Công nhân xưởng chế biến bột cá Công ty TNHH Đại Tây Dương làm việc trong môi trường ô nhiễm nhưng không được công ty trang bị đầy đủ bảo hộ lao động (ảnh chụp ngày 4-8-2008). Ảnh: ANH DŨNG

Đầu tháng 10 vừa qua, Thường trực HĐND thành phố đã tiến hành giám sát tình hình chấp hành pháp luật về lao động và bảo vệ môi trường ở một số doanh nghiệp (DN) trên địa bàn thành phố. Qua giám sát cho thấy, việc chấp hành pháp luật về lao động và bảo vệ môi trường ở một số DN vẫn còn hạn chế, cần phải chấn chỉnh.

Nhiều vi phạm

Vi phạm phổ biến ở nhiều DN là không ký hợp đồng lao động, không tham gia bảo hiểm xã hội (BHXH), bảo hiểm y tế (BHYT) cho người lao động, không tổ chức ký kết thỏa ước lao động tập thể... Kết quả giám sát tại Công ty TNHH (Cty) Ấn Độ Dương (Khu Công nghiệp - Tiểu thủ Công nghiệp Thốt Nốt) cho thấy Cty mới ký kết hợp đồng lao động với 74% lao động, trong tổng số 4.598 lao động đang làm việc tại Cty. Còn tại Cty Đại Tây Dương (Khu Công nghiệp - Tiểu thủ Công nghiệp Thốt Nốt) có 4.760 lao động, Cty đã ký kết hợp đồng lao động được 94% lao động, nhưng chưa tổ chức cấp sổ lao động cho người lao động. Theo quy định, Cty Đại Tây Dương có tới 2.438 lao động thuộc diện tham gia BHXH, nhưng đến thời điểm giám sát mới có 862 lao động được tham gia BHXH. Lãnh đạo Cty Đại Tây Dương thừa nhận việc chấp hành và tham gia BHXH cho người lao động ở Cty chưa đạt yêu cầu theo quy định của pháp luật. Ngoài ra, do đặc thù sản xuất, hai Cty này còn tổ chức cho lao động trực tiếp làm tăng từ 3-4 giờ/ngày so với quy định.

Còn ở Cty Thủy sản Panga Mekong (Khu Công nghiệp Trà Nóc), có tổng số lao động trong Cty khoảng 900 người, nhưng mới có 410 lao động được ký hợp đồng lao động xác định thời gian; trong số này mới có 210 người tham gia BHXH. Ngoài ra, theo ông Phan Thông Huấn, Trưởng Ban Chính sách Kinh tế, Liên đoàn Lao động thành phố: “Việc xây dựng thỏa ước lao động của Cty Panga Mekong có nhiều điểm chưa phù hợp, như: tổ chức lấy ý kiến quá ít người lao động, thỏa ước quy định người lao động được ký hợp đồng 12 tháng mới được tham gia BHXH (trong khi theo Luật BHXH chỉ cần ký hợp đồng đủ 3 tháng là được tham gia BHXH),...”. Lý giải về số lao động chưa ký hợp đồng, các Cty đều cho rằng đây là số lao động tạm mới tuyển; còn làm tăng giờ so với quy định là do người lao động có làm đơn tự nguyện và Cty cũng có chế độ chính sách riêng đối với số giờ làm vượt so với quy định.

Tổ chức Công đoàn (CĐ) trong DN nhằm bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của người lao động và được xem như là “trung gian” trong mối quan hệ giữa người sử dụng lao động và người lao động. Thế nhưng, qua giám sát ở 3 DN, trừ Cty Ấn Độ Dương mới đi vào hoạt động chưa thành lập tổ chức CĐ, ở 2 DN còn lại, tổ chức CĐ đều hoạt động không hiệu quả: Cty Đại Tây Dương hoạt động từ năm 2006, tổ chức CĐ Cty được thành lập từ năm 2007, nhưng mới phát triển được 11 CĐ viên, dù số lượng người lao động đến hàng ngàn người! Còn tổ chức CĐ của Cty Panga Mekong thành lập từ năm 2006, nhưng đến nay vẫn còn là “lâm thời”, chưa tổ chức đại hội chính thức, không phát triển được đoàn viên mới.

Do quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của người lao động trong DN chưa bảo đảm, nên thời gian qua đã xảy ra đình công, lãn công, trong đó có 3 Cty Đại Tây Dương, Ấn Độ Dương và Panga Mekong. Ông Ngô Thuận Thiên, Chủ tịch Liên đoàn Lao động huyện Thốt Nốt, cho biết: “Ngoài việc lao động không được ký hợp đồng lao động, tham gia BHXH, BHYT, qua theo dõi chúng tôi nhận thấy, công tác tuyên truyền, phổ biến pháp luật của lãnh đạo các DN còn hạn chế. Lãnh đạo các Cty chưa giải quyết tốt các yêu cầu chính đáng của người lao động”. Bên cạnh đó, rất ít DN tổ chức thực hiện quy chế dân chủ trong DN theo quy định.

Theo báo cáo của Liên đoàn Lao động thành phố, từ đầu năm đến nay, trên địa bàn thành phố đã xảy ra 7 cuộc đình công tại các DN. Nguyên nhân dẫn đến đình công chủ yếu là do người sử dụng lao động vi phạm pháp luật về lao động, như: không ký kết hợp đồng lao động với người lao động, không tham gia BHXH - BHYT cho lao động, thời gian làm việc quá 8 giờ/ngày...

