnh Cần Thơ ngày 30-4-1975 dự buổi họp mặt truyền thống kỷ niệm 40 năm Giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước. Ảnh: ANH DŨNG

Nói về vai trò lãnh đạo của Tỉnh ủy Cần Thơ trong cuộc tổng tiến công và nổi dậy giải phóng tỉnh Cần Thơ năm 1975, các đồng chí nguyên là Tỉnh ủy viên và ủy viên Thường vụ Tỉnh ủy khẳng định: Ban Thường vụ Tỉnh ủy Cần Thơ không chỉ vận dụng có hiệu quả các chủ trương của Bộ Chính trị, Trung ương Cục miền Nam và Khu ủy Tây Nam bộ vào thực tiễn cách mạng của địa phương và biết chớp lấy thời cơ lãnh đạo giải phóng tỉnh, mà còn sáng tạo, linh hoạt trong chỉ đạo từng nhiệm vụ cụ thể. Ông Phạm Duy Khương cho biết: “Gần đến ngày tổng tiến công, Ban Thường vụ Tỉnh ủy phân công đồng chí Nguyễn Minh Quang, Bí thư Tỉnh ủy và đồng chí Trần Minh Sơn, Phó Bí thư Tỉnh ủy chỉ đạo các lực lượng lo giải phóng Cần Thơ; phân công các đồng chí Trần Nam Phú, Phó Bí thư Tỉnh ủy chỉ đạo lực lượng giải phóng Vị Thanh. Tôi được phân công làm nhiệm vụ trực tại căn cứ để nắm tình hình và các chỉ đạo của Trung ương để báo cáo với các đồng chí Thường trực Tỉnh ủy. Nhờ vậy, bảo đảm chỉ đạo, sâu sát, kịp thời đối với các lực lượng”. Ông Phạm Văn Bé thì tâm đắc ở khía cạnh khác: “Ngay cả khi quân ta tiến công vào Lộ Vòng Cung, các đồng chí Thường trực Tỉnh ủy quyết định di chuyển căn cứ Tỉnh ủy từ Bà Bái (Phụng Hiệp) về Rạch Gòi (Châu Thành A) cũng là một sự linh hoạt, sáng suốt. Bởi vì, việc di chuyển căn cứ sát gần với lực lượng đã bảo đảm sự an toàn của Tỉnh ủy, cũng như bảo đảm sự lãnh đạo kịp thời của Tỉnh ủy đối với lực lượng vũ trang”. Thiếu tướng Lê Thanh Sơn, cho rằng: “Ngoài chỉ đạo củng cố xây dựng lực lượng đủ sức giải phóng tỉnh, Tỉnh ủy còn sáng suốt trong chỉ đạo đánh địch. Cụ thể như việc chỉ đạo Tiểu đoàn Tây Đô đánh tiêu diệt nhiều đồn bót trên các tuyến giao thông chiến lược Xà No và tiêu diệt Chi khu Một Ngàn đã chặt đứt sự chi viện của quân địch giữa TP Cần Thơ và thị xã Vị Thanh, tạo thuận lợi cho các lực lượng của tỉnh và Quân khu đứng chân tại đây trước khi tổng tiến công vào giải phóng TP Cần Thơ”…

*

* *

Nhìn lại quá trình diễn tiến của cuộc tổng tiến công và nổi dậy mùa xuân năm 1975, chúng ta càng tự hào về tài thao lược, nghệ thuật lãnh đạo, chỉ đạo chiến tranh nhân dân của Đảng nói chung và của Tỉnh ủy Cần Thơ nói riêng. Đó là những bài học kinh nghiệm quý báu cho các thế hệ trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc hôm nay.

(* Bài viết có tham khảo và sử dụng tư liệu trong sách Lịch sử Đảng bộ TP Cần Thơ giai đoạn 1945-1975).

Bài 2: THẦN TỐC TIẾN CÔNG, QUYẾT CHIẾN, QUYẾT THẮNG