Ngoài ra, qua giám sát cho thấy, nhiều Cty chưa chấp hành nghiêm các quy định của pháp luật về bảo vệ môi trường. Lãnh đạo Cty cổ phần Nam Việt, đơn vị chủ quản của Cty Đại Tây Dương và Cty Ấn Độ Dương, cho biết: Ngoài nhà máy xử lý nước thải công suất 3.500 m3/ngày đêm đang vận hành phục vụ cho Cty Đại Tây Dương; Cty đang đầu tư 20 tỉ đồng để xây dựng nhà máy xử lý nước thải công suất 4.000 m3/ngày đêm phục vụ cho Cty Ấn Độ Dương. Tuy nhiên, lãnh đạo Cty thừa nhận do hệ thống xử lý nước thải hiện nay đang trong quá trình xây dựng, chưa hoàn thiện nên có những ngày hệ thống xử lý nước thải của Cty chưa được xử lý hết, trước khi thải ra môi trường. Ông Nguyễn Minh Toại, Phó Chủ tịch UBND huyện Thốt Nốt, cho biết: “Dù hai Cty này có hệ thống xử lý nước thải, nhưng vẫn còn xả nước thải chưa xử lý ra môi trường”. Còn ở Cty Panga Mekong, dù đã có 2 hệ thống xử lý nước thải, nhưng Cty này lại chưa có báo cáo đánh giá tác động môi trường do cơ quan chức năng phê duyệt... Trong quá trình giám sát, đoàn giám sát còn ghi nhận: ở Khu Công nghiệp Trà Nóc và Khu Công nghiệp -Tiểu thủ công nghiệp Thốt Nốt đều chưa có hệ thống xử lý nước thải chung. Trong khi theo quy định, các DN hoạt động trong khu công nghiệp phải xử lý nước thải đạt loại B và thải vào hệ thống xử lý nước thải của khu công nghiệp, được xử lý lần 2 để đạt loại A trước khi thải ra môi trường. Do không được xử lý đúng quy trình, hiện nay nhiều DN đang thải ra môi trường một khối lượng lớn nước thải chưa qua xử lý, là nguy cơ tiềm ẩn gây ô nhiễm cho thành phố.

Làm gì để hài hòa các lợi ích?

Một trong những nguyên nhân xảy ra tranh chấp lao động tại nhiều DN thời gian qua là chưa phát huy tốt vai trò của tổ chức CĐ trong DN. Ông Trần Hồng Mẫn, Chủ tịch Liên đoàn Lao động thành phố, nói: “Theo quy định, DN phải thành lập tổ chức CĐ và trích kinh phí, bố trí thời gian để CĐ hoạt động. Nếu DN không thực hiện những vấn đề này là vi phạm quy định”. Do đó, ngoài việc yêu cầu các DN trích kinh phí, tạo điều kiện để tổ chức CĐ hoạt động theo pháp luật quy định, nhiều thành viên Đoàn giám sát còn yêu cầu các DN tăng cường phổ biến pháp luật đến người lao động để họ cùng tham gia thực hiện. Bà Lâm Nhật Phượng, Phó Giám đốc Sở Lao động - Thương binh và Xã hội thành phố, nói: “Nếu người lao động hiểu được đầy đủ pháp luật có liên quan sẽ nâng cao ý thức chấp hành, hạn chế tình trạng đình công, lãn công tự phát, góp phần cùng DN ổn định sản xuất. Ngược lại, DN cũng phải có ý thức chấp hành đầy đủ các pháp luật có liên quan đến người lao động để đảm bảo quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của người lao động, họ sẽ gắn bó với DN và an tâm lao động, sản xuất, giúp DN phát triển”. Còn ông Ngô Thuận Thiên, Chủ tịch Liên đoàn Lao động huyện Thốt Nốt, nói: “Để đảm bảo quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng cho người lao động thì DN và người lao động phải tổ chức ký kết thỏa ước lao động, tạo điều kiện cho tổ chức CĐ hoạt động, thường xuyên lắng nghe ý kiến phản ánh của người lao động, giải quyết kịp thời các kiến nghị của họ,... Đừng để đến khi xảy ra sự cố đình công, lãn công thì giải quyết sẽ rất khó khăn”.

Đồng chí Trần Thị Kim Một, Phó Chủ tịch HĐND thành phố, Trưởng Đoàn giám sát, nhận xét: “Nhìn chung, việc chấp hành pháp luật về lao động và bảo vệ môi trường ở nhiều DN trong thành phố vẫn còn nhiều hạn chế, dẫn đến quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của người lao động chưa đảm bảo. Do đó, các DN cần chấp hành nghiêm, thực hiện đầy đủ các quy định của pháp luật về lao động và bảo vệ môi trường, như: tổ chức ký hợp đồng lao động, tham gia BHXH, BHYT đối với lao động đủ điều kiện theo luật định, hạn chế tối đa thời gian làm thêm giờ, quan tâm cải thiện điều kiện làm việc của lao động nữ; vận hành hệ thống xử lý nước thải, hoàn thiện báo cáo đánh giá tác động môi trường theo quy định. Đồng thời, các sở, ngành, đơn vị có liên quan tiếp tục tăng cường công tác kiểm tra, giám sát việc thực hiện quy chế dân chủ trong Cty, nhất là chấp hành pháp luật về lao động và bảo vệ môi trường ở các DN, nhằm bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của người lao động; đồng thời, giúp DN ổn định phát triển sản xuất, kinh doanh”.

Tuy chỉ mới thực hiện giám sát ở một số DN, nhưng đã phát hiện nhiều vi phạm trong việc chấp hành pháp luật về lao động và môi trường. Vấn đề đặt ra là khi đã phát hiện vi phạm, cần phải có biện pháp xử lý kiên quyết, có như vậy mới có tác dụng răn đe, thúc đẩy việc thực thi pháp luật một cách nghiêm minh.

QUỐC TRƯỞNG